III SA/Kr 855/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędzia WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2025 roku sprawy ze skargi K. H. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2025 roku znak 180000.71.2237.2025-RED-119-MZA w przedmiocie oddalenia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego K. H. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r. znak 180000.71.2237.2025-RED-119-MZA Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddalił zarzut wniesiony przez K. H. (dalej: skarżący) na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych od numeru [...] do [...] oraz od [...] do [...]. Podstawę prawną postanowienia stanowił art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 33 § 2 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 132 z późn. zm., dalej u.p.e.a.). Postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 29 lutego 2024 r. określono wysokość zobowiązań zmarłego Z. H. na dzień otwarcia spadku, tj. 22 stycznia 2022 r. na kwotę 75007,09 złotych. Orzeczono, że spadkobiercy płatnika ponoszą odpowiedzialność w stosunku do udziału w spadku za 1/3 zadłużenia, tj. w kwocie 25002,37 zł (pkt II). Spadkobiercy odpowiadają za zobowiązania do wysokości stanu czynnego spadku (pkt III). Określone decyzją zobowiązania należy zapłacić w terminie 14 dni od daty doręczenia na rachunek bankowy Oddziału (pkt IV). W przypadku nieopłacenia zobowiązania w terminie wyznaczonym, będą naliczane odsetki za zwłokę. Decyzja została wysłana na adres: W. [...] K., wróciła z adnotacją "nie podjęta w terminie". 7 października 2024 r. skierowano do skarżącego upomnienie, w którym wezwano do uregulowania następujących należności: składka na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie decyzji 29 lutego 2024 r. w łącznej wysokości 943, 76 złotych. Upomnienie zostało wysłane na adres ul. W. [...] K. Przesyłka wróciła do organu z adnotacją "nie podjęto w terminie". Z uwagi na brak dobrowolnego uregulowania zaległości, 11 lutego 2025 r. oraz 12 lutego 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie wystawił tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] oraz od [...] do [...], obejmujące zaległości składkowe wskazane w ww. decyzji.. Organ egzekucyjny, działając na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych - 12 lutego 2025 r. dokonał zajęć rachunków bankowych. Tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia o zajęciu zostały wysłane na adres ul. W. [...] K. i odebrane przez skarżącego 27 lutego 2025 r. W dniu 6 marca 2025 r. skarżący wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych. Skarżący podniósł zarzut przedawnienia oraz zakwestionował doręczenie mu upomnienia. Postanowieniem z 7 kwietnia 2025 r. postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone. Postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddalił zarzut skarżącego wniesiony na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z 11 lutego 2025 r. oraz 12 lutego 2025 r. o nr od [...] do [...] oraz od [...] do [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że brak jest podstaw do uznania za przedawnione nieopłaconych należności z tytułu składek objętych decyzją z 29 lutego 2024 r. o przeniesieniu odpowiedzialności na spadkobierców. Organ wskazał, że zgodnie z zasadą zawartą w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 z późn. zm., dalej u.s.u.s), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przedawniają się z upływem 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto, termin przedawnienia może ulec wydłużeniu w przewidzianych przepisami okolicznościach, które zawieszają bieg terminu przedawnienia. I tak, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, zgodnie z art. 24 ust.6 u.s.u.s - od dnia śmierci spadkodawcy do dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Ponadto, gdy wobec spadkodawcy prowadzone były postępowania w celu wydania decyzji orzekającej o zaległościach, to w myśl art. 24 ust. 5f u.s.u.s - bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od daty wszczęcia postępowania w celu wydania decyzji ustalającej obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Natomiast, jeżeli było prowadzone postępowanie egzekucyjne, to w świetle art. 24 ust. 5b u.s.u.s, bieg terminu przedawnienia może również ulec zawieszeniu od podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W związku z tym, Prezes ZUS w postanowieniu wskazał okresy zawieszające bieg terminu przedawnienia dla poszczególnych należności wykazanych w decyzji z 29 lutego 2024r o przeniesieniu odpowiedzialności na spadkobierców. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał również za niezasadny zarzut braku uprzedniego doręczenia skarżącemu upomnienia. Wskazał, że takie upomnienie przedegzekucyjne zostało wysłane do skarżącego w dniu 7 października 2024 r. na adres zamieszkania: [...] K., ul. W. [...]