III SA/Kr 901/24
WyrokWSA w Krakowie2024-10-29
Skład orzekający: Ewa Michna, Renata Czeluśniak, Jakub Makuch
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że zakres opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, mimo braku wszechstronnych ustaleń dotyczących stanu zdrowia ojca i faktycznego zakresu wymaganej opieki?Ratio decidendi
Organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania (art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności dotyczących faktycznego zakresu opieki nad niepełnosprawnym ojcem i jego stanu zdrowia. Brak wszechstronnego materiału dowodowego uniemożliwił rzetelną ocenę, czy zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, co jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały uchylone.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, uznając, że siostra skarżącej mieszkająca z ojcem może zapewnić mu opiekę, a zakres opieki skarżącej nie wymaga całkowitej rezygnacji z pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, stwierdzając brak bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą. Skarżąca wniosła skargę do sądu, zarzucając naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz Kodeksu postępowania administracyjnego.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Jakub Makuch (spr.) Protokolant Starszy Referent Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2024 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 lutego 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/33/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej E. K. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie zaskarżoną do Sądu decyzją z 19.02.2024 r. (SKO.ŚR/4111/33/2024) po rozpatrzeniu odwołania E. K. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy Alwernia z 21.12.2023 r. (CUS.SR.5240.52.2023) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
1. W dniu 9.11.2023 r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem, S. B., posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 10.10.2022r. W dokumencie tym przyczyna niepełnosprawności oznaczona została symbolem 07-S.
2. W dniu 5.12.2023 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy. Z ustaleń wywiadu wynika, że pracownik socjalny zastał niepełnosprawnego ojca skarżącej siedzącego na krześle. Pracownik zapisał, że niepełnosprawny "na zadane pytania odpowiadał dość rzeczowo". Nadto ustalił, że skarżąca nie mieszka z ojcem, lecz codziennie do niego dojeżdża samochodem (ok 3 km). Niepełnosprawny mieszka natomiast z inną córką (D.), która pracuje w systemie 3-y zmianowym oraz z żoną – także mającą znaczny stopień niepełnosprawności. Żona jest po udarze, porusza się o kuli, ma zawroty głowy i jest po operacji serca. Realizowane przez skarżącą czynności opiekuńcze względem ojca polegają na: umyciu, przebraniu pampersa, pomocy w ubraniu, szykowaniu leków, codziennej toalecie, robieniu zakupów oraz przygotowywaniu posiłków.
3. Organ I instancji decyzją z 21.12.2023 odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdził, że siostra skarżącej D. ma możliwość stałego wsparcia rodziców, bo z nimi mieszka. W czasie zaś nieobecności siostry np. wyjście do pracy, załatwianie spraw osobistych, skarżąca jako druga córka ma obowiązek pomocy w czynnościach życia codziennego. Zwrócono uwagę, ze zgodnie z k.r.o. skarżąca wraz z siostrą są solidarnie zobowiązane do pomocy rodzicom. Organ stwierdził zatem, że opieka nad ojcem nie wymaga od skarżącej całkowitej rezygnacji z zatrudnienia.
4. SKO w Krakowie po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 19.02.2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium uznało, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że nie istnieje bezpośredni związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Zebrane dowody nie pozostawiają wątpliwości, że stan zdrowia ojca skarżącej, jego stan psychofizyczny, jego sytuacja rodzinna (fakt, że zamieszkuje on z innymi członkami rodziny) nie wymagają wypełniania nad nim stałej, nieprzerwanej opieki przez skarżącą, tj. takiej, która uniemożliwia podjęcie pracy.
