III SA/Kr 82/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Halina Jakubiec ( spr.) Protokolant Joanna Parada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2007 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji II. orzeka, że opisane w pkt. l decyzje nie mogą być wykonane III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę 18 zł. ( osiemnastu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Wojewoda [...] decyzją z dnia 20 listopada 2004 r. [...] utrzymał w mocy orzeczenie Starosty [...] z dnia [...] września 2004 r. [...] w sprawie zwrotu przez E. C. nienależnie pobranego świadczenia z Funduszu Pracy oraz dodatku szkoleniowego. Powyższe decyzje zapadły na tle następującego stanu faktycznego: E. C. uznana została za osobę bezrobotną z dniem [...] lipca 2001 r. na mocy decyzji Starosty [...] z tego samej daty, znak [...] z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] lipca 2001 decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...]. Kolejną decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. znak [...] przyznano jej od dnia [...] października 2001 prawo do dodatku szkoleniowego. Organ zatrudnienia decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. znak [...]orzekł o utracie prawa do zasiłku z powodu wyczerpania okresu jego pobierania. Następnie decyzją z dnia 22 marca 2004 r. znak [...] Starosta [...] uchylił za zgodą E. C. wyrażoną w oświadczeniu z dnia [...]lutego 2004 r. swoje decyzje: - z dnia [...] lipca 2001 r. o uznaniu za osobę bezrobotną, - z dnia [...]lipca 2001 r. o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych, - z dnia [...] listopada 2001 r. o przyznaniu dodatku szkoleniowego - z dnia [...] lutego 2002 r. o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych, po otrzymaniu od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawiadomienia o przyznaniu decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. znak [...] E. C. prawa do świadczenia rehabilitacyjnego od dnia [...] maja 2001 r. do dnia [...] listopada 2001 r. Kolejną decyzją z dnia [...] marca 2004 r. znak [...]Starosta [...] orzekł o odmowie uznania E. C. za osobę bezrobotną z dniem [...] lipca 2001 r. z powodu przyznania od dnia [...] maja 2001 r. prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Następnie decyzją Starosty z dnia [...] kwietnia 2004 r. znak [...] uznano pobrany w okresie od dnia [...] lipca 2001 r. do [...] stycznia 2002 zasiłek dla bezrobotnych za świadczenie nienależne oraz orzeczono obowiązek jego zwrotu. Ponadto za świadczenie nienależne z obowiązkiem jego zwrotu uznano dodatek szkoleniowy pobrany w okresie od [...] października 2001 r. do [...] grudnia 2001 r. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji, Wojewoda [...] decyzją z dnia 17 czerwca 2004 r. znak [...] uchylił decyzję pierwszoinstancyjną przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, z innych względów niż wskazane w odwołaniu. Powodem uchylenia było naruszenie przepisu art. 107 k.p.a., określającego elementy formalne decyzji. Organ odwoławczy stwierdził, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie znajduje odniesienia w treści powołanych przepisów będących merytoryczną podstawą rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. znak [...] Starosta [...] ponownie uznał pobrany w okresie od dnia [...] lipca 2001 r. do [...] stycznia 2002 zasiłek dla bezrobotnych oraz dodatek szkoleniowy pobierany w okresie od [...] października 2001r. do [...] grudnia 2001 r. za świadczenie nienależne oraz orzekł obowiązek jego zwrotu. E. C. także od tej decyzji wniosła odwołanie, w wyniku którego Wojewoda [...] decyzją z dnia 9 września 2004 r. znak [...] ponownie uchylił decyzje organu pierwszej instancji i przekazał do ponownego rozpatrzenia, jednakże z innych względów niż wskazane w odwołaniu, a mianowicie z uwagi na uchybienie przepisom art. 151 i 152 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2003 r., Nr 99, póz. 1001). Organ pierwszoinstancyjny jako podstawę prawna wydanej decyzji powołał przepisy art. 6 pkt 15 lit c, art. 2 ust 1 pkt 2 lit c, art. 28 ust 1, ust 2 pkt 1, ust 3, ust 7 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., Nr 58, póz. 514), nieobowiązujące w dacie orzekania. Decyzją wydaną w dniu [...] września 2004 r. znak [...] Starosta [...] ponownie orzekł o uznaniu pobranego w okresie od dnia [...] lipca 2001 r. do [...] stycznia 2002 zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku szkoleniowego pobieranego w okresie od [...] października 2001r. do [...] grudnia 2001 r. za świadczenie nienależne oraz orzekł obowiązek jego zwrotu W odwołaniu od tej decyzji E. C. podniosła tak jak w poprzednim odwołaniu, okoliczności świadczące o braku winy w jednoczesnym pobieraniu powyższych świadczeń. Ponadto zarzuciła, że nie była świadoma, iż podpisanie przez nią zgody na zmianę decyzji z 2001 r. spowoduje nakaz zwrotu pobranych świadczeń, nikt bowiem z pracowników urzędu nie poinformował ją o wskazanych konsekwencjach. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania organ odwoławczy - Wojewoda [...] decyzją z dnia 20 listopada 2004 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] września 2004 r. znak [...]