III SA/Kr 849/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) SO del. Janusz Bociąga Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi J. K. –K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 kwietnia 2012r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 kwietnia 2012r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2012 r. znak [...] o odmowie przyznania J. K. – K. świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za energię elektryczną, czynsz i gaz na miesiąc styczeń 2012 r. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2009 r. Nr 175.1362 ) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego: J. K. – K. wniosła w dniu 27.01.2012r. o przyznanie pomocy finansowej na opłaty związane z energią elektryczną, czynszem i gazem za miesiąc 2012r. Decyzją z [...] 2012 r. znak [...] Prezydent Miasta odmówił na podstawie art. 2,3 ust. 3 i 4, art. 4, 8, 12, 14, 17 ust. 1 pkt 5, 39, 102, 106, 109 ustawy o pomocy społecznej skarżącej wnioskowanej pomocy. Organ wyliczył łączny dochód skarżącej w miesiącu styczniu 2012r. na kwotę 1003,29 zł, na który złożył się zasiłek rodzinny 159 zł, zasiłek pielęgnacyjny 153 zł, renta męża skarżącej 691,29 zł. Według deklaracji męża nie osiągnął on dochodu z tytułu prowadzonej działalności. Jak zauważył organ, kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy finansowej nie zostało przekroczone, niemniej organ uznał, że istnieje wyraźna dysproporcja miedzy udokumentowaną wysokością dochodu a rzeczywistą sytuacją majątkową rodziny skarżącej. Wskazał tu na fakt posiadania nieruchomości gruntowych przez skarżącą, dwóch samochodów a także na okoliczność, że skarżąca nie angażuje się w rozwiązywanie własnej sytuacji finansowej w celu jej poprawy, to znaczy nie wykorzystuje faktycznego posiadania źródeł dochodu. Organ uznał na podstawie powyższego, że skarżąca jest w stanie zaspokoić faktycznie potrzeby życiowe. Odwołując się od powyższej decyzji J. K. – K. podniosła przede wszystkim ogólnikowość rozstrzygnięcia, zwłaszcza niepoparcie twierdzeń faktami, co sprowadza się do przedwczesności wydania decyzji o odmowie przyznania pomocy finansowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w następstwie rozpoznania odwołania opisaną na wstępie decyzję, Na wstąpi organ wyjaśnił przepisy prawne, cytując zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu itp. Katalog wyliczenia celów pomocy nie jest zamknięty i możliwe są jeszcze inne, w tym także z przeznaczeniem na prąd i gaz, a także środków czystości. Ogólną przesłanką przyznawania świadczeń z pomocy społecznej sformułowaną w art. 7 i 8 ustawy o pomocy społecznej jest osiąganie przez osobę ubiegającą się o takie świadczenie dochodu nie przekraczającego ustawowo określonych kwot oraz występowanie przynajmniej jednej z wymienionych w ustawie okoliczności uzasadniających przyznanie danego świadczenia. Zgodnie z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, pomocy na zasadach określonych w ustawie udziela się osobom i rodzinom, w szczególności z powodu m. in.: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej, itp. Wyliczenie powyższe jest przykładowe, i mogą zaistnieć jeszcze inne okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy. Jeżeli obydwie w/w przesłanki zostaną kumulatywnie spełnione, wówczas organ I instancji powinien rozważyć możliwość przyznania pomocy społecznej. Organ podkreślił, że J. K. – K. spełnia przesłankę z art. 7 cyt. Ustawy, gdyż jej mąż cierpi na długotrwałą chorobę i z tego tytułu pozostaje na rencie i przysługuje mu zasiłek pielęgnacyjny. Ponadto z wywiadu środowiskowego w dniu 1 lutego 2012 r. wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem B. K. oraz dziećmi: H. i Z. K. W odrębnym gospodarstwie domowym pozostaje teściowa w/w. Łączny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi w miesiącu styczniu 2012 r. 1003,29 zł. Organ wskazał w tym miejscu, że w świetle zasad pomocy społecznej, wyrażonych w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy, pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia się i integracji społecznej, a udzielane świadczenia winny być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy. Zatem przyznanie pomocy jest uzależnione od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny wnioskującej o przyznanie pomocy, a także zakresu środków przeznaczonych na ten cel. Nie oznacza to jednak, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby spełniającej wymogi do jego przyznania (tj. kryterium dochodowe) jest prawem bezwarunkowym i wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej. Dla przyznania pomocy społecznej jedną z najistotniejszych kwestii jest kwestia współdziałania osoby spełniającej warunki do przyznania świadczenia z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji bytowej. Obowiązek w tym zakresie ustawodawca wprost wyraził w art. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji odmówił skarżącej udzielenia wnioskowanej pomocy z przyczyn wymienionych właśnie w przywołanym wyżej przepisie art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Ustalił przede wszystkim, że J. K. - K. i Jej rodzina nie wykorzystuje własnych zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, posiada bowiem majątek nieruchomy, który mogłaby odpłatnie zbyć i uzyskać potrzebne do życia środki finansowe. W tym zakresie zgodził się z organem pierwszej instancji i wskazał, iż rozstrzygając o przyznaniu zasiłku celowego, należy mieć na uwadze również cel pomocy społecznej wyrażony w cytowanym wyżej art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazał dalej, że skarżąca w oczywisty sposób nie wykorzystuje swoich zasobów, uprawnień i możliwości do zabezpieczania swoich potrzeb życiowych. Uznał, że skarżąca niewłaściwie gospodaruje własnymi zasobami, bowiem (co Kolegium wiadomo z urzędu - akta sprawy [...]) wraz z mężem w dniu 18 stycznia 2011 r. dokonała darowizny części posiadanej nieruchomości rolnej na rzecz osoby trzeciej (osoby obcej). Tymczasem w ocenie organu nie było przeszkód prawnych, by małżonkowie