. Upomnienie uznano za doręczone na podstawie art. 44 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej k.p.a.). Organ zwrócił uwagę, że pismo uważa się za doręczone z upływem 14 dnia od zawiadomienia strony o możliwości odbioru pisma w urzędzie pocztowym -upomnienie zostało, więc uznane za doręczone 25 listopada 2024 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie: - przepisów prawa materialnego: - art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez brak uwzględnienia zarzutu przedawnienia, pomimo iż w odniesieniu do składek upłynął już 5-letni okres od chwili ich wymagalności, - art. 24 ust. 5b oraz ust. 6 w zw. z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez uznanie, iż podstawy zawieszenia okresów przedawnienia (wszczęcie egzekucji i śmierć płatnika składek) mogą się na siebie nakładać, w sytuacji gdy nie może zawiesić biegu terminu przedawnienia zdarzenie, które wystąpi w czasie, gdy ten bieg terminu jest już zawieszony wskutek zaistnienia innego, wcześniejszego zdarzenia powodującego takie zawieszenie terminu. - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenia uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi i z art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności brak wyjaśnienia kwestii biegu przedawnienia w stosunku do poszczególnych należności objętych postępowaniem, nieudokumentowanie ich w pełni i szczegółowo, brak przedstawienia dokumentów źródłowych w postępowaniu egzekucyjnym. - art. 34 § 1 u.p.e.a. poprzez oddalenie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, w sytuacji gdy zarzut powinien zostać uznany w całości, - art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez wszczęcie egzekucji bez doręczenia skarżącej upomnienia na adres zamieszkania, W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu przedwczesne jest oddalenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń społecznych zarzutu skarżącego. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Jak stanowi § 2 podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Podnieść należy, że zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 20 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. z 2020 r., poz. 2194), upomnienie powinno zawierać wskazanie: a) treści obowiązku, a w przypadku obowiązku zapłaty należności pieniężnej: określenie rodzaju i wysokości należności pieniężnej, którą należy zapłacić, oraz okresu, którego dotyczy ta należność, b) rodzaju i wysokości odsetek z tytułu niezapłacenia w terminie należności pieniężnej, naliczonych na dzień wystawienia upomnienia, o ile są wymagane, oraz stawki tych odsetek obowiązującej na dzień wystawienia upomnienia, według której należy obliczyć dalsze odsetki do dnia zapłaty, c) sposobu zapłaty należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztów upomnienia, d) wysokości kosztów upomnienia. Znajdujące się w aktach sprawy upomnienie – obejmuje kwotę 946,76 złotych, z kolei znajdujące się w aktach sprawy tytuły wykonawcze – znacznie te kwotę przekraczają. W orzecznictwie wskazuje się, że celem upomnienia jest dobrowolna realizacja obowiązku przez zobowiązanego, a zatem w upomnieniu obowiązek ten powinien zostać wskazany. W rezultacie, aby można było następnie skutecznie prowadzić egzekucję co do całości obowiązku, co do całości tego obowiązku należało skierować do skarżącej upomnienie (por. wyrok NSA z 17 czerwca 2025 r., III FSK 299/24). W zaskarżonym postanowieniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się w ogóle do treści upomnienia, nie rozważył, czy rzeczywiście zostało skarżącemu skutecznie doręczone upomnienie umożliwiające prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Sąd nie jest również w stanie zweryfikować zawartych w postanowieniu stwierdzeń organu – że wbrew podniesionemu zarzutowi, należności dochodzone z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne nie uległy przedawnieniu. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających zawarte w postanowieniu twierdzenia. Organ przytoczył przepisy u.s.u.s. regulujące kwestie przedawnienia i wymienił okresy, zawieszające bieg przedawnienia dla należności za okres od 072015 r. do 09.2015 r. na FUS, od 04.2015 r. do 09.2016 r. na FUZ oraz od 09.2016 r. do 09.2016 r. na FP; za okres od 10.2016 r. do 12.2016 r. na FUS; od 10.202016 r. do 12.2016 r. oraz od 04.2017 r. do 10.2017 r. na FUZ, od 10.2016 r. do 11.2016 r. na FP; za okres od 04.2017 r. do 05.2017 r. oraz 07.2017 r. do 11.2018 r. na FUS i FP oraz od 08.2018 r. do 11.2018 r. na FUZ; za okres od 11.2017 r. do 04.2018 r. na FUZ; od 05.018 r. do 07.2018 r. na FUZ; za okres od 12.2018 r.na FUS, FUZ i FP oraz 01.2019 r. do 03.2019 r. na FUS i FUZ; za okres od 04.2019 r. do 06.019 r. na FUS i FUZ; za okres od 07.2019 r. do 10.2019 r. na