III SA/Kr 846/19

|Sygn. akt III SA/Kr 846/19 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bożenna Blitek, Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak, WSA Janusz Kasprzycki (spr.), Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 r., spraw ze skarg M. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 lipca 2019 r. nr [...] z dnia 2 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych skargi oddala Na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), Sąd na rozprawie w dniu 27 listopada 2019 r. postanowił połączyć niniejszą sprawę ze sprawą o sygn. akt: III SA/Kr 847/19 – do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je pod sygn. akt III SA/Kr 846/19. Zaskarżonymi przez M. K. (zwanego dalej skarżącym), decyzjami z dnia 2 lipca 2019 r., nr [...] oraz nr [...], wydanymi na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 3 ust. 3, art. 2 ust. 1 art. 11 ust. 2, ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w całości w mocy decyzje Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2019 r., znak: [...] oraz znak: [...], o odmowie przyznania skarżącemu świadczeń w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup telewizora oraz z przeznaczeniem na zakup anteny do telewizora. Powyższe decyzje zostały wydane w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego: Skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji r. z wnioskiem, który złożył w dniu 13 maja 2019 r., o udzielenie mu pomocy finansowej na zakup telewizora oraz na zakup anteny do telewizora. Burmistrza Miasta i Gminy decyzjami z dnia [...] 2019 r., znak: [...] oraz znak: [...], orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczeń w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup telewizora oraz z przeznaczeniem na zakup anteny do telewizora. W uzasadnieniu tych decyzji organ pierwszej wskazał, że ustalił, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a łączny miesięczny dochód poprzedzający złożenie wniosku wynosi 400,00 zł. Jednocześnie zauważono, że jest on objęty systematyczną pomocą finansową organu od 2010 r. Organ wskazał na treść art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 3 ust. 1 tej ustawy podkreślając, że zasiłek celowy może być przyznany wyłącznie na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, natomiast zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego nie można przyjąć, aby do niezbędnych potrzeb życiowych należało zaliczyć zakup telewizora i anteny do telewizora. W odwołaniach od tych decyzji skarżący, wnosząc o przyznanie wnioskowanej pomocy na zakup telewizora w wys. ok 1000,00 zł oraz na zakup anteny do telewizora w wys. 240,00 zł., względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, przedstawił argumentację, że w XXI wieku posiadanie telewizora nie jest żadnym luksusem. Jest to bowiem jeden z podstawowych sprzętów wchodzących w skład gospodarstwa domowego. Podniósł w szczególności, że telewizor pomaga mu, bezrobotnemu, ukoić ból i zapomnieć o tym choć na chwilę, w jakiej trudnej sytuacji się znajduje. Jest przedmiotem, który pomaga w walce z depresją. Antena, może nie jest najtańszą, ale i nie najdroższą. Musi ją jednak kupić, bo tam gdzie mieszka jest słaby sygnał. Opisanymi na wstępie decyzjami Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działające jako organ odwoławczy utrzymało w całości w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniach tak podjętych rozstrzygnięć SKO wskazało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. W rozpatrywanych sprawach z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i odrębne w stosunku do swojej matki, nie pracuje zawodowo ani dorywczo, zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie posiada własnych źródeł dochodu, utrzymuje się z pomocy MGOPS. Jak podaje, pozostaje w leczeniu z powodu schorzeń psychiatrycznych, reumatoidalnych, kardiologicznych, neurologicznych i nadciśnienia. Jednocześnie z materiałów dowodowych spraw wynika, że skarżący korzysta ze świadczeń pomocy społecznej z MGOPS - głównie w formie zasiłków celowych oraz zasiłków okresowych. Biorąc zatem pod uwagę uznaniowy charakter decyzji w przedmiotowych sprawach Kolegium stwierdziło, że skarżący objęty jest systematyczną pomocą społeczną w niezbędnym zakresie, w szczególności poprzez przyznawaną przez organ pierwszej instancji pomoc finansową na zakup żywności (w tym w ramach pomocy z Programu Rządowego na zakup żywności), środków czystości i lekarstw. Stanowi to jednocześnie o realizowaniu przez organ pierwszej instancji podstawowych celów przyznawania zasiłku celowego wynikających