III SA/Kr 853/19

|Sygn. akt III SA/Kr 853/19 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 października 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Halina Jakubiec (spr.), Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki, WSA Barbara Pasternak, Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2019 r., sprawy ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 czerwca 2019 znak [...], zaskarżoną przez K. N., dalej w skrócie skarżącą, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r. znak: [...] o odmowie umorzenia zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych B. N., P. N. i R. N. w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. oraz od dnia 1 października 2014 r. do dnia 31 lipca 2018 r. w łącznej wysokości 112 221,96 zł. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r., poz. 670.t.j.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j., Dz.U. z 2018 r., poz. 2096). Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny sprawy: Skarżąca zwróciła się wnioskiem z dnia 3 lipca 2018 r. do Prezydenta Miasta o umorzenie zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych B. N., P. N. i R. N. reprezentowanych przez ojca P. N. w okresach od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. oraz od dnia 1 października 2014 r. do dnia 31 lipca 2018 r. Skarżąca powołała się na trudną sytuację materialną i zdrowotną uniemożliwiającą spłatę zadłużenia, w szczególności na fakt, że jej stan zdrowotny się pogarsza a jedynym źródłem dochodu pozostaje zasiłek stały. Wniosek o wydanie pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia skarżąca uzasadniła tym, że poprzednio wydane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzje z dnia [...] 2012 r., [...] 2014 r. i z dnia [...] 2015 r., uwzględniły jej wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2010 r., od dnia 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r.. Także decyzją z dnia 23 stycznia 2015 r. umorzone zostało skarżącej z kolei zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2019 r. znak: [...] orzekł o odmowie umorzenia zadłużenia wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych B. N., P. N. i R. N. w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. oraz od dnia 1 października 2014 r. do dnia 31 lipca 2018 r. w łącznej wysokości 112 221,96 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ostatnio wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia [...] 2017 r. znak [...] utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Decyzja była przedmiotem skargi do Sądu, który wydał w dniu 7 września 2017 r. wyrok o sygn. akt III SA/Kr 716/17 oddalający skargę. W ocenie organu od dnia wydania ww. decyzji sytuacja skarżącej nie uległa zmianie. Skarżąca nadal mieszka z rodzicami, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe a od lipca 2016 r. otrzymuje zasiłek stały w wysokości 604 zł miesięcznie. Nie posiada żadnych osób na utrzymaniu. Miesięcznie na leki wydaje kwotę 100 zł. Na co dzień korzysta z pomocy matki K. F. a dwa razy w tygodniu jeździ na Warsztaty Terapii Zajęciowej. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 27 czerwca 2017 r. znak [...] skarżąca została zaliczona do grona osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Uznano, że skarżąca jest niezdolna do pracy i nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób. Orzeczenie wydano do dnia 30 czerwca 2021 r. Pierwszy wyrok alimentacyjny zapadł w dniu 25 listopada 2002 r. przed Sądem Rejonowym, którym zasadzone zostały od skarżącej na rzecz osób uprawnionych alimenty w kwocie łącznie 700 zł. Następnie wyrokiem z dnia 30 marca 2009 r. alimenty zostały podwyższone i wynoszą obecnie kwotę 1400 zł. Skarżąca leczy się obecnie na schizofrenię, którą zdiagnozowano w 2009 r. Komornik sądowy poinformował organ, że postępowanie egzekucyjne jest całkowicie bezskuteczne, od dnia wszczęcia postepowania egzekucyjnego tj. od dnia 17 lutego 2003 r. do chwili obecnej nie wyegzekwowano od skarżącej żadnych kwot. Organ, oceniając przesłanki umorzenia zadłużenia alimentacyjnego, wskazał, że nie neguje stanu zdrowia skarżącej oraz faktu niezdolności do pracy i korzystania z pomocy społecznej, jednak zwrócił uwagę, że wyrok zasadzający alimenty na rzecz dzieci nie jest dostosowany do możliwości finansowych skarżącej. Zdaniem organu skarżąca winna złożyć stosowny ponowny pozew do sądu powszechnego o obniżenie alimentów, gdyż ten złożony w lipcu 2013 r. wycofała. Wedle ustaleń organu Sąd Rejonowy, wydając drugi z kolei wyrok w sprawie alimentów nie miał wiedzy o zdiagnozowanej chorobie skarżącej. Został wówczas wydany wyrok