III SA/Kr 904/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski ( spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Barbara Pasternak Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego A. W. - Kancelaria Radcy Prawnego w K ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 czerwca 2017 r. nr: [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-3, art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 180) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania Z. M. dodatku mieszkaniowego. Organ wydał powyższą decyzję w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił przyznania Z. M. dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 9 marca 2017 r. Z. M. złożył wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Celem ustalenia uprawnień do dodatku mieszkaniowego podjęto próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w podanym przez stronę miejscu zamieszkania, przy ul. M w K, jednak nie zastano nikogo pod wskazanym adresem. W dniu 20 marca 2017 r. wysłano wezwanie do Z. M. do zgłoszenia się i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Wezwanie nie zostało odebrane i pozostało w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia w dniu 23 marca 2017 r. Z ustaleń poczynionych przez organ wynika, że Z. M. mieszka wraz z siostrą przy ul. S w K, gdzie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Powyższą okoliczność potwierdza pisemne oświadczenie wnioskodawcy z dnia 16 marca 2017 r. złożone podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przy ul. S przez pracownika MOPS. W związku z tym, że wnioskodawca nie zamieszkuje w lokalu, na który wystąpił o dodatek mieszkaniowy, to świadczenie nie przysługuje. Od powyższej decyzji odwołanie złożył Z. M. Odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu podał, że na wezwanie organu pierwszej instancji oświadczył, że chwilowo i z przyczyn od odwołującego niezależnych zmuszony jest przebywać u swojej siostry przy ul. S w K. Decyzja organu jest nieprawidłowa, zdaniem odwołującego się, gdyż faktycznie zajmuje on lokal przy ul. M w K choćby przez fakt pozostawienia w tym lokalu wszystkich swoich ruchomości oraz obowiązku ponoszenia opłat związanych z tym lokalem. Odwołujący się wyjaśnił, że w lokalu nie przebywa, gdyż nie ma do niego fizycznego dostępu, wobec złośliwego zachowania sąsiadów i zamknięcia na łańcuch i klucz wejścia na teren posesji. Prawo do zajmowania lokalu położonego w K przy ul. M potwierdził Sad Rejonowy wyrokiem z dnia 10 marca 2016 r. który następnie został utrzymany w mocy przez Sąd Okręgowy, Wydział II Cywilny Odwoławczy z dnia 18 stycznia 2017 r. sygn. akt [...], sygn. akt [...]. Orzeczenie stało się wykonalne w dniu 17 maja 2017 r. Pomimo, że orzeczenie sądu jest prawomocne i wykonalne, to nadal odwołujący się nie ma dostępu do swojego lokalu, dlatego zachodzi konieczność skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania Z. M. decyzją z dnia 27 czerwca 2017 r. znak: [...] utrzymało w mocy opisana powyżej decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO podzieliło ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji. Wskazano, że z akt sprawy Z. M. w dniu 9 marca 2017 r. wystąpił do Urzędu Miasta z wnioskiem o przyznanie dodatku mieszkaniowego podając adres zamieszkiwania K, ul. M. Organ podjął czynności celem ustalenia, czy Z. M. istotnie zamieszkuje w lokalu, na który wystąpił o dodatek mieszkaniowy. Jak ustalono Z. M. zamieszkuje wraz ze swoją siostrą w K na ul. S. Tam też korzysta z pomocy społecznej. Z oświadczenia jakie Z. M. złożył w miejscu zamieszkiwania w dniu 16 marca 2017 r. wynika, że mieszka wraz z siostrą, ale prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W odwołaniu od decyzji Z. M. przyznał, że nie zamieszkuje w lokalu nr 2 przy ul. M w K. Wyjaśnił, że przyczyną powyższego stanu jest fakt, że ma utrudniony dostęp do swojego mieszkania i nie może czasowo w nim przebywać. Kolegium wyjaśniło, że dodatek mieszkaniowy można otrzymać tylko na lokal, w którym się faktycznie zamieszkuje. Powyższe wynika z przepisów prawa i znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (tak: wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Go 470/15, opub. w LEX nr 1944985; wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 292/16, opub. w LEX nr 2148466). W ocenie Kolegium biorąc