Kolegium nie kwestionowało, że ojciec skarżącej, ze względu na swój stan zdrowia wymaga opieki, ze strony innych osób, a opieka ta polega m.in. na pomocy w ubieraniu się, wymianie wkładek higienicznych, założeniu pampersa na noc, przebieraniu w ciągu dnia, pomocy w umyciu się, ogoleniu, naszykowaniu lekarstw, podaniu posiłków. Organ przywołał ustalenia pracownika socjalnego, że stan psychofizyczny ojca wskazuje, że nawiązuje on kontakt z otoczeniem i odpowiadał na pytanie dość rzeczowo. Nie budziło wątpliwości organu to, że opieka nad takich chorym wiąże się tez z koniecznością wykonywania innych czynności polegających na robieniu zakupów, odbywaniu wspólnych wizyt lekarskich. Czynności te musi zatem wykonywać osoba trzecia. Jednakże SKO zwróciło uwagę na to, że z niepełnosprawnym mieszka druga z jego córek (D.). Fakt, że jest ona zatrudniona (w systemie zmianowym) i wykonuje pracę, nie zwalnia jej z obowiązku sprawowania opieki nad ojcem i matką. Podkreśliło Kolegium Odwoławcze, że zapewnienie odpowiedniej opieki w ramach obowiązków alimentacyjnych można realizować nie tylko w sposób bezpośredni, lecz także pośrednio, poprzez dofinansowanie usług opiekuńczych, co umożliwiłoby wnioskodawczyni podjęcie pracy, choćby w mniejszym wymiarze czasu. Skarżąca oraz jej siostra zobowiązane pozostają zatem do takiego współdziałania w opiece nad ojcem, aby zapewnić mu właściwą opiekę. W tym zaś przypadku pogodzenie własnych obowiązków pracowniczych obu córek z obowiązkiem opieki nad rodzicami (tu w szczególności nad ojcem) pozostaje o tyle łatwiejsze, że siostra skarżącej zamieszkuje z rodzicami. Przedstawioną specyfikę sytuacji rodzinnej niepełnosprawnego miał na uwadze organ odwoławczy uznając za zasadną odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Nadto Kolegium stwierdziło, że większość czynności opiekuńczych wymienianych przez wnioskodawczynię i opisanych w wywiadzie środowiskowym (robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, przygotowywanie ubrania, poranne i wieczorne toalety, organizowanie wizyt lekarskich i towarzyszenie podczas nich) jest tego rodzaju, że można je zorganizować poza godzinami pracy, tj. pogodzić je z innymi czynnościami życia codziennego, także osoby pracującej. W tym aspekcie SKO ponownie podkreśliło, że obie córki niepełnosprawnego zobowiązane są do jego alimentacji, a zatem mają możliwość takiego zorganizowania swojego dnia, że mogą opiekę w razie potrzeby wykonywać np. naprzemiennie.
Dodał organ II instancji, że to, iż siostra skarżącej nie jest w stanie zawieźć ojca do lekarza, z powodu braku prawa jazdy (co powoduje, że powinność ta obciąża skarżącą), nie niweczy jej obowiązku do wykonywania innych czynności opiekuńczych, w celu wyręczenia z nich skarżącej. Czynności wymagające korzystania z samochodu podczas opieki mają charakter bądź to okresowych, bądź cyklicznych, możliwych do zaplanowania, które można zorganizować i uwzględnić w harmonogramie dnia tak, aby dostosować do godzin pracy. Ponadto, zaobserwowany podczas wywiadu stan psychofizyczny niepełnosprawnego nie wskazuje, że zachodzi konieczność sprawowania nad nim stałego, nieprzerwanego nadzoru ze strony córek. Ze względu na powyższe okoliczności – w ocenie SKO w Krakowie – brak było podstaw do przyjęcia, że zakres opieki jaką skarżąca musi wykonywać osobiście względem ojca jest na tyle szeroki, ciągły i nieprzerwany, że uniemożliwia podjęcie pracy.
5. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ustalenie, iż świadczenie jej się nie należy z uwagi na możliwość opieki ojca przez jej siostrę, a także z uwagi na to, że ojciec nie wymaga stałej opieki;
- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego.
Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej, jak też zasądzenia kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi akcentowano m.in., że niepełnosprawny ojciec skarżącej potrzebuje wszechstronnej pomocy, albowiem nie jest w stanie samodzielnie się umyć, czy ubrać, a musi być w ciągu dnia kilkukrotnie przebierany, a nadto trzeba mu zmieniać wkładki higieniczne, a częstotliwości tych wymian nie można przewidzieć. Czasami zdarza się, iż po paru minutach od wymiany wkładki należy ją wymienić na nową. Skarga akcentowała, że brak pomocy ze strony opiekuna skutkował będzie tym, że przez pół dnia niepełnosprawny będzie zmuszony chodzić w zabrudzonej wkładce. Wskazywała też na konieczność założenia niepełnosprawnemu pampersa na noc, co musi być wykonane przez osobę trzecią i zdarza się, że w ciągu nocy tego pampersa trzeba wymienić. Zwrócono uwagę, że niepełnosprawny nie jest w stanie sam przyszykować sobie leków, o zażyciu których w ogóle nawet nie pamięta. Poza tym, nie jest w stanie przygotować sobie pożywienia, a przy jedzeniu konieczna jest pomoc innej osoby. Podano też, że nie jest on w stanie samodzielnie wykonać koniecznych czynności życia codziennego.
Odnośnie siostry skarżącej skarga podawała, że jest ona uzależniona od alkoholu, a nadto pracuje w systemie zmianowym i nie ma jej w domu przez 10 godzin dziennie.
6. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Sądowoaadministracyjna kontrola zaskarżonych decyzji wykazała, iż akty te naruszają prawo w stopniu nakazującym pozbawienie ich mocy wiążącej.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji był art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.), w brzmieniu sprzed nowelizacji tego przepisu dokonanej ustawą z 7.07.20232 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 r., poz. 1429). Wskazany przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna.
W ocenie Sądu, orzekające w kontrolowanej sprawie organy administracji publicznej naruszyły art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem w zakresie wymaganym stanem zdrowia tej osoby. Zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego nie sposób jest bowiem uznać za kompletny i miarodajny dla rzetelnej wypowiedzi co do występowania (lub braku) związku przyczynowo–skutkowego w rozumieniu wyżej zaprezentowanym.
Podkreślić trzeba, że w stanie prawnym tej sprawy odnoszącym się do świadczenia pielęgnacyjnego – samo posiadanie przez członka bliskiej rodziny orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i potrzeba udzielania pomocy przez osoby zobowiązane do alimentacji, nie oznaczają automatycznie konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, która jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej nie determinuje bowiem jeszcze tego, że osoba ją zapewniająca musi zrezygnować z aktywności zawodowej. O konieczności rezygnacji zatrudnienia (w wymiarze całościowym) przesądzają przede wszystkim potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające z jej aktualnego stanu jej zdrowia. Chodzi tu zasadniczo o takie czynności, które wymagać będą od opiekuna ciągłej dyspozycyjności względem podopiecznego, aby zapewnić mu elementarne bytowanie lub ustrzec od niebezpieczeństwa, którego sam niepełnosprawny nie jest w stanie (np. z uwagi na zaburzenia postrzegania lub ułomności fizyczne) rozpoznać lub sam się uchronić. Jeżeli więc przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe wykaże, że z uwagi na znaczny i absorbujący czasowo zakres potrzeb opiekuńczych niepełnosprawnego uwarunkowanych stanem jego zdrowia, brak jest realnych możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna, to wówczas przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest w pełni zasadne.
