III SA/Kr 874/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 28 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. M. na zarządzenie Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 20 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie wykonania kary pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego postanawia: odrzucić skargę W dniu 20 maja 2019 r. Dziekan Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych wydał zarządzenie nr [...] w sprawie wykonania kary pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Zarządzenie zostało wydane na podstawie art. 71 ust. 2 w związku z art. 29 ust. 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2115 z późn. zm.) w związku z uprawomocnieniem się w dniu 7 maja 2019 r. orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego OIRP z dnia 11 marca 2019 r. sygn. akt [...], którym orzeczono wobec radcy prawnego B. M. karę pozbawienia prawa do wykonywaniu zawodu radcy prawnego. Zarządzeniem tym Dziekan Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych zarządził wykonanie wobec radcy prawnego B. M. kary pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego poprzez skreślenie go z listy radców prawnych prowadzonej przez Radę OIRP z dniem 7 maja 2019 r. Pismem z dnia 5 lipca 2019 r. B. M. wniósł skargę na powyższe zarządzenie Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 20 maja 2019 r. nr [...], domagając się jego uchylenia lub ewentualnie stwierdzenia jego bezskuteczności. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że swoje uprawnienie do wniesienia skargi wywodzi z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż jest ono innym aktem z zakresu administracji publicznej dotyczącym uprawnień wynikających z przepisów prawa, tj. uprawnień w ramach wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem skarżącego, nie są również spełnione przesłanki negatywne określone w art. 3 § 2 pkt 4 w/w ustawy. W odpowiedzi na skargę Dziekan Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych wniósł o odrzucenie skargi, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, zaś wskazany w skardze organ nie ma zdolności sądowej, względnie o oddalenie skargi. Zdaniem organu, zaskarżone zarządzenie nie jest czynnością prawną lecz czynnością faktyczną. Nie stanowi więc ono innego aktu ani czynności z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż o utracie przez skarżącego uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego przesądziło prawomocne rozstrzygnięcie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 11 marca 2019 r. sygn. akt [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Przystępując do rozpatrywania skargi sąd administracyjny jest zobowiązany w pierwszej kolejności do ustalenia, czy jest ona dopuszczalna z punktu widzenia zakresu kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.): "Art. 3. § 1. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. § 2. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149 i 650), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 508, 650, 723, 1000 i 1039), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. § 2a. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. § 3. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach." Zaskarżone w niniejszej sprawie zarządzenie Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych nie należy do żadnej z w/w kategorii aktów lub czynności podlegających zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Nie jest to bowiem ani decyzja ani postanowienie. Nie jest to też inny akty lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Dopuszczalność wniesienia skargi na tego rodzaju "inne akty lub czynności" uzależniona jest od ustalenia trzech koniecznych elementów. Po pierwsze, niezbędnym jest stwierdzenie, że akty lub czynności nie są decyzjami lub postanowieniami. Po drugie, akty lub czynności muszą być z zakresu administracji publicznej. Po trzecie, akty lub czynności powinny dotyczyć uprawnień lub obowiązków indywidualnego podmiotu wynikających z przepisów prawa - musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem określonego działania) organu administracji a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność. Zatem aby uznać, że mamy do czynienia z aktem lub czynnością podlegającą zaskarżeniu do sądu należy ustalić czy mamy do czynienia z indywidualnym aktem lub czynnością o charakterze władczym, rozstrzygające o tym, czy w konkretnej sytuacji konkretnemu zewnętrznemu podmiotowi przysługują określone uprawnienia wynikające bezpośrednio z przepisów prawa albo czy ciążą na nim z mocy prawa określone obowiązki. W ocenie Sądu, zaskarżone zarządzenie Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych nie jest aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącym uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Skarżący został bowiem pozbawiony prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego orzeczeniem Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych z dnia 11 marca 2019 r. sygn. akt [...]. Natomiast zaskarżone zarządzenie Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych nie pozbawiło skarżącego tych uprawnień, lecz stanowiło jedynie wykonanie przez Dziekana OIRP kary dyscyplinarnej wymierzonej przez sąd dyscyplinarny zgodnie z dyspozycją art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2115 z późn. zm.). Z treścią tego przepisu koreluje treść art. 291 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym rada okręgowej izby radców prawnych podejmuje uchwałę w sprawie skreślenia z listy radców prawnych w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o zaistnieniu zdarzenia, o którym mowa w art. 29 pkt 1 i 3-5 ustawy o radcach prawnych. Tymi zdarzeniami są: wniosek radcy prawnego (art. 29 pkt 1), częściowe ograniczenie radcy prawnemu zdolności do czynności prawnych (art. 29 pkt 3), utrata przez radcę prawnego z mocy wyroku sądowego praw publicznych (art. 29 pkt 4), nieuiszczanie przez radcę prawnego składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok (art. 29 pkt 4a) oraz śmierć radcy prawnego (art. 29 pkt 5). Ustawodawca nie przyznał więc radzie okręgowej izby radców prawnych uprawnienia do podejmowania uchwał w sprawie skreślenia radcy prawnego z listy radców prawnych w przypadku orzeczenia dyscyplinarnego lub wyroku sądowego o pozbawieniu prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Należy również zauważyć, że w przepisach ustawy o radcach prawnych regulujących postępowanie dyscyplinarne ustawodawca nie przewidział żadnej roli dla sądów administracyjnych. Zgodnie z treścią art. 672 ustawy o radcach prawnych postępowanie dyscyplinarne obejmuje: 1) dochodzenie, 2) postępowanie przed sądem dyscyplinarnym, 3) postępowanie wykonawcze. Zgodnie z treścią art. 702 ust. 1 i ust. 1a ustawy o radcach prawnych sądem pierwszej instancji jest okręgowy sąd dyscyplinarny okręgowej izby radców prawnych, której obwiniony jest członkiem w chwili wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. W myśl art. 62 ust. 1 i ust. 2 ustawy o radcach prawnych Wyższy Sąd Dyscyplinarny rozpatruje odwołania od orzeczeń okręgowych sądów dyscyplinarnych oraz, jako sąd pierwszej instancji, sprawy dyscyplinarne członków Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych. Odwołania od orzeczeń wydanych w tym trybie rozpatruje ten sam sąd w innym, pięcioosobowym składzie. Od orzeczenia wydanego przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji przysługuje stronom, Ministrowi Sprawiedliwości, Rzecznikowi Praw Obywatelskich oraz Prezesowi Krajowej Rady Radców Prawnych kasacja do Sądu Najwyższego (art. 622 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Wykonanie kar dyscyplinarnych należy do dziekana rady okręgowej izby radców prawnych (art. 71 ust. 2 ustawy o radcach prawnych). Z treści powyższych przepisów wynika zatem, że sądy administracyjne nie sprawują kontroli nad przebiegiem postępowania dyscyplinarnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż sprawa będąca przedmiotem skargi pozostaje poza zakresem właściwości sądów administracyjnych, a w związku z tym – na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.