III SA/Kr 889/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej M. S. sprawy ze skargi S. R. – S. na decyzję Wojewody z dnia 30 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. B. - Kancelaria Adwokacka, [...] - tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2010r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 kpa, orzekł o wymeldowaniu S. R. – S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. B w K. Organ l instancji wskazał, że 6 stycznia 2009r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie S. R. – S. z w/w lokalu. Podstawą wszczęcia było pismo Zarządu Budynków Komunalnych informujące, iż Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 1992r. cofnął zainteresowanemu uprawnienie do zajmowania w/w lokalu, w wyniku czego od września 1993r. do chwili orzekania zamieszkiwał w nim nowy najemca T. B. Organ l instancji ustalił, że S. R. – S. zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu nieprzerwanie do dnia 15 czerwca 1990r, tj. do momentu zatrzymania go przez Policję w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 148 § 1 Kodeksu karnego. Wyrokiem z dnia [...] 1991 r. sygn. akt [...] Sąd Wojewódzki uznał S. R. – S. winnym zarzucanych mu czynów i skazał go na karę łączną 25 lat pozbawienia wolności. Wyrokiem z dnia [...] 1991 r. sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny utrzymał orzeczenie sądu l instancji w mocy. Po zatrzymaniu i osadzeniu S. R. – S. w areszcie śledczym, lokalem przy ul. B w K opiekowała się jego matka J. R. – S., która bez zgody właściciela lokalu oddała go do używania osobom trzecim. Dlatego decyzją z dnia [...] 1992r. Prezydent Miasta cofnął S. R. – S. uprawnienia do zajmowania przedmiotowego lokalu i nakazał J. R. – S. opróżnić z rzeczy i opuścić przedmiotowy lokal. Od tego orzeczenia odwołali się S. R. – S. oraz J. R. – S., lecz decyzją z dnia [...] 1993r. Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu l instancji. W 1992r. J. R. – S. opróżniła lokal z części rzeczy i oddała go do dyspozycji administracji. Pozostawione rzeczy przewieziono i złożono w depozycie poeksmisyjnym. Organ wskazał, że w dniu 5 listopada 1993r. lokal przy B w K został oddany na podstawie umowy najmu T. B., która wraz z rodziną nadal w nim zamieszkuje. Od momentu zatrzymania i osadzenia w areszcie śledczym, a następnie w zakładzie karnym S. R. – S. jedynie raz wyszedł na przepustkę, zaś przerwa w odbywaniu kary trwała od 14 sierpnia 2008r. do 6 lutego 2009r. Podczas pobytu poza zakładem karnym nie zamieszkiwał on w miejscu zameldowania na pobyt stały. Odwiedził przedmiotowy lokal, jednak z uwagi na brak kluczy nie podejmował prób wejścia do niego i ponownego zamieszkania. Organ l instancji wskazał, że termin zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności przez S. R. – S. przewidywany jest na 2015r. Prezydent uznał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie oraz ustalenia poczynione na jego podstawie wskazują, iż S. R. – S. opuścił lokal przy ul. B w K w sposób dobrowolny i trwały, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. W ocenie organu bezspornym było, iż S. R. – S. nie zamieszkiwał w chwili orzekania w przedmiotowym lokalu, a opuścił go z uwagi na czynności organów ścigania, w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa. Zatem został zmuszony do opuszczenia przedmiotowego lokalu w konsekwencji własnych czynów, za które został skazany prawomocnym wyrokiem sądu. Zdaniem Prezydenta orzecznictwo sądów administracyjnych związane z dobrowolnością i trwałością opuszczenia lokalu nie może być przywoływane w każdym przypadku, gdyż doprowadziłoby do schematycznego podejścia do sprawy bez uwzględnienia jej realiów. Bezkrytyczne podejście do zaistnienia przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu, doprowadziłoby do sytuacji utrzymywania fikcji meldunkowej, w przypadku wykonania czynności eksmisyjnych przez uprawnione do tego organy. Natomiast celem postępowania meldunkowego jest zapewnienie zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym stanem faktycznym. Zdaniem organu, dla oceny charakteru opuszczenia lokalu istotne było obiektywne stwierdzenie faktycznej możliwości realizacji woli strony przebywania w przedmiotowym lokalu po opuszczeniu zakładu karnego. Ponadto w czasie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności S. R. – S. nie zamieszkiwał w lokalu przy ul. B w K. Zainteresowany nie potrafił pogodzić się z faktem utraty prawa do zajmowania przedmiotowego lokalu, jednak zdając sobie sprawę, iż zamieszkuje w nim nowy najemca, całkowicie zerwał kontakt z miejscem zameldowania na pobyt stały. Prezydent podkreślił, że nie można wymagać od nowego najemcy, aby zezwolił na zamieszkiwanie w nim obcej osoby. W ocenie organu l instancji S. R. – S. miał świadomość, że nie powróci już do miejsca stałego pobytu, a odmawiając wymeldowania próbował jedynie wymusić na