III SA/Kr 852/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Halina Jakubiec Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2016 r. sprawy ze skarg G. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 kwietnia 2016 r. nr [...], z dnia 12 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata K. R. kwotę 960 (dziewięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Dwiema decyzjami z dnia 12 kwietnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r., którymi odmówiono skarżącemu G. P. przyznania zasiłku celowego: – na czynsz hotelu (decyzja nr [...]); – na żywność (decyzja nr [...]). W ich uzasadnieniu obu decyzji organ I instancji wskazał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym orzeczonym na stałe. Dochodem skarżącego w listopadzie 2015 r. był zasiłek stały w wysokości 604 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 20 zł. Dodatkowym źródłem dochodu było świadczenie pieniężne w wysokości 400 zł miesięcznie przyznane od września 2015 r. do sierpnia 2016 r. wypłacane przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Skarżący uczęszczał, od poniedziałku do piątku na zajęcia do Miejskiego Dziennego Domu [...], gdzie korzystał z bezpłatnych posiłków. Nadal pomimo, posiadanej nieruchomości w L (część kamienicy, w której wyodrębnione zostały trzy lokale mieszkalne), od wielu lat skarżący wynajmował pokój w hotelu pracowniczym w K, za który w listopadzie 2015 r. zapłacił 600 zł. Organ wskazywał, że od kwietnia 2011 r. skarżący nie otrzymał pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na uregulowanie należności za hotel. Podczas wywiadu środowiskowego skarżący oświadczył, że jedno mieszkanie w L jest obecnie wynajmowane, natomiast dwa inne stoją puste. Należności z tytułu czynszów najemcy przekazywane są bezpośrednio do komornika na poczet zaległości alimentacyjnych skarżącego. W ocenie organu I instancji, skoro skarżący posiadał trzy mieszkania w kamienicy w L, to nie wystąpiła przesłanka niezaspokojonej potrzeby mieszkaniowej, jako jedynej z podstawowych potrzeb bytowych. Ponadto, jak dalej wywodził organ, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 z późn. zm.) osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Taką współpracę nieprzerwanie od wielu lat proponował skarżącemu Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, zapraszając do podjęcia negocjacji w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego. W celu zawarcia kontraktu socjalnego konieczna była jednakże współpraca skarżącego z pracownikiem socjalnym, a do tego potrzebne były wspólne uzgodnienia i wzajemny kompromis. Skarżącemu, na jego prośbę, kilkakrotnie został przedłużony termin do zawarcia kontraktu socjalnego; propozycja kontraktu została, również na prośbę skarżącego, przesłana w formie papierowej. Skarżący nie podjął jednak współpracy. Organ przyznał, że skarżący niewątpliwie pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, jednakże z drugiej strony świadczenia z tytułu pomocy społecznej mają stanowić wsparcie dla osób znajdujących się w ciężkim położeniu, nie zaś stałe źródło utrzymania. Powyższe oznaczało, że pomoc społeczna powinna mieć udział w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, jednak nie ma obowiązku zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb. Natomiast bierne oczekiwanie, że potrzeby życiowe zostaną w całości sfinansowane ze środków państwa, w postaci świadczeń z pomocy społecznej jest całkowicie pozbawione podstaw prawnych. Organ zaznaczał, że skarżący miał zapewnione posiłki w ośrodku wsparcia od poniedziałku do piątku. W uzasadnieniu decyzji utrzymujących w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji Kolegium wskazało, że decyzje organu I instancji są zgodne zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kolegium wskazało na treść art. 2, art. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, organ I instancji dokładnie przeanalizował okoliczności sprawy (sytuację majątkową skarżącego, możliwości zaspokojenia potrzeb bytowych, w tym potrzeb mieszkaniowych) i w granicach uznania administracyjnego, jakie pozostawiał mu art. 39 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zasadnie odmówił skarżącemu przyznania zasiłku na ww. cele. Kolegium zwróciło również uwagę, że wydane w sprawie skarżącego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 kwietnia 2010 r. I SA/Kr 1003/09 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2015 r. I OSK 1685/15 nadal zachowywały swoją aktualność, gdyż sytuacja faktyczna, w której znajdował się skarżący nie uległa zasadniczej zmianie. Ponadto, zdaniem Kolegium, za odmową przyznania skarżącemu zasiłku celowego przemawiał interes społeczny. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej dysponując bowiem ograniczonymi możliwościami finansowanymi musi mieć na uwadze cel i wysokość przyznawanych zasiłków, tak aby zaspokoić potrzeby jak największej ilości osób potrzebujących. Organ zaznaczył jednocześnie, że na mocy odrębnych decyzji administracyjnych skarżący otrzymał pomoc finansową w postaci zasiłku stałego, zasiłku okresowego, świadczenia w postaci gorącego posiłku oraz zasiłku celowego na zakup leków i środków czystości. W skargach wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na ww. decyzje organu odwoławczego, skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 3 oraz art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a nadto art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Skarżący podał, że w uzasadnieniach decyzji wydanych w I instancji organ podał "szereg nieprawdziwych faktów i w sposób rażący naruszył prawo". Skarżący podał, że jest osobą z orzeczonym stałym stopniem niepełnosprawności - z powodu dwóch przewlekłych chorób i ciężko jest mu się utrzymać z zasiłku stałego w wysokości 604 zł. Tym samym, w ocenie skarżącego, bezzasadna była argumentacja organu, że "osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężenia we własnym zakresie swoich problemów". Ponadto nie było zgodne z prawdą twierdzenie organu, że ustawa o pomocy społecznej nie dopuszcza stałej pomocy społecznej osobom niepełnosprawnym. Skarżący podał, że jest zmuszony wynajmować pokój w hotelowy, po tym, jak w 2002 r. wyrzucono go z mieszkania bez jakiegokolwiek nakazu eksmisji. Ponadto ma dług alimentacyjny w wysokości około 160 000 zł i z tego też tytułu czynsz od lokatorów z posiadanej przez niego części kamienicy w L został zajęty w postępowaniu komorniczym. Skarżący wskazał, że w K mieszka do 1980 r. i tutaj znajduje się jego centrum życiowe, natomiast w L nikogo nie ma. Zaznaczył, że jest byłym działaczem opozycji antykomunistycznej, odznaczonym przez Prezydenta RP i zgodnie z art. 12 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej osobie uprawnionej przysługuje prawo pierwszeństwa do środowiskowej opieki socjalnej. Ponadto ma dietę cukrzyka i powinien jeść częściej – kilka razy dziennie, stąd odmowa finansowania żywności jest "zwykłym przestępstwem". W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 28 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy prowadzone pod sygnaturą akt III SA/Kr 852/16 (zasiłek celowy na czynsz w hotelu) i III SA/Kr 853/16 (zasiłek celowy na żywność) i postanowił prowadzić je pod wspólną sygnaturą akt III SA/Kr 852/16. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skargi nie były zasadne. Zdaniem Sądu, pomimo że skarżący niewątpliwie był w przeszłości działaczem opozycji antykomunistycznej to nie może w sposób bierny oczekiwać zaspokojenia wszystkich swoich potrzeb (zasiłek celowy na koszty hotelu i zakup żywności) jeżeli posiada możliwość zamieszkania we własnym lokalu i notorycznie nie współpracuje z pracownikiem ośrodka pomocy społecznej w celu przezwyciężania swoich problemów. Pomoc społeczna tj. przyznawane zasiłki celowe nie mogą być traktowane jako stałe źródło dochodów usprawiedliwiające całkowity brak aktywności w samodzielnym podejmowaniu prób polepszenia swojej sytuacji życiowej. W ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny tj. sytuację osobistą i majątkową skarżącego. Skarżący zresztą nie negował, że jako właściciel części kamienicy w L posiadał wolne lokale, a nawet osiągał dochody z czynszu najmu. Oczywiście chęć zamieszkiwania skarżącego w K jest jego wyborem, niemniej jednak, skarżący nie może oczekiwać, że w takiej sytuacji koszty wynajmowania hotelu zostaną sfinansowane ze środków pomocy społecznej. Użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej sformułowanie "może być przyznany" wskazuje, że decyzja w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to sytuację, w której organ administracji publicznej ma możność wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań. Obowiązkiem zatem organu pomocy społecznej, orzekającego w sprawie przyznania osobie zasiłku celowego, jest dokonanie ustalenia rzeczywistej sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o przyznanie tego rodzaju świadczenia i rozważanie zasadności przyznania pomocy mając na uwadze słuszny interes strony, ale też i interes społeczny. W sprawach skarżącego, w podobnych stanach faktycznych, zapadały wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalające skargi: z dnia 14 kwietnia 2010 r., III SA/Kr 1003/09 (zasiłek celowy na czynsz za hotel – wyrokiem z dnia 14 stycznia 2011 r., I OSK 1498/10 NSA skargę kasacyjną oddalił); z dnia 9 grudnia 2013 r., III SA/Kr 424/13 (zasiłki celowe na czynsz w hotelu, koszty zakupu żywności i leków - wyrokiem z dnia 30 grudnia 2015 r., I OSK 1235/14 NSA skargi kasacyjne oddalił); z dnia 21 października 2014 r., III SA/Kr 1018/13 (zasiłki celowe na czynsz w hotelu, koszty zakupu żywności, środków czystości i leków); z dnia 28 stycznia 2015 r., III SA/Kr 141/14 (zasiłki celowe na czynsz w hotelu, koszty zakupu żywności, środków czystości i odzieży – wyrokiem z dnia 30 grudnia 2015 r., I OSK 1685/15 NSA skargi kasacyjne oddalił) oraz z dnia 7 lipca 2016 r., III SA/Kr 1614/15 ( zasiłki celowe na czynsz w hotelu, koszty zakupu żywności). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni stanowisko wyrażone w ww. wyrokach i uznaje za swoje. W konsekwencji część poniżej prezentowanych poglądów będzie tożsama z dotychczasowymi uzasadnieniami ww. wyroków. Sąd ponownie więc zwraca uwagę, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia więc jedynie funkcję pomocniczą, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy. Ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślenia wymaga, że pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy o pomocy społecznej. W rozstrzyganych sprawach organy obu instancji prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący odmówił współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Skarżący otrzymał pismem z dnia 11 stycznia 2016 r. (k.8541 akt administracyjnych) od organu gotowy projekt kontraktu socjalnego jednak odmówił jego podpisania. Sąd podkreśla, że pomimo wcześniejszego negatywnego nastawienia skarżącego do pracowników pomocy społecznej (co wynika z opisów stanów faktycznych znajdujących się w uzasadnieniach ww. wyroków) skarżącemu ponownie przedstawiano projekt kontraktu socjalnego. W ocenie Sądu odmowa podpisywania kontraktu socjalnego jest stałą praktyką skarżącego. Stanowi to przesłankę uzasadniającą przyjęcie przez organ braku współpracy skarżącego w przezwyciężaniu jego trudnej sytuacji życiowej, stanowiąc tym samym podstawę odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji w sposób szczegółowy wskazano wysokość i strukturę osiąganych przez skarżącego dochodów, a także aktualne koszty związane z zakwaterowaniem go w jednoosobowym pokoju w hotelu pracowniczym. Zestawienie dochodów i wydatków uzasadnia wniosek, że wydatki skarżącego przewyższają deklarowaną przez niego kwotę dochodów, co teoretycznie daje podstawę do uznania braku prawidłowego współdziałania skarżącego, stanowiąc podstawę do odmowy przyznania świadczeń. Dodatkowo należy podkreślić, że bezspornym w sprawie jest, że skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych w L. Niezależnie od przesłanki braku współdziałania, organy prawidłowo przyjęły, że w przypadku skarżącego nie występuje niezaspokojona niezbędna potrzeba bytowa, która uzasadniałaby przyznanie mu zasiłków celowych na dofinansowanie opłat za hotel, skarżący jest bowiem właścicielem 3 lokali mieszkalnych i przynajmniej w jednym z nich mógłby zamieszkać. Skarżący sam przyznaje, że uzyskiwany czynsz przekazywany jest na spłatę zadłużenia alimentacyjnego. W przypadku skarżącego nie może być mowy o niezaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych. Subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej, o którym była mowa na wstępie przesądza bowiem, że w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeby mieszkaniowej legitymuje się prawem własności do lokalu mieszkalnego, to jest ona w stanie pokonać dotyczące tej kwestii trudności życiowe, wykorzystując własne zasoby i możliwości. Sąd w niniejszym składzie w pełni zatem aprobuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane w ww. wyroku z dnia 14 stycznia 2011 r., I OSK 1498/10 oraz w ww. wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Krakowie w analogicznych sprawach, ale dotyczących innych okresu. Zdaniem Sądu, nie można zgodzić się ze skarżącym co do niewyjaśnienia przez organy okoliczności faktycznych niniejszych spraw administracyjnych. W zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosków skarżącego organy przeprowadziły należyte postępowanie dowodowe i ustaliły okoliczności pozwalające na dokonanie oceny niespełniania przez skarżącego warunków do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, w tym okoliczności, które na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej uzasadniały odmowę przyznania tych świadczeń. Nie mogła przynieść zamierzonego skutku argumentacja skarżącego, że organ jednostronnie przygotował i przesłał skarżącemu projekt kontraktu socjalnego i narzucił skarżącemu niekorzystne propozycje rozwiązywania sytuacji, w jakiej się znajduje. Sąd w niniejszych sprawie w pełni podziela dotychczasowe stanowisko orzecznictwa w tej kwestii. Kontrakt socjalny, którego celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z ustawy o pomocy społecznej oraz warunki, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Sąd, po dokonaniu analizy dokumentacji zawartej w aktach sprawy, ocenił, że w niniejszych sprawach organy wystarczająco wykazały przywoływany w uzasadnieniach wszystkich zaskarżonych decyzji zarzut braku współpracy skarżącego z pracownikami socjalnymi. Organy nie kwestionują, że sytuacja materialna skarżącego i jego stan zdrowia są złe. Zdaniem Sądu były one jednak w pełni uprawnione do domagania się od skarżącego współpracy, a brak tej współpracy zasadnie potraktowały jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń. Nie jest też możliwa do zaakceptowania z punktu widzenia zasad pomocy społecznej wynikających z art. 3 ustawy o pomocy społecznej sytuacja, w której wieloletni beneficjent pomocy społecznej zauważa potrzebę zabezpieczenia przyszłych dochodów osób bliskich z posiadanej nieruchomości, natomiast nie chce, wykonując obowiązek współdziałania, wykorzystać tej nieruchomości w rozwiązaniu swojej obecnej trudnej sytuacji. Taką postawę zajmuje skarżący, Odnośnie do podnoszonych przez skarżącego okoliczności i zdarzeń, które w jego ocenie stanowiły przyczynę jego obecnej trudnej sytuacji należy podkreślić, że świadczenia z pomocy społecznej nie mają charakteru odszkodowania czy rekompensaty w powszechnym tego słowa znaczeniu. Przesłanki przyznania świadczeń określa ustawa o pomocy społecznej, a organy świadczące pomoc społeczną są uprawnione i jednocześnie zobowiązane do ich stosowania zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 k.p.a. Przyznanie świadczeń w oparciu o przesłanki pozaustawowe stanowiłoby naruszenie prawa. Fakt, że skarżący jest osobą chorą na cukrzycę i o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz był działaczem Solidarności, nie mógł odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku w niniejszych sprawach. Subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej, o którym była mowa na wstępie przesądza bowiem, że w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku celowego nie współdziała z organami w zakresie rozwiązywania własnych problemów życiowych, a także ma własne możliwości zaspokojenia potrzeby mieszkaniowej (legitymuje się, bowiem prawem własności do lokalu mieszkalnego), jest w stanie pokonać trudności życiowe wykorzystując własne zasoby oraz zdolności i możliwości, więc nie może korzystać z pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał zarzuty skargi za bezzasadne, nie stwierdzając przy tym, by zaskarżone decyzje zostały dotknięte innymi niż powołane przez skarżącego wadami, które mogłyby uzasadnić ich uchylenie. Przy wydawaniu zaskarżonych decyzji nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. W związku z powyższym Sąd skargi oddalił na zasadzie art.151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu zostało obliczone zgodnie z § 21 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r. poz. 1801) tj. 2x480 zł. Skargi zostały wniesione 27 maja 2016 r. , a wiec należało stosować przepisy powołanego rozporządzenia na podstawie § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. (Dz. U. poz. 1714).