W realiach ocenianej sprawy dostrzec jednak trzeba, że jedyną pozyskaną przez organ administracji informacją odnoszącą się do stanu zdrowia ojca skarżącej jest stwierdzenie pracownika socjalnego odnotowane w dokumencie wywiadu środowiskowego, iż "zastał niepełnosprawnego siedzącego na krześle, a na zadane pytania, odpowiadał dość rzeczowo". To lapidarne stwierdzenie nie dostarcza jednak żadnych podstaw do miarodajnej oceny stanu zdrowia tej osoby i odpowiadających temu stanowi potrzeb opiekuńczych. Wywiad środowiskowy odzwierciedla zasadniczo to, co skarżąca podała pracownikowi socjalnemu i poza przytoczoną wyżej informacją o "w miarę rzeczowych odpowiedziach niepełnosprawnego na pytania" – nie zawiera informacji co do tego, czy ojciec skarżącej jest w stanie w ogóle samodzielnie poruszać się po domu, a w tym, czy jest zdolny sam dojść do toalety, czy może samodzielnie spożywać posiłki, czy i jak często wymaga zmiany odzieży, w tym bielizny (z uwagi na niekontrolowanie potrzeb fizjologicznych), czy przejawia zachowania charakterystyczne dla zaburzeń demencyjnych. Ani pracownik socjalny w ramach podejmowanych czynności w postępowaniu, ani żaden z organów administracji orzekających w tej sprawie – nie ukierunkowali swoich czynności i działań na pozyskanie dowodów i ustalenia kluczowych dla sprawy okoliczności. Nie zostały w postępowaniu zebrane dowody odnoszące się do stanu zdrowia niepełnosprawnego (w aktach brak jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, brak potwierdzenia zakupu pampersów czy wkładek higienicznych – których potrzebę używanie sygnalizowała skarżąca). Nie wiadomo zatem, na jakie schorzenia ojciec niepełnosprawnej się leczy i czy schorzenia te warunkują jakieś specyficzne potrzeby opiekuńcze tej osoby. W istocie żadna z okoliczności wyznaczona materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia tej sprawy nie została ustalona, stąd też – wobec tych zaniechań – nie sposób podzielić stanowiska organów, że stan niepełnosprawnego i zakres czynności opiekuńczych nie są absorbujące dla opiekuna. Tymczasem, z zawartej w skardze prezentacji osoby niepełnosprawnego ojca skarżącej wyłania się obraz człowieka całkowicie zależnego od innych, nieporadnego i potrzebującego wsparcia przy jedzeniu, ubraniu się, przy zmianie środków higienicznych, czy przy utrzymaniu elementarnej higieny osobistej, a nadto zapominającego o potrzebie zażycia lekarstw. Konfrontacja tego stanowiska z twierdzeniami organu, przy jednoczesnym zaniechaniu prowadzenia postępowania dowodowego ukierunkowanego na ustalenia kluczowych dla sprawy faktów – nakazywały przyjąć, że przedwcześnie uznały organy administracji, iż pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznym zakresem opieki nad niepełnosprawnym ojcem brak jest związku przyczynowo-skutkowego. W tej sprawie nie poczyniono ustaleń, które mogłoby czynić wniosek organu usprawiedliwionym.
