III SA/Kr 808/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Jakubiec po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. Ś. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 19 sierpnia 2016 r. umarzającego postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalającego wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Z. Ś. w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, wskazując, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami, należy do niego mieszkanie określone jako "nora", oraz, że miesięczny dochód rodziny to 300 zł z "mops ". Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, po uprzednim wezwaniu skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych mających na celu wyjaśnienie źródeł utrzymania skarżącego i rodziny oraz wysokości miesięcznych dochodów poprzez przedłożenie na tę okoliczność stosownych zaświadczeń, kserokopii decyzji MOPS o przyznanych świadczeniach, zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu bezrobotnego, przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego domowników z ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenie spisu miesięcznych wydatków ponoszonych przez rodzinę skarżącego na utrzymanie oraz udokumentowanie aktualnymi rachunkami wysokości wydatków ponoszonych na prąd, gaz, czynsz, wodę, wywóz odpadów itp. – postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2016 r. umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. Referendarz ocenił przedłożone przez skarżącego wyjaśnienia na piśmie z dnia 25 lipca 2016 r. jako chaotyczne i ogólnikowe. Doszedł do wniosku, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Umorzenie postępowania w części dotyczącej żądania zwolnienia od kosztów wynikało z kolei z okoliczności, iż strona korzysta w sprawie ze zwolnienia ustawowego. Postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 17 września 2016 r. Skarżący wniósł w dniu 22 września 2016 r. skutecznie sprzeciw od ww. postanowienia, w którym podniósł, że jest osobą ubogą, która nie uzyskuje żadnego dochodu. Wezwaniem z dnia 20 października 2016 r., w wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 17 października 2016 r., skarżący został ponownie zobowiązany do uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pod rygorem jej odmowy poprzez udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny skarżącego przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur obrazujących wysokość czynszu, opłat za energię elektryczną, gaz lub innych opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy, jak również stałych opłat innego rodzaju (np. związanych z leczeniem), wskazanie źródeł utrzymania skarżącego oraz jego rodziny, w tym przedłożenie stosownych zaświadczeń lub oświadczeń o wysokości dochodu, przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie kserokopii decyzji o przyznaniu zasiłków lub innych świadczeń dla skarżącego lub członków jego rodziny oraz przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego skarżącego obrazującego historię transakcji w ciągu trzech ostatnich miesięcy. Skarżący odpowiedział w terminie, w dniu 4 listopada 2016 r., że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, że jest "głodzony" przez MOPS, nie otrzymuje pomocy ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej, na dowód czego przedstawił pierwsze strony decyzji z października b.r. o odmowie przyznania zasiłków celowych na zakup żywności i zasiłku okresowego. Dodał też niezrozumiałe treści dotyczące dodatku mieszkaniowego i czynszu za mieszkanie. Pozostała obszerna część odpowiedzi odnosiła się ogólnikowo do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718) zwanej dalej "p.p.s.a." od postanowień, które dotyczą prawa pomocy można wnieść środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Stosownie do art. 260 § 1 p.p.s.a Sąd, który rozpoznaje taki sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zmienia lub utrzymuje w mocy orzeczenie, od którego złożono sprzeciw. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Strona może domagać się prawa pomocy poprzez złożenie wniosku na podstawie art. 243 p.p.s.a., a zgodnie z art. 244 § 1 p.p.s.a. obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Wniosek skarżącego podlega rozpoznaniu w zakresie częściowym. Przepis art. 245 § 3 pkt 2 p.p.s.a., definiując częściowy zakres prawa pomocy stwierdza, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący w skutecznie wniesionym sprzeciwie zakwestionował rozstrzygnięcie Referendarza Sądowego, uznając, że pozostaje osobą ubogą, co uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu Referendarz Sądowy w sposób uprawniony okolicznościami sprawy przyjął, że skarżący nie zrealizował obowiązku wskazanego w cytowanym wyżej przepisie, uniemożliwiając Sądowi realną ocenę sytuacji materialnej jego samego i rodziny. Skarżący, zgodnie z treścią przepisu art. 255 p.p.s.a. dwukrotnie był zobowiązany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w terminie do 7 dni od otrzymania wezwania. Co prawda w terminie przedstawiał wyjaśnienia, niemniej w ocenie Sądu nie spełniają one roli oświadczenia wystarczającego do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziny. Należy zwrócić uwagę, że ciężar dowodzenia, że zachodzą przesłanki z art. 246 §1 pkt. 2 p.p.s.a. leży na skarżącym, a nie na organie administracji publicznej czy Sądzie, co wynika explicite ze sformułowania "wykaże" użytego w ww. przepisie, stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (FZ 165/04, I FZ 63/05). Przedstawione przez skarżącego wyjaśnienia są w dużej mierze niezrozumiałe, zwłaszcza we fragmencie dotyczącym opłacanego czynszu za mieszkanie i dodatku mieszkaniowego. Z kolei przedłożone decyzje organów pomocy społecznej są fragmentaryczne, gdyż w postaci pierwszych stron. Sąd nie jest w stanie dokonać zatem oceny z jakich powodów odmówiono skarżącemu wnioskowanych zasiłków celowych i okresowego. Wobec powyższego, Sąd utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Referendarza Sądowego, uznając je za prawidłowe, również w części umarzającej postępowanie w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż sprawy dotyczące pomocy społecznej objęte są ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Powyższe uzasadnia utrzymanie w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia Referendarza Sądowego na podstawie art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.