III SA/Kr 818/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Bożenna Blitek Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2018 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego z dnia 14 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 czerwca 2018 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] 2018 r., znak [...], w przedmiocie: ustalenia, że świadczenie wychowawcze przyznane decyzją Prezydenta Miasta z dnia 2016 [...], znak: [...] wypłacone na dziecko: K. T., (PESEL: [...]) w okresie od dnia 2016-06-01 do dnia 2017-09-30 jest świadczeniem nienależnie pobranym w kwocie 8 000 zł; oraz zobowiązania J. T. (dalej: "skarżący") do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 8 000 zł, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 7, art. 20 ust. 1, art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r., o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r., poz. 1851) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 poz. 1257 ze zm.). Uzasadnienie powyższej decyzji wskazuje na następujące okoliczności stanu faktycznego: Decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r., znak: [...] przyznano skarżącemu świadczenie wychowawcze na dziecko – K. T. w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł. W dniu 21 marca 2018 r. organ pierwszej instancji powziął wiadomość, ,że w sytuacji rodziny skarżącego wystąpiły istotne zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego , tj. uzyskanie dochodu przez skarżącego od dnia 1 czerwca 2016 z tytułu podjęcia zatrudnienia na umowę zlecenie. Ustalono, że z dniem 7 marca 2016 r. A. T. – żona skarżącego - podjęła zatrudnienie w "P Sp. z o.o.". Z zaświadczenia z dnia 13.03.2018 r. wynika, iż dochód z drugiego miesiąca pracy tj. z kwietnia 2016 r. wyniósł 1026,19 zł. Po uwzględnieniu dochodu uzyskanego w wysokości 1026,19 zł, miesięczny dochód rodziny w okresie od 01.05.2016 r. do 31.05.2016 r. wyniósł 1026,19 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę 342,06 zł, która to nie przekracza dopuszczalnego ustawowo kryterium dochodowego 800 zł. Ustalono też, że z dniem 26 kwietnia 2016 r. skarżący rozpoczął pracę w Zakładach [...] "A" Sp. z o.o.". Z zaświadczenia z dnia 13.03.2018 r. wynika, iż dochód z drugiego miesiąca pracy tj. z maja 2016 r. wyniósł 1469,30 zł. Po uwzględnieniu dochodu uzyskanego w wysokości 1469,30 zł, miesięczny dochód rodziny w okresie od 01.06.2016 r. do 30.09.2017 r. wyniósł 2495,49 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę 831,83 zł, która to przekracza dopuszczalne ustawowo kryterium dochodowe 800 zł. W konsekwencji na podstawie art. art. 25 ust. 2 pkt. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uznano, że świadczenia pobrane w tym okresie czasu przez skarżącego są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Od przedmiotowej decyzji skarżący złożył odwołanie, kwestionując przedmiotową decyzję i wnosząc o umorzenie postępowania pierwszej instancji. Podkreślił, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało już umorzone przez Kolegium decyzją z dnia 11.01.2018r., a zatem nie ma żadnych podstaw by toczyło się ponownie, skoro brak jest jakichkolwiek nowych okoliczności. Po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy przywołał treść art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci i wskazał, że w niniejszej sprawie rokiem bazowym dla ustalenia dochodów rodziny był rok 2014r . W roku tym rodzina nie osiągnęła dochodów, a zatem zasadnym było przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, bowiem przewidziane ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci kryterium dochodowe - 800 zł na osobę, nie zostało przekroczone. Następnie jednak organ I instancji powziął wiadomość, że zarówno A. T. jak i skarżący w 2016 r., podjęli zatrudnienie i uzyskali dochód. A. T. podjęła pracę od dnia 7.03.2016 r, do dnia 31.01. 2019 r. , zaś skarżący podjął zatrudnienie od dnia 26.04. 2016 r. do 31.01.2020 r. Wobec tego należało ponownie przeliczyć dochód rodziny. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy powołując się na treść art. 2 pkt 4 i art. 7 ust. 1 - 3 cyt. ustawy dokonał obliczeń, z których wynika, że do dochodu rodziny z 2014 r. należało, doliczyć dochód A. T. uzyskany za miesiąc kwiecień 2016 r., który netto wyniósł 1026 zł, oraz dochód skarżącego, który za maj 2016 r., wyniósł netto 1469, 30 zł. Łącznie dochód ten od 1 czerwca 2016 r. wyniósł 2 495,49 zł, co w przeliczeniu na członka rodziny daje kwotę 831,83 zł. Tym samym organ odwoławczy przyjął, że od 1 czerwca 2016 r. do 30 września 2017r. dochód rodziny był wyższy od kryterium dochodowego przewidzianego przez ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci tj. kwoty 800 zł na osobę. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący pomimo tego, że wraz z żoną uzyskali dochód, który spowodował przekroczenie kryterium dochodowego, o fakcie tym nie powiadomił organu, który przyznał mu świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, pomimo tego, iż uprzednio poinformowany był o istnieniu takiego obowiązku. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzucił, że organ odwoławczy oparł się na art. 7 ust. 3 cyt. ustawy interpretując przepis w ten sposób, że do obliczeń przyjął dochód z roku 2014 oraz z kwietnia i maja 2016. Tymczasem zdaniem skarżącego sprawdzeniu powinien podlegać średni dochód z roku 2016, który zdaniem skarżącego nie przekroczył kryterium dochodowego, a tym samym nie wystąpiły przesłanki do stwierdzenia o nienależnie pobranym świadczeniu. Skarżący dodał, że nie poinformował organu o zmianach w jego sytuacji finansowej albowiem w jego ocenie nie miały one wpływu na prawo do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Stwierdził również, że skoro dochód uzyskany w 2016 r. uprawniał go do świadczenia na kolejny okres zasiłkowy to świadczenie wypłacone w poprzednim okresie nie może być nienależnie pobrane. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej, jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tj. Dz. U. z 2016 poz. 2261). Z przepisu tego wynika zasada, według której sąd administracyjny nie rozstrzyga spraw administracyjnych należących do kompetencji organów administracji publicznej, a jedynie kontroluje legalność ich aktów i czynności. A zatem przepisy określające zasady sądowej kontroli decyzji administracyjnych nie pozwalają na bezpośrednie kreowanie przez sąd administracyjny praw i obowiązków stron. Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz.1302), zwanej dalej p.p.s.a.. Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy, że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest związany zawartymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny przy ocenie legalności aktu administracyjnego nie jest jednak władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony i czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla niej względnie czy narusza ono zasady współżycia społecznego, nie może też wyjść poza granice danej sprawy administracyjnej. Przedmiotem kontrolowanej sprawy jest decyzja o uznaniu świadczenia wychowawczego wypłaconego na dziecko – K. T. w okresie od 1.06.2016 do 30. 09. 2017 za nienależne i zobowiązanie J. T. do jego zwrotu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2017.1851 ze zm.), dalej ustawa, w szczególności art. 20 ust. 1 i art. 7 i art.25 ustawy. Zgodnie z treścią przepisu art. 25 ust.1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W myśl ust.2 tego przepisu. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: 1)świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 1a)świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a; 2)świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3)świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4)świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; 5)świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. 3. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Z kolei art. 20 ustanawia obowiązek powiadomienia organu o zmianie danych zobowiązując w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego: osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 1 ustawy). Przez dochód rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy), a przez dochód członka rodziny przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy). Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Z kolei w myśl z ust. 3 art. 7 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Kierując się treścią tego przepisu organy przyjęły, że w związku z podjęciem przez żonę skarżącego z dniem 7 marca 2016r. zatrudnienia, oraz rozpoczęciem w dniu 26.04. 2016r. pracy przez skarżącego spowodowało zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny. W miesiącu maju 2016r’ uzyskanie przez skarżącego dochodu w wysokości 1469,30zł po doliczeniu dochodu uzyskanego przez jego żonę, który w miesiącu kwietniu wyniósł 1026 zł netto, spowodowało, że łączny dochód rodziny , przy uwzględnieniu, iż w stosunku do roku bazowego , którym w tym przypadku był rok 2014 , wyniósł od dnia 1. 06. 2016r. kwotę 2495,49 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny skarżącego spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego o 31,83 zl. Zdaniem organu uzasadniało do zastosowanie przepisu art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Spór w istocie dotyczy sposobu obliczenia dochodu, który jak wynika z zarzutów skargi, powinien zdaniem skarżącego być podzielony przez 12 miesięcy. Stanowisko to w świetle wyżej powołanego przepisu art. 7 ust. 3 nie znajduje uzasadnienia. Skarżący mylnie traktuje pojęcie" dochodu uzyskanego " z dochodem za rok bazowy, jakim był rok 2016 dla uprawnień do świadczenia wychowawczego ustalanych na okres od 1.10 2017r. do 30.09.2018r. Sąd podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku, który zapadł w stosunku do skarżącego w dniu 14 czerwca 2018r. sygn. akt III SA/Kr 363/18, a dotyczący sposobu obliczenia dochodu osiągniętego przez małżonków w roku, 2016 jako roku bazowym do ustalenia uprawnień do świadczenia wychowawczego na okres od 1.10 2017r. do 30.09.2018r.. W tym przypadku winien on być liczony w stosunku do całego okresu tj.12 miesięcy roku bazowego, a nie tylko do liczby miesięcy, w których skarżący i jego żona byli związani umowami zlecenia i osiągnęli z tego tytułu dochód. Jednakże w tym samym uzasadnieniu Sąd przypomniał, że "Tylko w przypadku dochodu uzyskanego, dochód ten obliczany jest w drodze podziału przez liczbę miesięcy, w których był uzyskiwany, pod warunkiem, że jest uzyskiwany w okresie, na jaki jest ustalane lub weryfikowane prawo doświadczenia - art. 7 ust. 2 ustawy. " Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, bowiem dotyczy ona zmiany sytuacji dochodowej skarżącego w okresie, w którym pobierał świadczenie wychowawcze, a nie ustalenia uprawnień na przyszłość. . Świadczenie wypłacone pomimo okoliczności powodujących ustanie prawa, jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 25 ust.1 ustawy w.w. .Akta sprawy wskazują, że skarżący był pouczony o obowiązku informowania organu o zmianach, między innymi o uzyskaniu dochodu ( w decyzji przyznającej świadczenie), pomimo to obowiązku tego nie dopełnił. Tym samym należy przyjąć za organem, ze spełniony został zarówno warunek obiektywny, jak i subiektywny, dotyczący świadomości uprawnionego, aby uznać świadczenie za nienależnie pobrane, a w konsekwencji żądać jego zwrotu. Wbrew twierdzeniom skarżącego umorzenie postepowania w przedmiocie uchylenia decyzji z dnia [...] 2016 r. ( decyzja SKO z dnia 11 stycznia 2018 r. [...]) nie ma istotnego wpływu na postepowanie o uznanie świadczenia za nienależnie pobrane, bowiem przepis art. 25 jest samodzielna podstawą postepowania, niezależną od eliminacji decyzji wskutek zastosowania art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci lub trybu wznowienia postepowania. Należy też zauważyć, że decyzje o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i o obowiązku jego zwrotu, są decyzjami związanymi, niepozostawiającymi organowi luzu decyzyjnego. Analiza kontrolowanego postępowania nie dostarczyła podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, dlatego Sąd skargę oddalił na mocy art.151 P.p.s.a.