dokonali odpłatnego zbycia w/w części nieruchomości, uzyskując potrzebne do życia środki finansowe. Dokonał dalszej oceny, że nieodpłatne wyzbywanie się majątku nieruchomego na pewno nie jest postępowaniem racjonalnym z ekonomicznego punktu widzenia i mającym na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych z wykorzystaniem własnych zasobów i możliwości. Wręcz przeciwnie takie zachowanie można potraktować jako rodzaj marnotrawienia własnych zasobów. W ocenie organu odwoławczego uwzględniając treść art. 2 ust. 1 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej zasadna była odmowa objęcia skarżącej pomocą na wnioskowane cele. Skarżąc się na decyzję organu odwoławczego J. K. – K. zarzuciła organowi objęcie postępowaniem wyjaśniającym okres niepoprzedzający bezpośrednio datę wniesienia winsoku o pomoc finansową, podkreślając, że darowizna została uczyniona w roku 2011 a wniosek pochodzi z roku 2012.l W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie., Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według treści przepisu art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie posiada natomiast kompetencji do oceny celowości oraz słuszności skarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z przepisem 134 § 1 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej przez J. K. – K. decyzji zostało naruszone prawo materialne lub przepisy postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym uchylenie bądź stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną obu wydawanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Dla oceny prawidłowości podjętych przez organy rozstrzygnięć niezbędne jest w pierwszej kolejności odwołanie się do zasad ogólnych zawartych we wskazanej na wstępie ustawie o pomocy społecznej. W świetle art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma, więc na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Pomoc ta może przybrać postać świadczenia pieniężnego i niepieniężnego (art. 36 ustawy o pomocy społecznej), a jednym z nich jest określony w art. 39 ustawy zasiłek celowy. Zgodnie z tym przepisem w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 1 i 2 art. 39 ustawy). Istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie, bowiem przesłanek warunkujących przyznanie pomocy, o których mowa w art. 7 ustawy, jak i nie przekroczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy oraz cel żądania zgodny z tym, na który może być przyznana pomoc z art. 39 ustawy, nie są wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy uzyskania świadczenia. W ustawie o pomocy społecznej dodatkowo określono jeszcze przesłankę obowiązku współdziałania (art. 4 ustawy). Współdziałanie osoby to gotowość podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym, gotowość skorzystania z jego rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć te trudności, w jakich się znalazła. Ocena współdziałania musi obejmować całokształt sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc, w tym również sposób gospodarowania środkami, które znajdują się w jej dyspozycji, zwłaszcza, że pomoc społeczna nie może sprowadzać się do prostego rozdawnictwa świadczeń. Jest to dysponowanie środkami publicznymi, dlatego decyzje w tych sprawach musza być podejmowane ze szczególną starannością, tak aby możliwe było objęcie pomocą innych beneficjentów, którzy nie mają możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb poprzez wykorzystanie np. nieruchomości rolnej .Wprawdzie ustalenia organów dotyczące marnotrawienia przez skarżąca środków poprzez dokonanie darowizny udziałów w nieruchomości rolnej są powierzchowne i nie wystarczające do zastosowania sankcji w postaci odmowy udzielenia pomocy , o czym Sąd szczegółowo wypowiedział się w sprawie o sygn. 1326/12, to w tej konkretnej sprawie Sąd wziął pod uwagę okoliczność, że skarżąca z końcem 2011r. zakończyła działalność gospodarczą, co umożliwiło jej sprzedaż jednego z posiadanych samochodów ([...] rok produkcji 1999), który był środkiem trwałym, a uczyniła to dopiero po upływie ok.5 miesięcy, w czerwcu 2012r. ,a tym samym posiadane zasoby własne przeznaczone zostały w tym okresie na utrzymanie dwóch samochodów (Fiat [...] rocznik 2004 lub 2005), co potwierdziła swoim oświadczeniem na rozprawie. Nadto skarżąca nadal dysponuje nieruchomością rolną – ok. 66a , położoną na terenie Gminy L, jak również czerpie korzyści w postaci dostarczanych przez osobę użytkującą tę nieruchomość płodów rolnych. W świetle orzecznictwa fakt posiadania nieruchomości rolnej choćby nie przynoszącej istotnego dochodu , rzutuje w sposób zasadniczy na możliwość przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego. W tym miejscu wskazać należy, iż z ustawowych zasad przyznawania świadczeń pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie takiej pomocy j powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżąca posiada możliwość czerpania korzyści z nieruchomości rolnej . W tej sytuacji nie ma żadnych przeszkód, by przynajmniej część środków żywnościowych wypracowane zostało z posiadanej nieruchomości rolnej. Niewątpliwie rodzina skarżącej znajduje się w trudnym położeniu , ze względu na ciężką chorobę męża skarżącej, jednakże posiada możliwości pokonania trudności w znacznej części w oparciu ośrodki własne. Reasumując stwierdzić należy, iż w przedmiotowej sprawie organy administracyjne dokonały prawidłowych ustaleń zarówno, co do stanu faktycznego jak i jego oceny. W oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego należycie określono sytuację materialną i rodzinną oraz potrzeby skarżącej, Podobnie odnosząc się do argumentacji rozstrzygnięć zarówno, co do zakresu jak i powodów przyznania zasiłku celowego uznać należy, iż jest ona zgodna z obowiązującym prawem, specyfiką świadczeń z opieki społecznej i ugruntowanym już orzecznictwem sądów administracyjnych w tym przedmiocie. W ocenie Sądu wydane decyzje nie zapadły z przekroczeniem ram uznania administracyjnego i odpowiadają prawu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.