z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Kolegium podkreśliło, że należy mieć przy tym na uwadze, że skarżący nie podejmuje własnych starań i wysiłków w celu poprawy swojej sytuacji finansowej, chociażby poprzez podejmowanie prac dorywczych. Niezależnie jednak od powyższego Kolegium stwierdziło, że zakup telewizora, jak również anteny do niego, bez wątpienia nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie ma przy tym znaczenia, czy tego typu urządzenia stanowią podstawowy sprzęt domowy, czy też nie, gdyż istotne jest, że ich brak w niczym nie zagraża bytowi i codziennemu funkcjonowaniu. Kolegium nadto podkreśliło, że zasiłek celowy stanowi fakultatywną formę pomocy, co oznacza - w odróżnieniu od form obowiązkowych - że właściwy organ może, ale nie musi go przyznać nawet w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust, 1 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 195/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt VIII SA/Wa 687/09). Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ bierze pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie o pomocy społecznej, możliwości finansowe ośrodka w zakresie udzielenia pomocy oraz indywidualną sytuację osoby (rodziny) ubiegającej się o przyznanie świadczenia (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 14 stycznia 2009 r, sygn. akt II SA/Gd 797/08). Kolegium wyjaśniło również, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osoby i rodziny powinny być zaspokojone, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Organ pierwszej instancji zobligowany jest bowiem brać pod uwagę także wielkość przyznanych z budżetu państwa na pomoc społeczną środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie zobowiązuje przy tym organów pomocy społecznej do pełnego pokrycia wszystkich zgłaszanych żądań (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 1240/14; wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 243/15). W ocenie Kolegium w rozpatrywanych sprawach stanowisko organu pierwszej instancji zostało należycie uzasadnione, również pod względem formalnym postępowania zostały przeprowadzone prawidłowo, wobec czego zaskarżone decyzje należało utrzymać w mocy. W skargach wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe decyzję skarżący podkreślił, że telewizor i antena są niezbędnymi przedmiotami użytku domowego. W XXI wieku posiadanie telewizora, jak i anteny, nie jest żadnym luksusem. Powołując się na Powszechną Deklarację Praw Człowieka podniósł, że każdy człowiek ma prawo do swobodnego uczestniczenia w życiu kulturalnym społeczeństwa, do korzystania ze sztuki, do uczestniczenia w postępie nauki i korzystania z jego dobrodziejstw. Ponownie zaakcentował niezbędność posiadania telewizora, który pomaga mu, bezrobotnemu, odreagować, ukoić ból i zapomnieć o tym choć na chwilę, w jakiej trudnej sytuacji się znajduje. Nie zgodził się z twierdzeniami organu, że nie wykazuje aktywności w uzyskaniu posady. Podniósł, że jest zarejestrowany jako bezrobotny w UP, a poza tym poszukuje pracy wysyłając cv do różnych pracodawców. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko, wyrażone w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji i wniosło o ich oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w obydwu sprawach stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej). Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Ze wskazanej regulacji jasno zatem wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach, tzw. uznania administracyjnego, co trafnie podkreśliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Istotnie, działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności, bo możliwość wyboru przez organ spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw. Doznaje ono również ograniczenia postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), jak i zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej, wskazanymi w art. 2 i 3 oraz w art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Postanowienia artykułów: 7 i 77 § 1 k.p.a. nakazują więc organom respektowanie interesu indywidualnego do granic jego kolizji z interesem publicznym. Ustalenie treści interesu publicznego w konkretnej sprawie administracyjnej wiązać się będzie z celami regulacji prawnej stanowiącej materialnoprawną podstawę dla rozstrzygnięcia takiej sprawy. Racje ma zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze podnosząc kwestie związane z celami i zasadami pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna, jak wynika z art. 3 ust. 1 ustawy, ma charakter wsparcia osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodzić się należało ze stanowiskiem organów obydwu instancji, że zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest fakultatywną formą pomocy i nawet w sytuacji, gdy występują wymienione w tym przepisie przesłanki, organ nie musi go przyznać. Trafnie bowiem zwraca uwagę Kolegium, że właściwy organ rozpatrując wniosek o udzielenie beneficjentowi pomocy musi brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej, ale i środki finansowe, jakimi dysponuje organ na udzielenie beneficjentom tej pomocy, jak i indywidualne potrzeby beneficjentów, w tych ich sytuację życiową, materialną i zdrowotną. Zwrócić należy w szczególności uwagę, i to winien zrozumieć skarżący, że założenia systemu pomocy społecznej państwa są następujące. Pomoc ta ma mieć charakter doraźny i nie może być traktowana jako główne źródło utrzymania i służyć pełnemu zaspokojeniu wszystkich potrzeb podopiecznych, ani tym bardziej rozwiązywania ich indywidualnych problemów. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są natomiast zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Sąd zdaje sobie sprawę i rozumie potrzeby kulturalne skarżącego, jego dążenie do poszerzania wiedzy o świecie i jego funkcjonowaniu, ale musi mieć na względzie przede wszystkim, czy na taki cel w tej formie, przewidzianej przez ustawę o pomocy społecznej – w formie zasiłku celowego z art. 39 tej ustawy, ta pomoc może być przyznana. Nie mu więc w tym przypadku znaczenia, czy pomoc o którą ubiegał się skarżący dotyczyła zakupu luksusowego, czy też nie urządzenia. W ocenie Sądu trafna i zasadna jest bowiem ocena orzekających organów w obydwu administracyjnych sprawach, że zakup telewizora i anteny do telewizora, na którego sfinansowanie zwracał się skarżący do organów pomocy społecznej w formie zasiłków celowych, nie można uznać za niezbędną potrzebę bytową w rozumieniu art. 39 ustawy. Podkreślić należy, że tego rodzaju forma pomocy, jak zasiłek celowy, może być przyznana tylko w takim celu - zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. "Niezbędna potrzeba bytowa" to taka potrzeba bez której zaspokojenia powstaje niebezpieczeństwo życia i zdrowia wnioskodawcy. Trudno w tym wypadku znaleźć racjonalne argumenty przemawiające za tym, by nieposiadanie telewizora, jak i anteny do niego, mogło wywołać taki skutek. Z doświadczenia życiowego choćby wynika, że można egzystować bez zagrożenia dla życia i zdrowia, nie posiadając telewizora i anteny do tegoż odbiornika. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się więc przekroczenia przez SKO ram uznania administracyjnego. Powtórnie podkreślić zatem należy, że środki z pomocy społecznej, udzielone na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, mają być przeznaczone na potrzebę bezpośrednio związaną z egzystencją beneficjenta lub rodziny beneficjentów. Jest to zasadniczy powód uznania za trafne podjęte przez organy rozstrzygnięcia. Racje ma Kolegium argumentując, że sam fakt spełnienia kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy na podstawie art. 39 ustawy, nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w określonej wysokości (czy też kontynuacja przyznania świadczenia w określonej wysokości)(por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 533/18; LEX nr 2665524). Powtórnie podkreślić zatem należy, że trafnie argumentuje Kolegium, że organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania specjalnego dowodu, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilości osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania. Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Nadto z akt sprawy wynika, co zresztą podnosiły organy, że skarżący jest objęty systematyczną pomocą; organy udzielają mu wsparcia w miarę posiadanych środków finansowych na te cele. Wobec powyższego podjęte w obydwu sprawach administracyjnych decyzje uznać należało za prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami, zwłaszcza w sytuacji, gdy organy, stosownie do postanowień 7, i 77 § 1 k.p.a. ustaliły wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięć wydawanych na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, prawidłowo je oceniły w zgodzie z art. 80 k.p.a. i wskazały na determinanty rozstrzygnięć, spełniając wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Wobec powyższego kontrolowane decyzje uznać należało za prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami. W związku z tym skargi nie mogły wywrzeć zamierzonego skutku. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) orzekł - jak w sentencji wyroku.