. W motywach uzasadnienia organ podkreślił, iż rejestrując się w dniu [...] lipca 2001 r. w Urzędzie Pracy w K. E. C. spełniała warunki do uznania jej za osobę bezrobotną oraz przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych. Sytuacja jednak uległa zmianie w związku z wyrokiem Sądu Okręgowego Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [...] czerwca 2003 r. przyznającym E. C. prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od [...] maja 2001 r. do [...] listopada 2001 r. W ten sposób na skutek niekorzystnego dla odwołującej się zbiegu okoliczności przestała spełniać przesłania do uznania jej za osobę bezrobotną. Według organu E. C. została prawidłowo pouczona o obowiązku bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach okoliczności zawartych w oświadczeniu znajdującym się w karcie rejestracyjnej oraz obowiązku zwrotu świadczenia w przypadkach nie spełnienia warunków wymienionych w ustawie. W odniesieniu do zarzutów E. C. dotyczących wyrażonej przez nią zgody na uchylenie wskazanych w odwołaniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że powyższa okoliczność nie ma wpływu na postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto organ poinformował o ustawowych kompetencjach starosty do orzekania w przedmiocie odraczania, rozkładania na raty lub umarzania nienależnie pobranych świadczeń. Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła E. C. Zarzuciła w niej, że działaniem organów prowadzących postępowanie została doprowadzona do trudnej sytuacji, a z wnioskiem o zasiłek dla bezrobotnych wystąpiła zmuszona odmowną decyzją ZUS w przedmiocie przedłużenia wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego. Nie będąc w stanie przewidzieć czy świadczenie rehabilitacyjne zostanie jej ponownie przyznane wyrokiem Sądu, oraz na jak długi okres czasu, pobierała zasiłek dla bezrobotnych - zgodnie z prawem na podstawie wydanej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy stwierdzić, że powołany przez organy przepis art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, stanowi samodzielną podstawę prawną rozstrzygnięcia o uznaniu świadczenia za nienależne i o obowiązku jego zwrotu. Oznacza to, że rozstrzygnięcie w tych kwestiach jest niezależne od wcześniej toczącego się postępowania w ramach którego wydana została przez organ pierwszej instancji decyzja z dnia [...] marca 2004 r. znak [...] uchylająca w trybie art. 155 k. p. a decyzję z dnia [...] lipca 2001 o przyznaniu E. C. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku oraz z dnia [...] listopada 2001 r. o przyznaniu dodatku szkoleniowego. Przepis art. 76 ust 1 i ust 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, powołany jako podstawa prawna decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2004 r. reguluje ogólne warunki uznania świadczenia za nienależnie pobrane i żądania jego zwrotu w sytuacji gdy skarżący był pouczony o warunkach w jakich ustaje prawo do pobieranego świadczenia. Sam fakt pouczenia na który powołują się organy, nie zmienia okoliczności, iż w dacie rejestracji skarżąca spełniała warunki do uzyskania statusu bezrobotnej oraz prawa do zasiłku, a także dodatku szkoleniowego w okresie, kiedy został jej przyznany. Organ rentowy odmówił bowiem stronie skarżącej przyznania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego uznając, że jest zdolna do pracy, a wynik postępowania odwoławczego nie był możliwy do przewidzenia. Dla takich właśnie sytuacji, jako nie poddających się zasadom ogólnym regulującym kwestię zwrotu nienależnie pobranego świadczenia ustawodawca przewidział przepis szczególny, a mianowicie pkt 3 ust 2 art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Przepis ten stanowi, że "za nienależne świadczenie pieniężne uważa się; 3) zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego. jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78". Rejestrując się w Urzędzie Pracy Powiatu Krakowskiego Filia w Krzeszowicach w dniu 5 lipca 2001 r. zgodnie ze stanem faktycznym istniejącym w tym dniu, E. C. spełniła warunki do nabycia statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, dlatego została wydana decyzja przyznająca jej status i zasiłek dla bezrobotnych, a następnie dodatek szkoleniowy. Sytuacja uległa zmianie, gdy wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 12 czerwca 2003r. przyznane zostało skarżącej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego na okres od 7 maja 2001 do 2 listopada 2001 r. Jednakże okolicznością powodującą obowiązek zwrotu zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku szkoleniowego, nie jest fakt uchylenia przez organ zatrudnienia decyzji przyznających powyższe uprawnienia lecz to, że organ rentowy nie dokonał potrącenia o jakim mowa w art. 78 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Tymczasem organy zatrudnienia uznały, że zwrotowi podlegają nie tylko świadczenia wypłacone za okres, za który skarżąca nabyła prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, tj. od 13 lipca 2001 r. do 2 listopada 2001r., lecz zażądał także zwrotu świadczeń wypłaconych po dacie 2 listopada 2001r., kiedy skarżącej już nie przysługiwało prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, uznając iż zastosowanie znajduje również pkt 1 przepisu art. 76 ust 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (wyżej przytoczony). Stan faktyczny niniejszej sprawy uzasadnia zastosowanie przepisu szczególnego, którym jest pkt 3 ust 2 art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a to wyklucza równoczesne zastosowanie zasad ogólnych określonych w pkt 1 ust 2 art. 76, w myśl reguły interpretacyjnej "lex specjalis derogat legi generali". Przyjęciu jako podstawy prawnej uznania za nienależne świadczenie przepisu art. 76 ust 1 pkt 1 i żądanie zwrotu całości świadczeń ze względu na uchylenie decyzji stanowiących podstawę ich wypłaty stanowi błędną interpretację zasad określonych przepisem art. 76 i ich wzajemnego stosunku, przez co organy uchybiły temu przepisowi. Odpowiada to dyspozycji przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270), dlatego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, orzekając równocześnie o wstrzymaniu wykonania uchylonych decyzji na podstawie art. 152 w/w ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyżej przedstawioną interpretację przepisu art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.