zaoczny. Zdaniem organu, do czasu, gdy właściwy sąd nie rozpozna sprawy o zmniejszenie bądź uchylenie obowiązku alimentacyjnego nie można podjąć decyzji o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ dodał przy tym, że pozew o zmniejszenie lub uchylenie obowiązku alimentacyjnego jest tym bardziej zasadny, iż syn skarżącej P. N. nie korzysta ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co może świadczyć o jego usamodzielnieniu. Skarżąca, odwołując się od ww. decyzji wskazała, że umorzenie należności alimentacyjnych jest zasadne z tego względu, że nie jest w stanie płacić zasądzonych na dzieci alimentów, gdyż kwota będąca podstawą jej utrzymania wynosi jedynie 604 zł miesięcznie. Skarżąca jest zmuszona do korzystania z pomocy finansowej od rodziców. Ponownie odwołała się do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, na podstawie których umorzono należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych. Wskazała, że choruje na schizofrenię prostą paranoidalną, która charakteryzuje się niekorzystnym przebiegiem choroby wyrażającym się brakiem motywacji do podjęcia rehabilitacji lub psychoterapii oraz wymaga stałego przyjmowania lekarstw. Ponadto skarżąca posiada orzeczenie lekarskie, z którego wynika, że ze względu na wstępujące schorzenia jest osobą niezdolną do pracy. Skarżąca podkreśliła, że bez własnej winy popadła w duże zadłużenie, a jej sytuacja rodzinna i zdrowotna stwierdzona postępowaniem dowodowym w sprawie o umorzenie wcześniejszych zaległości wskazuje na brak możliwości uregulowania długu. Od czasu wyroku w sprawie zasądzenia alimentów nie zaszły żadne okoliczności, które uzasadniałyby zmniejszenie zasądzonych alimentów. Zdaniem skarżącej, ewentualna zmiana wysokości alimentów nie spowoduje rozwiązania problemów finansowych. Wskazała, że nie tylko ona jako osoba zobowiązana, ale również uprawnieni do alimentów mają możliwość wystąpić z pozwem o obniżenie alimentów wobec rzekomej zasadności takiego roszczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu odwoławczej decyzji wskazało, że wydawana na podstawie przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją uznaniową i celem tej regulacji jest pomoc dłużnikom, którzy znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. Przyznanie tego rodzaju ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych może nastąpić w okolicznościach wyjątkowych, kiedy sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się z obowiązków alimentacyjnych. Organ zastrzegł przy tym, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Jednak nieuzyskiwanie dochodów bądź uzyskiwanie niskich dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. W ocenie Kolegium ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie nie dają podstaw do oceny, by organ I instancji przekroczył granice uznania administracyjnego. Wskazało, że wcześniejsze decyzje Kolegium, na podstawie których doszło do umorzenia skarżącej należności w wysokości 83 162,13 zł nie mogą stanowić automatycznie podstawy do wydania decyzji o tożsamej treści. Zadłużenie stale rośnie natomiast sytuacja zdrowotna, dochodowa i życiowa skarżącej nie zmieniła się. Kolegium oceniło również, że kwota zasądzonych od skarżącej alimentów na rzecz osób uprawnionych jest wygórowana i nieadekwatna do braku możliwości podjęcia przez skarżącą pracy (ze względu na chorobę). Kolegium nie zgodziło się z twierdzeniami odwołania, iż skarżąca ze względów zdrowotnych nie jest w stanie zainicjować postępowania w przedmiocie uchylenia bądź zmiany wysokości alimentów, zwracając uwagę, że wszystkie postępowania z wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych toczą się z udziałem profesjonalnego pełnomocnika. Kolegium wskazało ponadto, że Sąd Rejonowy Wydział Rodzinny i Nieletnich w drodze korespondencji z organem pismem z dnia 12 sierpnia 2016 r. poinformował organ I instancji, że w dniu wydania wyroku zaocznego z dnia 30 marca 2009 r. nie miał wiedzy o sytuacji zdrowotnej skarżącej. Wobec tego kolejny argument odwołania, iż Sąd wydał wyrok zasądzający alimenty mimo sytuacji zdrowotnej skarżącej jest niezasadny. Organ podsumował sytuację skarżącej, wskazując, że nie zmienia się od kilku lat, bowiem nadal mieszka z rodzicami (od 2002 r.), utrzymuje się ze środków pomocy społecznej (od 2011 r.), choruje na schizofrenię (od 2009 r.). Mając na względzie te okoliczności, Kolegium już czterokrotnie umarzało skarżącej należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej w łącznej kwocie 83 162,13 zł. Zdaniem Kolegium, za odmową umorzenia powstałego zadłużenia przemawia fakt, iż skarżąca od 2009 r. choruje na schizofrenię i miała