organach gminy zapewnienie sobie miejsca zamieszkania po opuszczeniu zakładu karnego. Dlatego w ocenie Prezydenta utrzymanie zameldowania S. R. – S. w przedmiotowym lokalu byłoby wyłącznie fikcją meldunkową - stanem niezgodnym z faktycznym miejscem pobytu. Zadaniem organu administracji publicznej właściwego w sprawach meldunkowych jest ochrona ewidencji ludności oraz likwidacja fikcji meldunkowych polegających na rozbieżnościach stanu ewidencji ze stanem faktycznym. Organ l instancji uznał, że w sprawie została spełniona przesłanka do wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegająca na opuszczeniu lokalu w sposób dobrowolny i trwały, bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. R. – S., który zarzucił, iż w uzasadnieniu decyzji organu l instancji było wiele sprzeczności. Podniósł, iż Prezydent Miasta stwierdził, że podczas pobytu na przepustkach w odbywaniu kary nie przebywał w miejscu stałego zameldowania, a przecież nie dysponował on kluczami i w przedmiotowym lokalu byli nowi lokatorzy. Dodał, iż nie zadawala go ubieganie się o lokal socjalny, gdyż według informacji udzielonej przez Kierownika Wydziału, o przydział lokalu może ubiegać się dopiero po opuszczeniu zakładu karnego, co oznacza, że stanie się osobą bezdomną. Wojewoda decyzją z dnia 30 czerwca 2010r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wojewoda przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie i powołał się na wyjaśnienia J. R. – S., która podała, że syn po popełnieniu przestępstwa w lokalu na os. A w K pojechał do lokalu przy ul. B w K, skąd został zabrany do szpitala w K, a następnie do zakładu karnego. Podała nadto, że S. R. – S., będąc kilkakrotnie na przepustce, nigdy nie szedł do lokalu przy ul. B w K. Nie interesował się tym lokalem, gdyż wiedział, że nie ma do niego uprawnień. Także M. H. - brat S. R. – S. zeznał, że brat był pierwszy raz na przepustce po trzech latach pobytu w zakładzie karnym i mieszkał wówczas wraz z matką w lokalu na os. A w K, gdyż w lokalu przy ul. B zamieszkiwali już nowi najemcy. W ocenie Wojewody zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezspornie potwierdzał, iż S. R. – S. nie zamieszkiwał w rzeczonym lokalu, a opuszczenie lokalu przy ul. B w K miało charakter trwały. Potwierdza to okoliczność, że decyzją Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa z dnia [...] 1993r. odwołującemu się cofnięto uprawnienia do zajmowania lokalu, zaś na skutek czynności eksmisyjnych lokal został opróżniony ze wszystkich rzeczy należących do S. R. - S. Wojewoda podkreślił, że przedmiotowe mieszkanie jest w dyspozycji T. B. oraz jej rodziny i zamieszkanie w nim S. R. – S. jest nierealne. W związku z tym Wojewoda ocenił decyzję organu l instancji jako zgodną z obowiązującymi przepisami prawa. Skargę na decyzję Wojewody wniósł S. R. – S., podnosząc, że jest ona niekonsekwentna, skoro do poprzedniej zaskarżonej przez niego decyzji Prezydenta Miasta, Wojewoda odniósł się pozytywnie, uchylając decyzję o wymeldowaniu go z pobytu stałego. Zdaniem skarżącego uzupełnienie postępowania dowodowego przez organ l instancji nie wniosło do sprawy niczego, co miałoby znaczący wpływ na decyzję o wymeldowaniu z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu. Oświadczył, że pozbawienie go mieszkania skutek wydania przedmiotowej decyzji, czyni z niego osobę bezdomną. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Kontrolowane postępowanie toczyło się na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Ustawa ta określa pobyt stały jako zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1), natomiast pod pojęciem pobytu czasowego należy rozumieć przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem (art. 7 ust. 1). Zgodnie z art. 5 ustawy osoba posiadająca obywatelstwo polskie i przebywająca stale na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana zameldować się w miejscu pobytu stałego, a w tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce pobytu stałego. Stosownie do art. 2 tej ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy, zaś obowiązek ten polega m.in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego oraz wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego (art. 4 pkt 1 i 2 ustawy). Wykonywanie obowiązku meldunkowego polegające na wymeldowaniu się reguluje art. 15 ust. 1 ustawy, który nakazuje osobie, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące wymeldowanie się w organie gminy właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Brak wykonania tego obowiązku uprawnia organy gminy do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące (art. 15 ust. 2 ustawy). Podkreślić trzeba, że zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jest związane z potwierdzeniem faktu zamieszkiwania pod danym adresem. Dlatego opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stanowi wystarczającą podstawę do wymeldowania. Zatem dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Wojewody konieczne jest zbadanie, czy organ prawidłowo ustalił, że skarżący nie zamieszkuje pod adresem ul. B w K, a jeśli opuścił ten lokal, czy dopełnił obowiązku wymeldowania się. Bezspornym jest, że skarżący przebywał w przedmiotowym lokalu do dnia 15 czerwca 1990r, zaś Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 1992r. cofnął skarżącemu uprawnienia do zajmowania przedmiotowego lokalu. Decyzja Prezydenta stała się ostateczna po utrzymaniu jej w mocy przez organ odwoławczy na mocy decyzji z dnia [...] 