III SA/Kr 812/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 26 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Komendanta Policji z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata W dniu [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek G. Ś., na urzędowym formularzu, o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Komendanta Policji z dnia [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w kwocie 6.000 zł za wykonywanie transportu drogowego osób bez wymaganego zezwolenia. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem J. Ś., matką K. Ś. oraz bratem A. Ś. Ich miesięczny dochód wynosi 3.189,76 zł i stanowi go dochód z działalności gospodarczej skarżącego w wysokości ok. 1.200 zł, świadczenie emerytalne ojca skarżącego w wysokości 932,73 zł, świadczenie emerytalne matki w wysokości 597,46 zł oraz świadczenie rentowe brata w wysokości 459,57 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi udział ½ we własności domu o łącznej powierzchni 87 m² oraz działki zabudowanej domem o powierzchni 0,0801 ha. Jako przedmioty wartościowe skarżący wykazał samochód dla przewozu osób (19 pasażerów) marki IVECO o wartości 15.000 zł oraz samochód ciężarowy marki SCANIA o wartości 12.000 zł. Nie posiada on natomiast żadnych oszczędności. Posiadane samochody są skarżącemu niezbędne dla zarobkowania. Rodzice skarżącego posiadają na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej udział ½ we własności domu o powierzchni 87 m² oraz działki zabudowanej w/w domem o łącznej powierzchni 0,0810 ha oraz są właścicielami działki o powierzchni 37 arów 10 m². Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy G. Ś. powołał się na trudną sytuację materialną, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania, jak i zastępstwa procesowego. Skomplikowanie sprawy i procedury sądowej wymaga zaś, aby skarżący był wspomagany przed sądem przez fachowego prawnika. Skarżący podniósł, iż zarabia miesięcznie ok. 1.200 zł, z czego musi utrzymać się sam oraz pomóc swojemu niepełnosprawnemu bratu, który nie może znaleźć pracy. Zdaniem skarżącego nałożona na niego kara pieniężna jest wielce krzywdząca i niesprawiedliwa. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie kwalifikowanego zastępstwa prawnego, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winien była przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Tymczasem we wniosku G. Ś. ograniczył się jedynie do ogólnego stwierdzenia, że jego sytuacja materialna jest trudna. Rozpoznający wniosek pragnie podkreślić, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - co do zasady - powinno obejmować przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie (do takich osób można zaliczyć m. in. bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia), które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stałe dochody. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie kwalifikowanego zastępstwa prawnego. Jak wynika z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zarówno skarżący, jak i pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym pozostali członkowie rodziny, uzyskują stałe miesięczne dochody. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi dochody, zaś pozostali członkowie rodziny otrzymują stosowne świadczenia. Skarżący dysponuje ponadto majątkiem w postaci udziału we własności nieruchomości oraz majątkiem ruchomym w postaci dwóch samochodów o znacznej wartości. Zdaniem orzekającego sytuacja taka pozwala na poczynienie starań w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych oraz kosztów związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w postępowaniu strona uznaje za konieczny. Argument skarżącego, iż musi on pomagać swojemu niepełnosprawnemu bratu nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę możliwości finansowych skarżącego. Udzielanie przez stronę pomocy dorosłym członkom rodziny nie powoduje bowiem, że skarżący nie ma żadnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w sprawie (por. postanowienie NSA z 30 kwietnia 2004 r., OZ 45/04 (niepubl.). Oceniając powyższe orzekający uznał, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uzasadniająca uwzględnienie takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).