III SA/Kr 810/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnim synem D. i byłym mężem. Określając - nieco chaotycznie - swój majątek uwidoczniła, że w jego skład wchodzi 72 metrowe mieszkanie składające się z trzech pokoi i kuchni oraz dwie nieruchomości położone w N. G. pod numerami [...] i [...]. Ponieważ nie jest to pierwszy wniosek skarżącej, więc okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, że za aktualnymi wyjaśnieniami skarżącej kryje się to, że w skład jej majątku nieruchomego tak naprawdę wchodzi dom na 19 arowej działce, w którym powierzchnia mieszkalna wynosi 72 oraz nieruchomość rolna o areale 2ha. Skarżąca nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego wspólnego gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na około 3.300 zł miesięcznie. Uzasadniając swoje starania w nieco nieskładnych wywodach odniosła się do okoliczności sprawy administracyjnej poddawanej kontroli sądu, akcentując nadto, że ciężar utrzymania dziecka, domu i majątku spoczywa głownie na niej nie mając w tym względzie specjalnej pomocy byłego męża z którym są tylko kłopoty. Z przedłożonych wraz z wnioskiem kopii dokumentów źródłowych a także na podstawie dołączonych akt administracyjnych okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, iż klika lat temu skarżąca była hospitalizowana z powodu zaburzeń urojeniowych (kopia karty formacyjnej leczenia szpitalnego, zaświadczeń o pobycie). Aktualnie legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczającym ją okresowo do 31 grudnia 2009 r. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Z tego tytułu do dnia 31 października 2009 ma przyznaną rentę (kopia decyzji ZUS). Od byłego męża ma zasądzone na siebie i syna alimenty (kopia wyroku rozwodowego, kopia wyroku o podwyższenie alimentów). Z przedstawionych na wezwanie kopii dokumentów źródłowych a także szeregu tych które skarżąca uznała za stosowne wynika, że na dochody skarżącej składa się renta ZUS z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (dowód: kopia decyzji ZUS o ponownym ustaleniu renty) w wysokości 585,52 zł netto (kopia zaświadczenia ZUS z 8.09.08), oraz 500 zł alimentów od byłego męża plus 153 zł zasiłku pielęgnacyjnego dla syna D., oraz 900 zł alimentów dla syna (kopia decyzji PCPR z 15 maja 2008 r.). Ostatnio wydatki na dostawę wody oscylowały w granicach około 20 zł, na butle gazową 47 zł na prąd 85 zł. Za lekarstwa i medykamenty płaciła do 70 zł. Jak wynika z zeszłorocznych faktur na zakup opału powinna rezerwować, przynajmniej około 700 zł. Skarżąca borykała się problemami bieżącego regulowania opłat za media, zobowiązań publicznoprawnych nierzadko posiadając z tego tytułu zadłużenia (dowód: kopie rachunków, wezwań do zapłaty, upomnień, ugody, pism ponaglających, decyzji umarzającej zaległość podatkową). Skarżąca podniosła, iż ma pozaciągane w bankach pożyczki a przedstawione kopie dokumentów uwidaczniają, że w marcu bieżącego roku dokonała zakupu sprzętu elektronicznego na raty i zestawu mebli wypoczynkowych. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć wypada od tego, że skoro niniejsza sprawa jest z zakresu pomocy i opieki społecznej to tym samym skarżąca pozostaje z mocy prawa zwolniona z obowiązku uiszczania tak opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. a ppsa w związku z art. 241 ppsa). Jeśli zatem skarżąca korzysta ze zwolnienia przedmiotowego to w takiej sytuacji procesowej działaniem oczywiście bezcelowym było składanie przezeń wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 244 §1 ppsa). O bezprzedmiotowości takiego żądania przesądza, bowiem aktualizowana determinantami prawnymi realna możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w tym trybie. Innymi słowy skoro skarżąca ma już z mocy prawa to, czego chce, to równocześnie nie może domagać się tego samego na wniosek. Z tych względów należało postanowić jak w punkcie pierwszym działając na zasadzie art. 161 § 1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i § 2 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącej a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa). Zwrócenia uwagi wymaga przy tym, że odmiennie aniżeli ma to miejsce w procesie cywilnym w przypadku osób fizycznych sądom administracyjnym odjęta została możliwość dokonania wyboru z uwagi na celowość takiego rozstrzygnięcia (por. art. 117 kpc). Przesłanką konieczną a zarazem wystarczającą jest tylko ustalenie, czy stronę stać czy też nie stać na poniesienie kosztów takiego pełnomocnika. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca złożyła oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość i źródło dochodów na wezwanie udzieliła zaś dalszych wyjaśnień. Są one wystarczające do określenia możliwości płatniczych strony, dających się zaś zauważyć nieścisłości nie sposób tłumaczyć inaczej jak zauważalną nieporadnością strony. Sytuacja skarżącej choć nie dramatyczna to jednak biorąc pod uwagę także jej stan zdrowia oraz sytuację rodzinną nie należy do najłatwiejszych. Chociaż bowiem nominalnie ma zasądzone od męża alimenty to jak wynika z jej relacji bywają z nim problemy. Renta skarżącej nie należy do specjalnie wysokich. Nadto z zasad doświadczenia życiowego wynika, że posiadane środki przeznaczać musi na bieżące utrzymania domu co nie zawsze jest sprawą bezproblemową gdy zważy się na dotychczasowej jej perturbacje z elektrownią i wodociągami . Wszystkie te okoliczności uzmysławiają, że skarżąca nie należy ona do osób specjalnie zamożnych. Potwierdzeniem sytuacji skarżącej pozostaje poniekąd i to, że jest zmuszona korzystać z pomocy społecznej. A choć w orzecznictwie podniesiono, że okoliczność ta sama w sobie nie jest rozstrzygająca to jednak błędem byłoby jej ignorowanie. Niewątpliwie daje ona bowiem pewne wskazówki. Biorąc to wszystko pod uwagę i przewidując minimalny koszt opłat za czynności adwokatów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało ustanowić dla skarżącej adwokata z urzędu, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Takie działanie stanowić będzie bowiem dla skarżącej pomoc, o którym to prawie traktują przepisy Oddziału 2 Rozdziału 3 Działu V ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów orzeczono jak w punkcie drugim na podstawie art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 § 3 ppsa.