1993r. Od tej daty zatem skarżący nie posiadał żadnego prawa do lokalu przy ul. B i przebywał najpierw w areszcie, a potem w zakładzie karnym. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal, zaś w kontrolowanym postępowaniu spór dotyczył tego, czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Pozbawienie wolności w wyniku aresztowania oczywiście nie następuje z woli aresztowanego, lecz jego przymusowy charakter nie przesądza jeszcze o tym, że osoba aresztowana nie może zostać wymeldowana z powodu braku przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu. W takiej sytuacji konieczne jest uwzględnienie całokształtu okoliczności danej sprawy. W tym miejscu należy przytoczyć wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2009r. sygn. akt II OSK 1396/08, w którym Sąd uznał, że: "Przymusowe opuszczenie lokalu przez osobę w nim zameldowaną nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią zachowań" (Lex Omega nr 597249). Istotne znaczenie ma też to, czy osoba usunięta z lokalu podejmuje działania w celu przywrócenia jej posiadania tego lokalu. Sąd w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez NSA w wyroku z dnia 12 maja 2010r. sygn. akt II OSK 840/09, że "Jeżeli dana osoba pomimo usunięcia jej z lokalu wbrew jej woli, przez długi czas nie podejmuje kroków prawnych w celu przywrócenia jej posiadania tego lokalu, świadczyć to może o opuszczeniu przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych" (Lex Omega nr 597903). Odnosząc powyższe do stanu faktycznego i prawnego kontrolowanej sprawy stwierdzić należy, że opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ul. B w K nastąpiło w wyniku zawinionych działań skarżącego, za które został on skazany prawomocnym wyrokiem karnym i nadal odbywa karę pozbawienia wolności. Nie można więc uznać, że skarżący zmuszony był opuścić przedmiotowy lokal w wyniku jakichkolwiek bezprawnych działań osób trzecich względem niego. Ponadto po wydaniu 1993r. decyzji pozbawiającej skarżącego prawa do przedmiotowego lokalu nie podejmował on działań zmierzających do przywrócenia tego prawa. Fakt przebywania w zakładzie karnym utrudniał, lecz nie uniemożliwiał skarżącemu podejmowania takich kroków. Także w 2008r., a więc ponad piętnaście lat po opuszczeniu i pozbawieniu prawa do lokalu, skarżący, będąc poza zakładem karnym, nie przebywał w przedmiotowym lokalu i nie podejmował kroków, aby do niego powrócić, wiedząc, że są one skazane na niepowodzenie. Dlatego w ocenie Sądu organy zasadnie przyjęły, że zachodziły przesłanki ustawowe do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego, ponieważ nie wykazywał on woli zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu ani też zamiaru stałego w nim przebywania. Skoro zaś nie dopełnił obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego, to organy były uprawnione do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W związku z tym niezasadne były zarzuty skargi wskazujące na brak przesłanek do wymeldowania ze względu na brak dobrowolnego opuszczenia lokalu. Wyjaśnić trzeba też, że instytucja zameldowania nie służy zapewnieniu prawa do lokalu ani nie ma znaczenia dla kwestii własności i posiadania lokalu, zatem podniesiona w skardze okoliczność, że wymeldowanie pozbawia skarżącego miejsca zamieszkania, nie miała wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Skoro zaś zameldowanie służy jedynie celom ewidencyjnym, to w przypadku stwierdzenia, że stan uwidoczniony w ewidencji nie odpowiada rzeczywistemu, organy ewidencyjne zobowiązane są doprowadzić do zgodności prowadzonej ewidencji ludności ze stanem istniejącym. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa. Stosownie zaś do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002r, Nr 123, poz. 1058 ze zm.), koszty nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata z urzędu, ponosi Skarb Państwa. W niniejszej sprawie koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części, a pełnomocnik złożył stosowny wniosek. Udzielona pomoc prawna polegała na występowaniu przed sądem pierwszej instancji, za co przysługują koszty w wysokości 240 zł - stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Ponadto przyznane koszty adwokackie należy na podstawie § 2 ust. 3 rozporządzenia powiększyć p kwotę podatku od towarów i usług.