III SA/Kr 828/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Zięba Sędziowie WSA Michał Niedźwiedź WSA Bogusław Wolas (spr.) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi U. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 kwietnia 2025 r. nr 856/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 29 kwietnia 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił U. M. (dalej jako Skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Dnia 8 lutego 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Skarżącej o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek umotywowała trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Decyzją z dnia z 4 kwietnia 2024 r. nr 737/2024 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w tym: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy. Prezes wydał powyższą decyzję z uwagi na następujące okoliczności: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, - Skarżąca nie wykazała zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, - Skarżąca nie wykazała jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, - Skarżąca nie wykazała, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła skarżąca. Decyzją z dnia 13 czerwca 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną wydaną w pierwszej instancji. Po rozpoznaniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 13 listopada 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1217/24 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną w mocy decyzję pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Istnieje więc w ocenie orzekającego Sądu, uzasadniona wątpliwość, czy przynajmniej część zaległości skarżącej nie uległa przedawnieniu. Nadto, w odniesieniu do kategorycznego stwierdzenia organów, że przedmiotowe należności zostały zabezpieczone hipoteką i w związku z tym stosownie do postanowień art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, które jednakże po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek liczonych do dnia przedawnienia, stwierdzić należy, iż w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wydruk aktualnej treści księgi wieczystej [...] (stan na dzień 1 czerwca 2023 r.) z którego to dokumentu wynikają różne daty dokonania wpisu ustanowienia hipoteki przymusowej zwykłej (28 luty 2001 r. i 7 stycznia 2011 r.). Z akt administracyjnych wynika też, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. ustanowił na rzecz ZUS zastawy na ruchomościach. Kwestii z tym związanych Sąd kontrolujący decyzje w przedmiotowej sprawie pod względem legalności, także nie może się domyślać, a tym bardziej ustalać wyręczając w tym względzie organy. Kwestie te muszą być ustalone jednoznacznie, także w odniesieniu do dat ustanowienia hipoteki na nieruchomości i ustanowienia zastawu, co ma znaczenie dla kwestii przedawnienia wobec treści wskazanego już art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dlatego też okoliczności wymienione w tym przepisie powinny być najpierw jednoznacznie ustalone, a następnie z powołaniem się na stosowną argumentację z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wywiedzione. Ograniczenie się jedynie do wskazania ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomości z odwołaniem się do treści art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a następnie związku z tym stwierdzenie, że należności z tytułu składek nie ulegają przedawnieniu, należało uznać za niewystarczające. Organ ponownie rozstrzygając sprawę, powinien więc przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czyniąc to na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Winny się w nim znaleźć konkretne dowody, w tym dokumenty, które pozwolą zweryfikować prawidłowość ustaleń organu, co do każdej z okoliczności, mających wpływ na bieg terminu przedawnienia konkretnych zaległości. Sąd zwraca przy tym uwagę na powtarzany w orzecznictwie pogląd, że organ winien wskazać, w stosunku do każdej z zaległych należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1046/20). Organ powinien zatem zgromadzić dokumenty potwierdzające konkretne czynności egzekucyjne jeżeli bieg terminu przedawnienia uzależniony był od tych czynności egzekucyjnych. Przy czym w aktach administracyjnych winny się znaleźć nie tylko dokumenty potwierdzające te czynności ale i również dowody ich doręczenia stronie. Sąd nie podzielił natomiast poglądu, że do spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych potrzebne jest orzeczenie organu egzekucyjnego, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z powołanego przepisu nie wynika, że organ egzekucyjny musi orzec formalnie "o braku majątku" - takie okoliczności mogą wynikać z uzasadnienia orzeczenia organu egzekucyjnego. Podkreślono, że pojęcie "bezskuteczności egzekucji" należy rozumieć jako stan niebudzącej wątpliwości nieściągalności wierzytelności, tj. sytuacji, w której niezbicie wynika, że dłużnik nie ma majątku, z którego wierzyciel mógłby zaspokoić swoje należności. Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi podkreślono, że aby prawidłowo ocenić te zarzuty musi być uprzednio sprecyzowana kwota łącznych, istniejących i nieprzedawnionych zaległości i kwotę tę należy odnieść do potencjalnych możliwości skarżącej. Rozpoznając ponownie sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 29 kwietnia 2025 r ponownie odmówił Skarżącej umorzenia zaległości z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. W uzasadnieniu przedstawiono kwestie wymagalności i przedawnienia zaległości za poszczególne okresy składkowe. Wskazano, które nie uległy przedawnieniu z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne wskazując konkretne daty ustalenia wysokości zaległości oraz daty czynności egzekucyjnych podejmowanych w stosunku do poszczególnych składek. Przyznano, że dla należności za okres 05/2008- 04/2010, 06-11/2010 bieg terminu przedawnienia upłynął 15 sierpnia 2014r., jednak zadłużenie jest zabezpieczone wpisem hipoteki. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Następnie wyjaśniono, że zgodnie z art. 24 ust 5b u.s.u.s bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Oceniając wniosek w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie tj.: art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie art. 28 ust. 3. Podkreślono, że Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego z którego jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne. Jest właścicielką nieruchomości, na której Zakład zabezpieczył hipotecznie spłatę należności z tytułu składek. Nie występuje kryterium braku następców prawnych. Wykluczeniu podlega więc przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3. Podkreślono, że wobec Skarżącej było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gorlicach. Dyrektor Oddziału ZUS w Nowym Sączu wystawił tytuły wykonawcze za okres od 05/2008 do 11/2010, które następnie przekazał do prowadzenia postępowania egzekucyjnego do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Gorlicach. Urząd Skarbowy w Gorlicach dnia 14 października 2009r. zajął wierzytelności w Przedsiębiorstwie [...] I. S.A., zajął też rachunek bankowy w PKO Banku Polskim w dniu 8 sierpnia 2011r. Następnie w wyniku zbiegu z Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w Gorlicach C. B. 11 sierpnia 2011r. Urząd Skarbowy w Gorlicach przekazał akta do łącznego postępowania egzekucyjnego do Komornika. W piśmie z 28 października 2015r. - Komornik Sądowy C. B. poinformował, że prowadzone postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę, rachunków bankowych i innych wierzytelności jest bezskuteczne. 23 listopada 2015r. - został skierowany wniosek do Komornika Sądowego przy SR w Gorlicach C. B. o przyłączenie sprawy Km [...] do sprawy prowadzonej z nieruchomości nr KW: [...]. Dnia 11 stycznia 2016r. komornik zawiadomił ZUS, że tytuły wykonawcze nie są zaopatrzone w sądową klauzulę wykonalności co uniemożliwia wszczęcie i prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Zakład nie uzyskał sądowej klauzuli wykonalności i komornik nie prowadził na rzecz ZUS egzekucji z nieruchomości. Dnia 10 maja 2019r. - Komornik Sądowy przy SR w Gorlicach C. B. ponownie poinformował, że prowadzone postępowanie jest nieskuteczne. 14 sierpnia 2019r. postanowieniem o sygn. Km [...] Komornik Sądowy przy SR w Gorlicach C. B. umorzył postępowanie egzekucyjne za okres od 05/2008 do 11/2010. Jak wskazano powyżej Komornik Sądowy nie prowadził postępowania egzekucyjnego z nieruchomości będącej własnością Skarżącej tylko z wynagrodzenia za pracę, rachunków bankowych i innych wierzytelności. Zatem umorzenie postępowania egzekucyjnego przez ww. organ nie było oznaką całkowitej bezskuteczności egzekucji co do posiadanego przez Panią majątku, a jedynie do określonych składników majątkowych. Podkreślono, że WSA w wyroku z 13 listopada 2024r. uchylając zaskarżoną decyzję wskazał że: "Sąd także w tej sprawie powtarza za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 marca 2024r., sygn. akt l SA/Kr 779/23, że zgodnie z przyjętą przez Sąd Najwyższy wykładnią, pojęcie "bezskuteczności egzekucji" należy rozumieć jako stan niebudzącej wątpliwości nieściągalności wierzytelności, tj. sytuacji, w której niezbicie wynika, że dłużnik nie ma majątku, z którego wierzyciel mógłby zaspokoić swoje należności (por. wyroki SN z dnia: 26 czerwca 2003r., sygn. akt V CKN 416/01; 17 czerwca 2011r., sygn. akt II CSK 571/10; 6 grudnia 2013r., sygn. akt l CSK 54/13; 25 marca 2015r., sygn. akt II CSK 402/14)". Zaznaczono, że obowiązkiem wierzyciela jest badać na bieżąco czy sytuacja finansowa wnioskodawcy uległa zmianie. W przypadku nabycia praw majątkowych lub podjęcia zatrudnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025r. póz. 132) ma nie tylko prawo ale i obowiązek ponownego zastosowania środków egzekucyjnych. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 grudnia 2009r. (sygn. akt V SA/Wa 969/09) postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, bowiem w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Podkreślono, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Podkreślono, że obecnie wobec Skarżącej jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne - na przestrzeni ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę 2 079,41 zł. W wyniku zbiegu do świadczenia emerytalnego egzekucję prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Gorlicach. Skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości, zabezpieczonej hipotecznie na rzecz ZUS - 7 marca 2024r. Zakład skierował wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Gorlicach o prowadzenie egzekucji z nieruchomości nr KW [...]