III SA/Kr 80/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Maria Zawadzka Sędziowie: S WSA Renata Czeluśniak ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 maja 2022 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..] 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza na rzecz skarżącego C. S. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 29 października 2021 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. odmawiającą C. S. (dalej: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17, art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 2, 2a i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 24 stycznia 2020 r. skarżący zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką C. S. Skarżący oświadczył, że jego matka jest wdową, skarżący zamieszkuje z matką. Skarżący pozostaje niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym do kwietnia 2021 r. (orzeczenie z dnia 25.04.2019 r.) oraz pobiera rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy od dnia 1 maja 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 25 września 2006 r. wynika, że matka skarżącego posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, który istnieje od 22 czerwca 2006 r., a czasu powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Z orzeczenia wynika również, że C. S. wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgodnie z orzeczeniem z dnia 14 października 2019 r. C. S. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. C. S. posiada trójkę dzieci: skarżącego, córkę M. O., która przebywa na rencie oraz syna K. S., który mieszka w K i pracuje. Decyzją z dnia [...] 2020 r. Wójt Gminy odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia [...] 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2020 r. (sygn. akt III SA/Kr 547/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. WSA w Krakowie wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organy wezmą pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącego w ten sposób, że pozbawia go przysługującego mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej renty. Organy przyjmą, że posiadanie przez skarżącego uprawnienia do renty nie stanowi przeszkody do ustalenia jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia jego przyznanie w wysokości pomniejszonej o wysokość faktycznie uzyskiwanej renty. Organy powinny ustalić również, czy skarżący jest rolnikiem czy też domownikiem. W dniu 3 grudnia 2020 r. skarżący złożył oświadczenie, że od dnia 15 października 2017 r. nie prowadzi działalności rolniczej. Decyzją z dnia [...] 2020 r. Wójt Gminy odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 18 maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji w ogóle nie zastosował się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i zawartych w nim wskazań. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Wójt Gminy odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym od 2017 r. a opieką nad niepełnosprawną od 2006 r. C. S. brak jest związku czasowego. Organ wskazał ponadto, że w toku postępowania nie wykazano, aby niepełnosprawność C. S. powstała przed 18, czy 25 rokiem życia. Organ wskazał ponadto, że kolejną negatywną przesłanką przyznania świadczenia skarżącemu jest pobieranie przez niego renty. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił naruszenie: - prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Decyzją z dnia 29 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji w kwestii wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. W ocenie Kolegium powodem wydania decyzji negatywnej jest okoliczność, że skarżący posiada prawo do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Organ podniósł, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przepis utracił moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tymczasem skarżący posiada całkowitą niezdolność do pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że pobieranie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym powinno być traktowane jako całkowita niezdolność do pracy, w trybie powszechnego ubezpieczenia społecznego, podczas gdy pobieranie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym dotyczy wyłącznie konkretnego gospodarstwa rolnego skarżącego, nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia w innym miejscu. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł o uchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 czerwca 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie zwrócił uwagę na braki postępowania w zakresie wynikającym z art. 17 b u.ś.r., a nadto na dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organy wezmą pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej renty. W świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być fakt uzyskiwania przez skarżącego renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W orzeczeniu zapadłym w niniejszej sprawie WSA w Krakowie wyraźnie wskazał, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej renty. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. wyrok WSA w Krakowie z 3.03.2022 r., IIII SA/Kr 1251/21, CBOSA). Podkreślić należy, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego, ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniej wydanym orzeczeniu (por. wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., III OSK 999/21, CBOSA). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 czerwca 2019 r. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stracił moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a skoro skarżący pobiera rentę rolniczą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, to powołany wyrok nie może mieć zastosowania w sprawie. Co więcej, również organ I instancji wskazał, że podstawę odmowy przyznania świadczenia skarżącemu stanowi m. in. fakt pobierania przez niego renty. Podkreślić należy, że pomiędzy wydaniem wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, a orzekaniem przez organ I i II instancji nie doszło do zmiany stanu prawnego, który uzasadniałby niezastosowanie się do wskazań zawartych w prawomocnym orzeczeniu. W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji jako wydane z naruszeniem wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W świetle bowiem treści wyroku, niedopuszczalna była odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprzeczną z wskazaniami zawartymi w wyroku. Sąd zważył ponadto, że w niniejszej sprawie organy nie przeprowadziły postępowania dowodowego na okoliczność zaistnienia w sprawie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu - w szczególności na okoliczność stanu zdrowia C. S., zakresu opieki skarżącego nad matką, związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością opieki nad matką, a nadto nie ustaliły kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem C. S. i możliwości uczestniczenia przez osoby zobowiązane do alimentacji w opiece nad matką. Ze względu na treść zaskarżonej decyzji oraz treść rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji nie mogły one mieć wpływu na treść wydanych decyzji, a zatem nie stanowiły podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji przez Sąd. Ponownie rozpatrując sprawę organy dokonają wskazanych ustaleń faktycznych, ustalą czy zachodzą przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem wykładni zawartej w wyroku WSA w Krakowie z dnia 18 czerwca 2020 r. (sygn. akt III SA/Kr 547/20). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt lit a i c orzekł jak w sentencji.