świadomość, że nie będzie w stanie realizować obowiązku alimentacyjnego w zasądzonej kwocie 1400 zł a pomimo to nie wnioskowała o obniżenie bądź o uchylenie obowiązku alimentacyjnego względem dzieci. Złożony w roku 2013 pozew wycofała. Kolegium wskazało przy tym, że obniżenie lub zwolnienie z obowiązku alimentacyjnego leży nie tylko w interesie skarżącej, ale też w interesie obywateli, którzy "przejmują" obowiązek alimentacyjny dłużnika poprzez wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, a w konsekwencji godzą się na umorzenie powstałego zadłużenia. Na marginesie organ dodał, że umorzenie przedmiotowych należności nie wpłynęłoby na poprawę sytuacji skarżącej, gdyż ciąży na niej bieżące i stale powiększające się zadłużenie na rzecz wierzyciela alimentacyjnego, które nadal będzie egzekwowane przez komornika. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi K. N. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzuciła naruszenie: - przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 i 8 § 2 Kpa poprzez naruszenie zasady zaufania obywatela do organu i wydanie odmiennej decyzji pomimo tożsamego stanu faktycznego i prawnego, - przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i odmowę umorzenia zadłużenia w przypadku, gdy sytuacja życiowa skarżącej przemawia za zastosowaniem tego przepisu z uwagi na wyjątkowe okoliczności. W treści skargi powtórzone zostały zarzuty odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. -dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw do uwzględnia skargi. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm. - dalej "ustawa"). Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Sposób sformułowania przepisu oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i umorzyć te należności w całości lub części, ale ni ma takiego obowiązku, natomiast decyzja w tym względzie nie może zapaść w sposób dowolny Co do zasady alimentacyjny musi liczyć się z tym, że państwo będzie dochodzić zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednakże ustawodawca nie wyłączył możliwości modyfikacji obowiązku ciążącego na dłużniku alimentacyjnym, w tym możliwości zwolnienia dłużnika z obowiązku zwrotu poprzez częściowe lub całkowite umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego pod warunkami wymienionymi w trym przepisie. W przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek szczególnej dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. W konsekwencji prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Stąd, aby uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranych dowodów (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Analiza zgromadzonego i przedstawionego w uzasadnieniu materiału dowodowego dostarcza podstaw do stwierdzenia przez Sad, że organy w pełni zachowały w.w wymogi dotyczące postepowania w tego rodzaju sprawie. Nie budzi też wątpliwości, że umorzenie należności ma charakter wyjątkowy. Uznaniowy charakter tej decyzji ogranicza kontrolę sądowo administracyjną do zbadania czy wskazane zostały kryteria oceny zebranego materiału czy ocena ta nie jest dowolna, tzn. czy nie przekracza granic swobodnego uznania, Nie można odmówić trafności wyrażonemu przez organy stanowisku, że argumenty dotyczące sytuacji zdrowotnej, dochodowej, zwłaszcza w kontekście możliwości poprawy tej sytuacji, przemawiają za wystąpieniem przez skarżąca do sądu powszechnego o obniżenie zasądzonych od niej na rzecz dzieci alimentów. Choroba skarżącej niewątpliwie ogranicza jej możliwości zarobkowe, które uwzględniane są przy ustalaniu wysokości alimentów. Natomiast nie podejmowanie działań zmierzających do obniżenia alimentów może świadczyć tym, że skarżąca odmiennie postrzega swoja sytuację, bądź jej działanie zmierza do uzyskania wyższych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W obu przypadkach brak jest podstaw do przyjęcia, że istotnie spełnia przesłanki do udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności stanowiących dług publiczny w stosunku do Funduszu Alimentacyjnego. Skarżąca nigdy nie realizowała zobowiązań wobec Funduszu I nie podjęła żadnych starań celem zmniejszenia zadłużenia poprzez choćby złożenie pozwu o zmniejszenie alimentów. Nie można takiej postawy łączyć z chorobą skoro równocześnie składa kolejne wnioski o umorzenie zadłużenia. Postawy tej nie uzasadnia stan zdrowia. Nie kwestionując trudnego położenia skarżącej zarówno pod względem zdrowotnym jak i materialnym, wskazać trzeba, ze ocena legalności zaskarżonej decyzji nie dostarcza żadnych podstaw do jej eliminacji z obrotu prawnego. Z tych względów Sąd skargę oddali na podstawie art. 151 p.p.s.a..