III SA/Kr 828/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) NSA Krystyna Kutzner Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2009r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 maja 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. T. Kancelaria Adwokacka w K. ul. [...] kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania, a nadto kwotę 17,00 (słownie: siedemnaście) złotych z tytułu pozostałych wydatków. Decyzją z dnia 30 maja 2008r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej podjętą z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] 2008 znak [...] o odmowie przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego. Jako podstawę prawną organy wskazały przepis z art. 4, 8, art. 11 ust. 2, 38, art. 106 ust. 1 i 4, art. 107, 150 ust. 1 i 4 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64. poz. 593). Decyzje organów zapadły na tle następującego stanu faktycznego: K. K. złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w dniu 22.02.2008r. Wnioskodawca został pisemnie zawiadomiony o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wezwanie do przebywania w miejscu zamieszkania w terminie 05.03.2008r. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zostało wysłane przez pracownika socjalnego w dniu 26.02.2008r. K. K. odebrał wezwanie osobiście w dniu 28.02.2008r. Wezwanie to zawierało pouczenie o konieczności skontaktowania się z pracownikiem socjalnym w przypadku odebrania go po terminie, ze wskazaniem numeru telefonicznego. Pomimo tego pracownik socjalny nie zastał K. K. w jego miejscu zamieszkania w terminie określonym w wezwaniu (tj. 05.03.2008r.), jak również K. K. nie zwrócił się do organu o ustalenie kolejnego terminu oraz nie złożył wyjaśnień odnośnie nieobecności w mieszkaniu w dniu 05.03.2008r. Wprawdzie pojawił się w ośrodku MOPS’u w dniu 06.03.2008r., jednakże nie złożył żadnych wyjaśnień, również odnośnie nieobecności w mieszkaniu w dniu 05.03.2008r. a jedynie pozostawił dokumentację. W tych okolicznościach organ I instancji odmówił przyznania K. K. świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności wydając w dniu [...] 2008r. decyzję znak [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ stanął na stanowisku, że zachowanie wnioskodawcy K. K. świadczy o braku współdziałania w rozwiązywaniu jego sytuacji życiowej, do czego zobowiązuje osoby korzystające z pomocy społecznej przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej w/w. Mianowicie zgodnie z obowiązującymi przepisami (art. 106 ust. 1 i 4, art. 107 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 19.04.2005r.) podstawą wydania decyzji jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania zainteresowanego. Wywiad ten jest podstawą do ustalenia przesłanek warunkujących przyznanie tej pomocy. Skoro skarżący uniemożliwił ustalenie warunków, od których uzależnione jest przyznanie pomocy, to zdaniem organu należało wydać decyzję odmowną. Od powyższej decyzji K. K. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc, że zawiadomienie o wywiadzie środowiskowym otrzymał po wyznaczonym terminie wizyty pracownika socjalnego. Ponadto wyjaśnił, że udał się do siedziby MOPS’u i poprosił kierownika o ustalenie nowego terminu wywiadu środowiskowego oraz o wyznaczenie do jego przeprowadzenia innego pracownika, gdyż jak sam stwierdził, pozostaje on w sporze sądowym z pracownikami MOPS tj. Panią K. F. – P. i Panią M. T. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie K. K. decyzją z dnia 30 maja 2008r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie organu II instancji podstawą odmownego rozstrzygnięcia jest brak współdziałania strony z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji (art. 106 ust. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej), albowiem dla prawidłowego rozpoznania wniosku niezbędne jest ustalenie faktycznej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Dowodem zasadniczym umożliwiającym wydanie decyzji jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji podkreślił, że K. K. nie tylko nie był obecny w swoim miejscu zamieszkania w ustalonym przez MOPS terminie tj. 05.03.2008r., ale także nie usprawiedliwił swojej obecności i nie zwrócił się o wyznaczenie nowego terminu. Konsekwencją takiego zachowania było uniemożliwienie przeprowadzenia wymaganego przepisami prawa wywiadu środowiskowego. Wbrew twierdzeniom odwołania zawiadomienie o konieczności przebywania K. K. w miejscu zamieszkania w terminie 05.03.2008r. K. K. odebrał osobiście dniu 28.02.2008r. tj. przed wyznaczonym terminem, co zostało potwierdzone podpisem strony na dowodzie doręczenia oraz wyczerpująco udokumentowane przez organ I instancji. Z tego powodu organ odwoławczy uznał, że zaszły okoliczności wskazane w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tzn. wnioskodawca nie chce współdziałać z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, wobec powyższego zaszły przesłanki do uznania, iż w tej sprawie K. K. nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków. W konsekwencji zaistniała podstawa do wydania decyzji odmawiającej pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup żywności. Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 maja 2008r. znak [...] stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący ponowił w całości zarzuty przedstawione przed SKO. Podjął także polemikę dotyczącą sposobu wyznaczania daty wizyty pracownika socjalnego. Zdaniem skarżącego termin nie może być narzucany z góry, dlatego stwierdził, iż nie można mu zarzucić braku współpracy. Podniósł ponadto, że niejednokrotnie uzgadniane wcześniej terminy wizyt domowych przez pracownika socjalnego M. T. nie dochodziły do skutku z winy pracownika. Skarżący nadmienił, iż od dłuższego czasu uczęszcza na zajęcia terapii ruchowej do Domu Pomocy i jest tam w każdej chwili pod telefonem. W ocenie skarżącego to organ pomocy wiedząc o tym powinien się z nim pod tym telefonem skontaktować. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie. Rozpatrując skargę tutejszy Sąd zważył co następuje: Skarżący ubiegał się o świadczenia w formie zasiłku okresowego przewidzianego przepisem art. 38 ustawy o pomocy społecznej (w/w), który stanowi, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Ustalenie sytuacji osób i rodzin ubiegających się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej następuje w trybie określonym w Rozdziale 7 ustawy o pomocy społecznej. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy w/w), którego celem jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy w/w). Na podstawie delegacji zawartej w art. 107 ust. 6 ustawy zostało wydane rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 września 2001r. w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz. U. Nr 114, poz. 1220 ze zm.). Zgodnie z § 9 rozporządzenia w przypadku gdy osoba lub rodzinna ubiega się po raz kolejny o przyznanie świadczenia lub nastąpiła zmiana sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie, wypełnia się odpowiednią część kwestionariusza wywiadu. Wywiad środowiskowy stanowi zatem szczególny środek dowodowy w sprawach z zakresu pomocy społecznej, jednakże ta szczególna regulacja nie eliminuje podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w Rozdziale 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (tekst jednolity z 2000. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 dalej określanej kpa). W szczególności znaczenie dla oceny postępowania administracyjnego zainicjowanego przez skarżącego wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego, posiada określona w art. 7 kpa zasada prawdy obiektywnej. Przepis ten nakłada na organ obowiązek przestrzegania zasad praworządności i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obowiązkiem organu jest wszechstronne wyjaśnienie sprawy. W toku postępowania wyjaśniającego to na organie spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do prawidłowego ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Jest to warunek sine qua non prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Wynika stąd, że to na organach prowadzących postępowanie spoczywa obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów, jak również wcześniej ustalenia jakie to dowody są niezbędne. W sytuacji, gdy ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, obowiązki organu wynikające z zasady prawdy obiektywnej sprowadzają się do wezwana jej, aby przedstawiła stosowne dowody na okoliczność, która warunkuje korzystne dla niej rozstrzygniecie sprawy. W sprawach z zakresu pomocy społecznej obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej został wzmocniony przepisem art. 4 oraz art.11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w ten sposób, że nałożony został na stronę ubiegającą się o świadczenie z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zadaniem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie samodzielnie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych, w tym przypadku zasiłku celowego maja obowiązek współdziałania z organem publicznym, a w przypadku braku tego współdziałania konsekwencją może być odmowa przyznania świadczenia. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji. w ocenie Sądu, prawidłowo wypełnił swoje obowiązki wynikające z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, jak i ustawy o pomocy społecznej. Skarżący został zobowiązany do przebywania w dniu 5.03.2008r. w domu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i wbrew twierdzeniom odwołania zawiadomienie takie odebrał przed planowaną wizytą pracownika socjalnego tj. 28.02.2008r. W tych okolicznościach obowiązkiem skarżącego było bądź dostosowanie się do tego terminu lub ustalenie nowego terminu. Skarżący stanął jednak na stanowisku, że to wyłącznie organ winien zabiegać o ustalenie dogodnego dla skarżącego terminu spotkania z pracownikiem socjalnym, a nawet poszukiwać go poza miejscem zamieszkania, a mianowicie, jak wskazał w skardze – na zajęciach z terapii ruchowej w Domu Pomocy. Na uwadze Sądu pozostaje także okoliczność, że odwołanie wniesione przez K. K. do SKO jako główny argument wskazuje na okoliczność, że zawiadomienie o terminie wizyty pracownika zostało doręczone po wyznaczonym terminie. Tymczasem z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że doręczenie zawiadomienia miało miejsce pięć dni przed ustalonym terminem wizyty. Nie można zatem powołanej w odwołaniu argumentacji, uznać za usprawiedliwienie nieobecności. Takiego usprawiedliwienia nie zawiera również pismo skarżącego złożone w dniu 06.03.2008r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej. Załączone do tego pisma kserokopie rachunków i terminarza z Grodzkiego Urzędu Pracy nie zostały poparte żadnym oświadczeniem ani wyjaśnieniem sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego. Powyższe okoliczności dają obraz postawy skarżącego wobec organu pomocy społecznej, która z całą pewnością odpowiada dyspozycji art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i świadczy o braku współdziałania K. K. w rozwiązywaniu jego sytuacji życiowej. W ocenie Sądu skarżący uniemożliwił organowi ustalenie swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, a jego postawa świadczy o odmowie współpracy z organem w tej konkretnej sprawie. Z tego względu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym jak również nie stwierdzono takich uchybień postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego skargę oddalono podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z póżń. zm.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ustawy ppsa.