. Dnia 27 listopada 2024r. została przekazana zaliczka w kwocie 2 000 zł do NUS w Gorlicach na prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Odnosząc się do racjonalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego w kontekście art. 28 ust. 3 pkt. 6 u.s.u.s przywołano się wyrok NSA z 15 maja 2018r. w sprawie l GSK 1146/18, zgodnie, z którym ocena, czy ponoszenie wydatków egzekucyjnych jest zbędne, czy też może przynieść korzyść, należy wyłącznie do wierzyciela. Wydatki egzekucyjne, o których mowa w tym przepisie, to koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, które nie są tożsame z kosztami egzekucyjnymi, które co do zasady obciążają zobowiązanego. Rozdzielenie tych pojęć zawierają przepisy art. 64b - 64c ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zwrócono uwagę, że w art. 28 ust. 3 pkt. 6 u.s.u.s. wskazano na oczywistość faktu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Zaległości z tytułu składek figurujące na koncie Skarżącej zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone. Postępowanie egzekucyjne nie zostało również ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6. Rozważano także możliwość umorzenia zaległości zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, póz. 1365) Wyjaśniono, że przesłanka wskazana w § 3 ust. l pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w Pani sprawie, ponieważ Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie wystąpiły także okoliczności o których mowa w § 3 ust. l pkt. 3 rozporządzenia, które to zdarzenia miałyby negatywny wpływ na jej możliwości płatnicze i możliwość uzyskiwania dochodów. Z argumentów i dokumentacji medycznej wynika, że Skarżąca cierpi na wiele schorzeń, dodatkowo rozpoznano u niej nowotwór ucha środkowego, narządów układu oddechowego i klatki piersiowej. Z powodu ww. dolegliwości jest często hospitalizowana. Nie ma możliwości podjęcia skutecznego leczenia i rehabilitacji, w związku z powyższym stan zdrowia pogarsza się, a nie poprawia. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył Skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, że ze względu na występujące następstwa stanu zdrowia ujawniające się ograniczeniem w samodzielnym funkcjonowaniu, prowadzeniu gospodarstwa domowego i aktywności społecznej adekwatnej do wieku, płci i środowiska według powszechnie przyjętych i akceptowanych zachowań, Skarżąca jest osobą wymagającą częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Mając na uwadze rokowania odnośnie przebiegu choroby oraz możliwości poprawy stanu zdrowia, naruszenie sprawności organizmu Skarżącej uznano za trwałe i w związku z powyższym orzeczenie wydano na stałe. Podkreślono, że Zakład podchodzi ze zrozumieniem do wskazanych dolegliwości zdrowotnych, bowiem są one utrudnieniem w codziennym funkcjonowaniu, jednak nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Zwrócono uwagę na fakt, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W przypadku Skarżącej przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ dysponuje dochodem ze świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia i obecnie stanowi źródło stopniowej spłaty zadłużenia (ze świadczenia prowadzone jest postępowanie egzekucyjne). Podkreślono, że w przypadku gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania. Wniosek taki wypływa z wykładni językowej wspomnianego przepisu, a wspiera go wynik wykładni celowościowej. Celem wspomnianego przepisu, tak jak całej instytucji umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jest udzielenie pomocy zobowiązanym, którzy znaleźli się w szczególnie trudnym położeniu. ZUS rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez Skarżącą zadłużenia pozbawiałaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Przyznano, że Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z oświadczeniem uzyskuje dochód z emerytury w kwocie 217,48 zł netto, otrzymuje również dodatkowe roczne świadczenie pieniężne w wysokości 1 563,48 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, który dysponuje własnym dochodem w kwocie 3 232,46 zł netto. Na podstawie dostępnych baz danych Zakład ustalił, że Skarżąca posiada prawo do świadczenia emerytalnego w kwocie 1878,91 zł brutto (emerytura - 229,44 zł oraz rodzicielskie świadczenie uzupełniające l 649,47 zł), tj. 1 709,81 zł netto ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 378,78 zł. Natomiast mąż pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 3915,63 zł brutto, tj. 3 393,22 zł netto, od 03/2015 świadczenie jest wolne od potrąceń. Dodatkowo podlega do ubezpieczeń jako przedsiębiorca. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za IV kwartał 2024r.) minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 3 096,21 zł, tj. 1 548,11 zł na osobę. Wykazany w oświadczeniu dochód Pani rodziny jest wyższy od ww. minimum socjalnego, zatem w analizowanej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że Skarżąca spłaca zaległości wobec innych wierzycieli dobrowolnymi wpłatami do komornika (miesięczną kwotą 1 000 zł). Spłata tych zobowiązań jest ważna, ale nie oznacza, że można pomijać zapłatę zaległości wobec ZUS. Zatem umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby uprzywilejowanie zobowiązań cywilnoprawnych. Podkreślono, że w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Instytucja umorzenia zaległości służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami. Zaznaczono, że rozważając możliwość umorzenia należności należy mieć na uwadze to, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się. Skarżąca uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego, należności są objęte skutecznym postępowaniem egzekucyjnym ze świadczenia. Zakład skierował także wniosek o prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Podjęcie decyzji o umorzeniu na obecnym etapie procedowania sprawy byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Wskazano, że oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dokonuje się w oparciu o wszelkie dostępne dowody, które pozwalają stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie "rokuje" spłatę w przyszłości swoich zobowiązań czy też nie, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach (por. wyrok NSA z 2 września 2016 r., sygn. akt II GSK 553/15). Należy mieć bowiem na uwadze, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi o przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też, gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin. Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. osobie zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny - trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości. Jednocześnie Zakład nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Podkreślono, że zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie, bowiem umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Dlatego jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne W skardze zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj: a) art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że trwające postępowanie egzekucyjne wyklucza całkowitą nieściągalność, podczas gdy organ zaniechał oceny skuteczności i proporcjonalności tego postępowania w odniesieniu do rzeczywistej sytuacji skarżącej; b) art. 28 ust. 3a i 3b w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na: błędnym ograniczeniu analizy wyłącznie do interesu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i ogólnego interesu społecznego, całkowitym pominięciu "ważnego interesu osoby zobowiązanej", który - jako element regulacji szczególnej - musi zostać odrębnie i samodzielnie oceniony oraz błędnym nieuwzględnieniu, że art. 28 ust. 3a-3b s.u.s. wprowadza regulację szczególną względem art. 7 KPA, która obliguje organ do szerszego uwzględnienia sytuacji dłużnika i zbalansowania jej z interesem publicznym. Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj: a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, brak weryfikacji materiału dowodowego w zakresie sytuacji majątkowej, zdrowotnej i egzekucyjnej skarżącej, a także sporządzenie decyzji w sposób niepozwalający na kontrolę sądową; b) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez lakoniczne, nieprzejrzyste uzasadnienie decyzji - w szczególności brak analizy przesłanek przedawnienia, brak wskazania konkretnych terminów wymagalności poszczególnych należności oraz brak wyjaśnienia, w jakich okresach doszło do zawieszenia lub przerwania biegu przedawnienia; W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w całości. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że w omawianej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który wyrokiem z dnia 13 listopada 2024 r wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Kr 1217/24 uchylił wydane w sprawie decyzje. W sprawie zastosowanie ma zatem art. 153 p.p.s.a., zgodnie z który ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Mając zatem na uwadze wskazania zawarte w uzasadnieniu powyższego wyroku Organ był zobowiązany w pierwszej kolejności wykazać czy objęte wnioskiem zaległości nie uległy przedawnieniu. Zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynikają z regulacji art. 24 ust. 4-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne, przy czym określone ustawowo okoliczności mogły wpłynąć na bieg terminu przedawnienia. Od dnia 1 stycznia 2012 r. weszły w życie przepisy ustawy z poprzedzającego go postanowienia od dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniające brzmienie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem zgodnie z art. 24 ust. 4 ww. ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. Należy jednak podkreślić, iż zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (5 letni okres przedawnienia), z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Przy czym zgodnie z art. 24 ust 5 tej ustawy nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r. wydanym w sprawie sygn. akt P 2/18 stwierdzono, że art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695 i 875) w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto zgodnie z ust 5b powyższego przepisu bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe przepisy oraz analizując w ich świetle zaskarżoną decyzję oraz jej uzasadnienie, należy stwierdzić, że organ prawidłowo wykonał wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Kr 1217/24. W szczególności odrębnie dla każdej zaległości ustalono datę jej wymagalności, datę ustalenia oraz datę dokonania czynności egzekucyjnych. Ustalenia te są dokładne, wiarygodne i znajdują potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach administracyjnych. Dotyczy to także należności zabezpieczonych hipoteką. Wykazano kiedy i na jakiej podstawie hipoteka została ustanowiona. Należy zatem uznać, że spełnione zostały wymogi art. 153 p.p.s.a. Skoro zatem istnieją nadal zaległości objęte wnioskiem o umorzenie zasadnym było jego merytoryczne rozpoznanie. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009) - dalej powoływana jako u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Według ust 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Analiza akt administracyjnych daje pełną podstawę do podzielenia stanowisko organów, że nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w ust. 3. Dłużnik żyje, brak danych, aby toczyło się wobec dłużnika postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne, wysokość nieopłaconych składek wynosi kilkadziesiąt tysięcy złotych, a więc przekracza koszty upomnienia, organy egzekucyjne nie stwierdziły w przewidzianym trybie braku majątku, wartość pozostałego majątku, tj. udziału we współwłasności nieruchomości jest prawdopodobnie wyższa, niż wydatki egzekucyjne. Ponadto Skarżąca uzyskuje stały dochód w postaci emerytury, z której są potrącane istniejące zaległości składkowe. Istnieją także następcy prawni, na których przeniesiono odpowiedzialność za zobowiązania składkowe. Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady umarzania należności w tym trybie określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z jego § 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy zgodzić się z organem, że w odniesieniu do strony nie zachodzi przesłanka 2, gdyż strona nie stała się ofiarą klęski żywiołowej i sama działalności gospodarczej nie prowadzi. Co prawda Skarżąca powołuje się na swój zły stan zdrowia, jednakże organ prawidłowo uznał, że jej źródło dochodu, tzn. emerytura jest niezależne od tych okoliczności. Organy prawidłowo ustaliły także, że nie zachodzi również przesłanka pierwsza. Badając czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych, należy wziąć pod uwagę poziom tych potrzeb (np. wyżywienie, ubrania, itp.) oraz sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Sąd zauważa, że przy wyłożeniu i zastosowaniu zwrotu normatywnego "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" trzeba przyjąć, że nie chodzi tu tylko o zachowanie standardu minimum koniecznego do przeżycia, ale o minimum godziwy poziom życia (por wyrok WSA we Wrocławiu z 13 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 308/24). Dokonując porównania sytuacji materialnej wnioskodawcy z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok NSA z 17 października 2017 r., sygn. akt II GSK 1498/17). Prawidłowa analiza w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek musi zawierać zestawienia wydatków ponoszonych miesięcznie przez rodzinę skarżącej, a następnie należy porównać dochody z wydatkami na zaspokojenie niezbędnych potrzeb rodziny. ZUS w zaskarżonej decyzji dokonał prawidłowej analizy sytuacji majątkowej rodziny, w szczególności Skarżącej, która posiada prawo do świadczenia emerytalnego w kwocie 1878,91 zł brutto (emerytura - 229,44 zł oraz rodzicielskie świadczenie uzupełniające 1 649,47 zł), tj. 1 709,81 zł netto ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 378,78 zł. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 3915,63 zł brutto, tj. 3 393,22 zł netto, od 03/2015 świadczenie jest wolne od potrąceń. Dodatkowo podlega do ubezpieczeń jako przedsiębiorca. Należy także podkreślić, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje matkom, które urodziły i wychowały co najmniej 4 dzieci . Skarżąca ma zatem osoby zobowiązane do jej alimentacji. Należy przy tym zaznaczyć, że organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). Jednocześnie podkreślić należy, iż sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności, nie oznacza jednak dowolności (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r. sygn. II GSK 1545/11). Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie a wyciągnięte wnioski przystają w sposób logiczny i spójny do określonych prawem reguł postępowania w tym także prawnych zasad ogólnych określonych przepisami prawa. W omawianej sprawie organ prawidłowo ustalił stan faktyczny oraz rozważył wszystkie przesłanki umorzenia zaległości wyjaśniając w sposób dokonały i przekonywujący, dlaczego nie mają one zastosowania w omawianej sprawie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów oraz art. 151 p.p.s.a.