FUS i FUZ; za kres od 11.2019 r. do 02.2021 r. na FUS i FUZ; za okres 03.2021 r. do 10.2021 r. na FUS i FUZ; za okres od 11.2021 r. do 01.2022 r. na FUS i FUZ oraz za 01.2022 r na FP. Z uwagi na braki w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a także braki zebranego materiału dowodowego - Sąd nie mógł ustalić na jakiej podstawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że należności skarżącego nie uległy przedawnieniu. Ponadto, organ w żaden sposób nie udokumentował okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia należności – treść postanowienia nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, Sąd nie jest w stanie zweryfikować okoliczności podniesionych w uzasadnieniu postanowienia, a sam organ w sposób lakoniczny wyjaśnił kwestię przerwania biegu przedawnienia. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (ust. 5). Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (ust. 5a). Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (ust. 5b). Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu (ust. 5c). Jeżeli ogłoszenie upadłości, o którym mowa w ust. 5c, nastąpiło przed rozpoczęciem biegu terminu przedawnienia, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego (ust. 5ca). Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana (ust. 5d). Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata (ust. 5e). Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna (ust. 5f). (...) Bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy (ust. 6). W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie poddaje się kontroli w zakresie ustaleń dotyczących braku przedawnienia należności skarżącego. Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje na zaistnienie przesłanek z art. 24 u.s.u.s. skutkująca zawieszaniem biegu przedawnienia należności z tytułu zaległych składek winien tą przesłankę wykazać stosownym dowodem dołączając go do akt sprawy (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1282/20), a nie jedynie wskazać okresy zawieszenia bez ich odniesienia do jakichkolwiek dokumentów, czy okoliczności sprawy. Stosownie do art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 124 §2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego. Uzasadnienie faktyczne obejmuje w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 124 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a.). Organ zobowiązany był do ustalenia wszystkich faktów i okoliczności niezbędnych dla załatwienia sprawy, tj. zebrania wszystkich dostępnych dowodów i rozpatrzenia ich w sposób wyczerpujący. Następnie powinien je ocenić zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.) (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 29 października 2024 r., I SA/Bd 568/24). Tymczasem, w zaskarżonym postanowieniu Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący, ani podstawy faktycznej, ani prawnej zaskarżonego postanowienia- nie wskazano bowiem na jakiej podstawie organ ustalił, że należności z tytułu składek, do których zapłaty zobowiązany jest skarżący nie uległy przedawnieniu, nie wyjaśnił bowiem szczegółowo przepisów znających zastosowanie w sprawie, ani podstawy faktycznej, czyli okoliczności powodujących przerwanie biegu przedawnienia. Podkreślić należy, że uzasadnienie musi spełniać wymogi określone w k.p.a., nie może być sformułowane ogólnikowo i lakonicznie, jak to miało miejsce w kontrolowanej sprawie. Sądowa kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia organu obejmuje badanie zarówno poprawności interpretacji i zastosowania norm prawnych, jak i poprawności przeprowadzonych czynności procesowych oraz dokonanej przez organ oceny zebranego materiału dowodowego, która winna znaleźć właściwe odzwierciedlenie w jego właściwym uzasadnieniu. Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem własnych ustaleń w sprawie, ale poddaje ocenie poprawność ustaleń poczynionych przez Prezesa ZUS jako wierzyciela. To zaś sprawia, że treść rozstrzygnięcia bez kompletnego uzasadnienia nie poddaje się kontroli Sądu pod względem jego zgodności z przepisami prawa (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2024 r., III SA/Wr 341/23). Odnosząc się do zarzutu niedoręczenia upomnienia, w odniesieniu do skarżącego – z uwagi na odebranie przez niego przesyłki pod adresem W. [...] K. oraz w brak podniesienia okoliczności, z których wynikałoby, że w dacie wysłania upomnienia, nie był to jego adres zamieszkania, organ prawidłowo ocenił skuteczność doręczenia korespondencji w oparciu o art. 44 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych szczegółowo odniesienie się do podniesionego zarzutu przedawnienia, dołączając do akt sprawy dokumenty będące podstawą ustaleń w tym przedmiocie oraz ustali, czy z uwagi na treść upomnienie dawało możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.