Mając na uwadze powyższe, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy ustalą, jaki jest stan zdrowia ojca skarżącej, wzywając wnioskodawczynię do przedstawienia stosownych dokumentów lekarskich. Nadto organ rzetelnie ustali zakres i rozmiar opieki potrzebnej niepełnosprawnemu, a mającej być wykonywaną przez skarżącą. Ustalenia te oceni z perspektywy tego, czy zakres opieki całkowicie uniemożliwia (wyklucza) podjęcie zatrudnienia przez opiekuna. W celu poczynienia stosownych ustaleń ponowiony winien zostać wywiad środowiskowy, a nadto organ rozważy przeprowadzenie innych jeszcze dowodów, w tym wskazanych już w części motywacyjnej niniejszego uzasadnienia. Nieodzowne może się okazać także poczynienie ustaleń w oparciu o informacje pochodzące od siostry skarżącej, w tym co do zakresu opieki potrzebnej niepełnosprawnemu. Jest to bowiem osoba mieszkająca z niepełnosprawnym, a zatem winna być zorientowana co do kluczowych dla sprawy informacji. Poza tym organ ustali wkład (przyczynianie się) siostry skarżącej do opieki nad ojcem oraz do gospodarstwa domowego, w którym zamieszkuje wspólnie z niepełnosprawnymi rodzicami. Oceniając istnienie związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wyżej zaprezentowanym, organ rozpoznana możliwości rodziny skarżącej związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem. Sąd orzekający w tej sprawie podziela bowiem te poglądy prezentowane w orzecznictwie NSA, które akcentują, że kwestia rodzeństwa zasadniczo nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20.12.2023 r. sygn. akt I OSK 2322/22, z 6.02.2024 r. sygn. akt I OSK 128/23, z 14.02.2024 r., sygn. akt I OSK 229/23 oraz z 21.02.2024 r., sygn. akt I OSK 158/23). Nie chodzi tu jednak o sam fakt istnienia rodzeństwa, lecz o ocenę tego, jakie w tym przypadku efektywne możliwości ma rodzina w prawidłowej organizacji celowej opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem. Akcentowana kwestia możliwości współdziałania rodzeństwa, jako zobowiązanego alimentacyjnie względem niepełnosprawnego w równym stopniu co wnioskujący, zawsze musi podlegać indywidulanej ocenie na tle ogółu okoliczności faktycznych danej sprawy, a zwłaszcza specyfiki, intensywności i charakteru opieki jakiej wymaga osoba niepełnosprawna ze względu na rodzaj występujących u nich niedomagań (schorzeń), jak też przy uwzględnieniu realnych możliwości udzielania wsparcia opiekunowi przez rodzeństwo - w takim stopniu, który dawałby mu rzeczywistą (efektywną) możliwość podjęcia zatrudnienia i zdobycia środków pozwalających się utrzymać. Nie sposób przy tym oczekiwać, aby udzielane opiekunowi przez rodzeństwo wsparcie odbywać się miało z uszczerbkiem dla pracy zawodowej tego rodzeństwa, jego rodziny, czy też miałoby prowadzić do popadnięcia w niedostatek np. z powodu konieczności opłacenia usług opiekuńczych dla niepełnosprawnego rodzica. Wskazywanych wyżej, zindywidualizowanych ocen przedstawionego aspektu sprawy, nie zaprezentowało Kolegium Odwoławcze ani organ I instancji, zaś wywiedzione przez te organy stanowisko, z przyczyn wyżej podanych, nie zyskało aprobaty Sądu.
Nadto, przy ocenie związku przyczynowo-skutkowego, w tym przesłanki niepodejmowania (rezygnacji) z pracy (zatrudnienia) przez opiekuna – poczynione winny zostać ustalenia i oceny odnoszące się do – wyłaniającej się z akt sprawy – kwestii, iż skarżąca w istocie nie ogranicza sprawowania opieki do niepełnosprawnego ojca ale także ma się przyczyniać niepełnosprawnej w znacznym stopniu matce. Według Sądu, dokonywane w sprawie oceny co do występowania związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu wcześniej zaprezentowanym winny obejmować ogół faktycznych uwarunkowań i okoliczności tej sprawy, w tym sygnalizowaną wyżej kwestię. Możliwość miarodajnego wypowiedzenia się organu w kwestii występowania w przypadku skarżącej związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna więc uwzględniać pełną skalę opieki przez nią realizowanej. W tym też aspekcie organ, po poczynieniu stosownych ustaleń, winien także odpowiedzieć na pytanie, czy skarżąca, która nie mieszka przecież z rodzicami, jest w ogóle zdolna do zapewnienia im efektywnej opieki, w tym takiej, jaką deklarowała w postępowaniu sądowym (np. nocne zmiany pieluchomajtek ojcu).
Z uwagi na stwierdzone uchybienia, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Podstawą prawą rozstrzygnięcia stanowił art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.).
O kosztach (pkt II sentencji) orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 par. 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje także wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego. Wysokość tego wynagrodzenia ustalona została w oparciu o par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023 r., poz. 1964).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło