III SA/Kr 806/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie -Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółdzielni Produkcyjnej "A" w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej postanawia oddalić wniosek Samorządowego Kolegium Odwoławczego o zwolnienie od kosztów sądowych Wyrokiem z dnia 28 listopada 2007 roku sygn. akt III SA/Kr 806/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej, orzekł, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Spółdzielni Produkcyjnej "A" w B. częściowy zwrot kosztów wpisu sądowego oraz częściowy zwrot wynagrodzenia pełnomocnika. Wraz ze skargą kasacyjną od tego orzeczenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze, reprezentowane przez radcę prawnego B. K., złożyło na urzędowym formularzu "PPPr" wniosek o przyznanie prawa pomocy. W rubryce 4 formularza wniosku wprawdzie nie zaznaczono zakresu żądania będącego przedmiotem wniosku, jednakże z treści uzasadnienia wniosku wynika, że wnioskodawca domaga się zwolnienia od wpisu sądowego od złożonej skargi kasacyjnej. Tak określone żądanie oznacza, że strona wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3 i § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (tu: wpisu od skargi kasacyjnej). Zgodnie bowiem z art. 211 powołanej ustawy koszty sądowe obejmują opłaty sądowe (do których należą wpis i opłata kancelaryjna) oraz zwrot wydatków. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano wartość środków trwałych wnioskodawcy za rok 2007 w kwocie 1.667.533,25 zł netto, zaś rok 2006 zamknięto stratą w kwocie 4.043.440,68 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze posiada rachunek w NBP, na którym na koniec stycznia 2008 roku zgromadzone były środki w kwocie 17.369,50 zł. Zdaniem wnioskodawcy środki pozostające na koncie bankowym przeznacza się na realizację planowanych wydatków. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podniesiono, iż Samorządowe Kolegia Odwoławcze zorganizowane są na zasadach ujętych w ustawie z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.). Kolegia działają w obszarach swojej właściwości miejscowej, wyznaczonej w drodze rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów, na wniosek Krajowej Reprezentacji Samorządowych Kolegiów Odwoławczych. Kolegia są państwowymi jednostkami budżetowymi działającymi na podstawie ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o finansach publicznych. Podstawą gospodarki finansowej jednostki budżetowej jest plan dochodów i wydatków, a zaplanowana w 2008 roku kwota na koszty sądowe w wysokości 5.000 zł została już wydatkowana i rozliczona w Ministerstwie Finansów. Wydatkowanie środków bez planu lub wydatek powodujący przekroczenie kwoty wydatków ustalonej w rocznym planie finansowym jednostki stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych w świetle ustawy z dnia 17 grudnia 2004 roku o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. W związku z powyższym uiszczenie kwoty wpisu od skargi kasacyjnej nie jest możliwe. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom i podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) może być przyznane, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Z treści tego przepisu wynika, że prawo pomocy ma charakter szczególny, dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Zaakcentować także wypada, iż zwolnienie od kosztów sadowych stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem każdy podmiot zamierzający wnieść skargę lub wziąć udział w sprawie winien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym opłat i odpowiednio wcześniej, w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie. Zgodnie z utrwalonym poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienia NSA z dnia 6.10.2004 r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 12 października 1984 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych, jest państwową jednostką budżetową. Podstawą gospodarki finansowej jednostki budżetowej, zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o finansach publicznych (Dz. U. z 2005 r. Nr. 249, poz. 2104 ze zm.), jest plan dochodów i wydatków. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, iż zaplanowana w 2008 roku kwota na koszty sądowe w wysokości 5.000 zł została już wydatkowana i rozliczona w Ministerstwie Finansów, zaś wydatkowanie środków bez planu, bądź wydatek powodujący przekroczenie kwoty wydatków ustalonej w rocznym planie finansowym stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Orzekający pragnie zauważyć, że planując wysokość środków do wykorzystania na pokrycie kosztów sądowych wnioskodawca winien zabezpieczyć je w takiej wysokości, aby były one wystarczające do realizacji swych praw przed sądem w trakcie całego roku kalendarzowego. Wniosek przyznanie prawa pomocy pochodzi z dnia 15 lutego 2008 roku, a środki przewidziane na cały rok kalendarzowy 2008 zostały już wykorzystane. Podkreślić też wypada, że art. 148 ustawy o finansach publicznych przewiduje możliwość dokonywania przez dysponentów części budżetowych przeniesień wydatków między rozdziałami i paragrafami klasyfikacji wydatków. Dysponenci części budżetowych mogą zaś upoważnić kierowników podległych jednostek do dokonywania przeniesień wydatków w obrębie jednego rozdziału. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 czerwca 2006 roku w sprawie gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych oraz trybu postępowania przy przekształcaniu w inną formę organizacyjno-prawną (Dz. U. z 2006 roku, Nr 116, poz. 783 ze zm.) w rozdziale 2 normuje szczegółowe zasady dotyczące sposobu i trybu dokonywania zmian w planach finansowych. Wnioskujące o przyznanie prawa pomocy Kolegium w żaden sposób nie uprawdopodobniło niemożności dokonania zmian w planie finansowym, które są dopuszczalne w świetle ustawy o finansach publicznych. Zatem, zdaniem orzekającego, podmiot ten nie może skutecznie domagać się zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje, wzorem postępowania cywilnego, zwolnienia Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych od opłat sądowych, dlatego podmioty te powinny uwzględnić w swej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Organ nie może natomiast oczekiwać, że prawo pomocy wypełni brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nie uwzględniania kosztów postępowania sądowego bądź uwzględniania ich w zbyt małej wysokości w planach finansowych (por. postanowienia NSA z dnia 30 stycznia 2007 r. sygn. akt I FZ 596/06 oraz z dnia 27 lutego 2007 r. sygn. akt I FZ 568/06). Zdaniem orzekającego wnioskodawca nie wykazał niemożności zdobycia odpowiednich środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tego powodu orzekający odmówił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § l i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).