III SA/Kr 840/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 lutego 2024 r. znak SKO.ŚR/4111/20/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz J. S. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z 26 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. odmawiającej przyznania J. S. (dalej: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H. S. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a."). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 20 października 2023 r. skarżący wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Matka skarżącego jest wdową, mieszka ze skarżącym. Skarżący ostatni raz pozostawał w zatrudnieniu 31 grudnia 2019 r. Z orzeczenia z 26 października 2020 r. wynika, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, przyczyną niepełnosprawności są choroby narządu ruchu, ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 13 sierpnia 2019 r. Z dołączonego do akt odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że ojciec skarżącego zmarł 26 listopada 1999 r. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że matka skarżącego była leczona od 2 lipca 2019 r. do 17 lipca 2019 r. z powodu stanu po złamaniu kości udowej prawej. Z karty leczenia szpitalnego Szpitala Specjalistycznego [...] wynika, że od 2 lipca 2019 r. do 17 lipca 2019 r. matka skarżącego przebywała na oddziale z powodu złamania kości udowej prawej, 2 lipca 2019 r. została przyjęta na SOR. 9 października 2019 r. została przyjęta na SOR z powodu obrzęku kończyn i niewydolności nerek (skierowana przez lekarza POZ). Od 2 grudnia 2019 r. do 17 grudnia 2019 r. przebywała w leczeniu szpitalnym. W zaleceniach wskazano, że matka skarżącego może chodzić z częściowym obciążeniem operowanej kończyny z wykorzystaniem balkonika, w asyście osób trzecich. Z oświadczenia skarżącego wynika, że opieka nad matką obejmuje pomoc w czynnościach samoobsługowych - higienicznych, przygotowanie posiłków, pranie, gotowanie, sprzątanie, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, płacenie rachunków. Zakres opieki uniemożliwia skarżącemu podjęcie nawet dorywczej pracy. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący mieszka z matką. W wywiadzie wskazano, ze opieka nad matką polega na przygotowaniu posiłków, podawaniu ich, pomocy w czynnościach samoobsługowych - higienicznych, porządkowaniu domu, praniu, prasowaniu, zmianie bielizny pościelowej, robieniu zakupów, płaceniu rachunków, załatwianiu spraw urzędowych, realizacji recept. Z akt wynika, że 24 grudnia 2019 r. skarżący złożył w CEIDG wniosek o zawieszenie działalności gospodarczej. Decyzją z dnia 17 maja 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy W. odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawę prawną odmowy przyznania świadczenia skarżącemu stanowi art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu przez nią wieku 25 lat. W pozostałym zakresie organ stwierdził, że zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu skarżący zarzucił decyzji Burmistrza Miasta i Gminy W. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy: - art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez brak uwzględnienia, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki; - naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez ustalenie, że skarżący nie spełnia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z 26 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zebrany materiał dowody jest kompletny i wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem Kolegium z akt sprawy nie wynika, aby zakres opieki skarżącego nad matką był tego rodzaju, że wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Czynności wskazane przez skarżącego to zwykłe czynności życia codziennego, które mogą zostać połączone z zatrudnieniem. Co więcej, w ocenie organu schorzenia, na które cierpi matka skarżącego to typowe schorzenia wieku senioralnego, które nie uzasadniają twierdzenia, że matka skarżącego wymaga stałej opieki. Trudności z poruszaniem się matki skarżącego nie uzasadniają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący prowadził działalność gospodarczą, a zatem ma możliwość dopasowania czasu pracy do opieki nad matką. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił: - naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, iż konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 jest niedopuszczalność odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2023 r., III SA/Kr 979/23), że celem regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Sąd podziela również stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21), że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem Sądu ta okoliczność nie została ustalona w toku postępowania, organ powinien uwzględnić moment objęcia matki opieką, moment zawieszenia przez skarżącego działalności gospodarczej, zakres czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącego. Okoliczność ta mogła zostać przez organ ustalona w oparciu o zgromadzone w aktach dokumenty- karty informacyjne leczenia szpitalnego, treść orzeczenia o niepełnosprawności oraz informację z CEIDG. Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest podejmowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, której zakres wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy (por. art. 3 pkt 22 u.ś.r.). W niniejszej sprawie w decyzji organu I instancji przyjęto, że spełnione są przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże świadczenie nie może zostać przyznane z uwagi na wiek, w którym powstała niepełnosprawność matki skarżącego. Z kolei, w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wskazało, że matka skarżącego nie wymaga całodobowej, stałej opieki we wszystkich czynnościach życia codziennego. Większość czynności, które opisał skarżący może być realizowana przed lub po pracy, a choroby matki skarżącego mają charakter typowych dolegliwości wieku starczego, nie przesądzają o konieczności stałej opieki. W ocenie Sądu ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji dotyczące zakresu opieki, jakiej wymaga matka skarżącego zostały oparte na wybiórczo potraktowanym materiale dowodowym, z pominięciem dokumentacji medycznej matki skarżącego, a także z pominięciem twierdzeń skarżącego. Skoro zakres opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna determinowany jest stanem jej zdrowia, to podstawą okolicznością wymagającą ustalenia przez organy był aktualny stan zdrowia matki skarżącego, stopień jej samodzielności, a w dalszej kolejności rodzaj czynności opiekuńczych, których wymaga matka skarżącego, aby móc funkcjonować w codziennym życiu, następnie organy powinny ustalić, czy stan zdrowia osoby niepełnosprawnej połączony z zakresem czynności opiekuńczych, umożliwia skarżącemu wykonywania pracy zarobkowej. W ocenie Sądu za zbyt ogólnikowe oraz niezawierające odniesienia do zebranego w sprawie materiału dowodowego, należy uznać stwierdzenia organu, że matka skarżącego cierpi na typowe dolegliwości wieku starczego, które nie uzasadniają przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Pokreślić należy, że skarżący jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji matki, a zatem ciężar opieki nad osobą niepełnosprawną spoczywa wyłącznie na nim. Za zbyt ogólnikowe i nieodniesione do materiału dowodowego sprawy należy również uznać stwierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji, w świetle którego skarżący ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej i równoczesnego sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ nie wskazał na rodzaj prowadzonej przez skarżącego działalności, ani miejsce jej prowadzenia, nie odniósł tych ustaleń do samodzielności matki skarżącego, ani zakresu opieki jakiej wymaga. W rezultacie, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 k.p.a. Mając na względzie powyższe, z uwagi na treść art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazania zawarte w niniejszym wyroku - ustali stan zdrowia matki skarżącego, zakres opieki, której wymaga, stopień jej samodzielności oraz możliwość pozostawienia matki skarżącego samej, a także możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia z uwzględnieniem charakteru prowadzonej przez niego działalności, miejsca jej prowadzenia, a następnie w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego ustali czy spełnione są przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego, a podjętą decyzję uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Wskazać należy, że to czy skarżąca je spełnia należy już do istoty sprawy, która wobec wadliwego zastosowania przepisów procesowego nie została rozstrzygnięta (tak słusznie wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania, na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.