pod uwagę powyższe należało zaskarżoną decyzję utrzymać w mocy. W dniu 7 sierpnia 2017 r. Z. M. złożył skargę na powyżej wskazaną decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zarzucił, że zakwestionowana decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa, w tym w szczególności: art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, gdyż organ błędnie uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek do uzyskania dodatku, jak również organ w sposób błędny ocenił sytuację faktyczną i stwierdził, że skarżący nie zajmuje lokalu przy ul. M podczas, gdy są tam wszystkie jego rzeczy, a jedynie przejściowa przeszkoda spowodowała, że musiał czasowo zamieszkać u siostry. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i decyzji organu l instancji oraz o skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wyrażone w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawo. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest uzasadniona. W przedmiotowej sprawie istotą sporu jest ustalenie, czy brak zamieszkiwania skarżącego pod adresem ul. M w K pozbawia skarżącego – prawa do dodatku mieszkaniowego wynikającego z ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 180). Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji uznał za prawidłowe ustalenia organu pierwszej instancji, zgodnie z którymi skoro skarżący zamieszkuje o swojej siostry przy ul. S w K i nie zamieszkuje przy ul. M to nie można mu przyznać dodatku mieszkaniowego z tytułu pokrycia kosztów zamieszkiwania w lokalu mieszkalnych przy ul. M. Skarżący w odwołaniu podniósł, że rzeczywiście nie mieszka przy ul. M w K, ponieważ uniemożliwiają mu tego sąsiedzi i na dowód tego przedłożył wraz z odwołaniem wyroki sądów powszechnych nakazujących wydania lokali skarżącemu oraz usunięcie kłódki znajdującej się przy bramie wejściowej na teren posesji. Tym samym powstaje pytanie, czy istotnie fakt przebywania skarżącego w innym miejscu zamieszkania niż deklarowany we wniosku powoduje uznanie, że nie spełnia on przesłanek zawartych w ustawie o dodatkach mieszkaniowych wskazujących na konieczność fizycznego zamieszkiwania i gospodarowania w przedmiotowym lokalu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, dodatek ten przysługuje najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych oraz innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem. Niewątpliwie skarżący posiada tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego przy ul. M w K. Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego, że fakt przebywania skarżącego w mieszkaniu swojej siostry spowodował uznanie, że nie spełnia on kryteriów zawartych w art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, gdyż nie zamieszkuje i nie gospodaruje w mieszkaniu przy ul. M. W ocenie składu orzekającego w tej sprawie organ odwoławczy nie przeprowadził żadnego postepowania wyjaśniającego celem ustalenia, jakie były rzeczywiste powody zamieszkania skarżącego u swojej siostry, kiedy skarżący przeprowadził się do swojej siostry pod adres: ul. S i czy pod adresem ul. S jest centrum życiowe skarżącego. Istotnym jest i to, że skarżący do odwołania dołączył wyroki sądów powszechnych mających według skarżącego uwiarygodnić brak możliwości faktycznego zamieszkiwania pod adresem ul. M, a organ odwoławczy w ogóle nie wziął tych wyroków pod uwagę i nie dokonał w oparciu o nie oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy. Gdyby bowiem potwierdziły się argumenty skarżącego, że został on wbrew swojej woli zmuszony do opuszczenia lokalu mieszkalnego i zamierza tam nadal przebywać i temu służyło wytoczenie powództwa przed sądem powszechnym, to w takiej sytuacji nie sposób przyjąć, aby taka osoba posiadała swoje stałe centrum życiowe w mieszkaniu swojej siostry. Dodatkowo należy w sposób nie budzący wątpliwości ustalić, czy za mieszkanie przy ul. M w K są uiszczona wydatki a jeżeli tak, to kto je uiszcza i w jakiej wysokości. Bezprawne pozbawienie danej osoby możliwości zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym, do którego ta osoba ma tytuł prawny i za który to lokal ponosi wydatki, a także brak innego centrum życiowego takiej osoby nie uzasadnia odmowy ustalenia dodatku mieszkaniowego. Stanowisko organu odwoławczego w tej sprawie mogłoby doprowadzić do tego, że skarżący zostanie pozbawiony prawa do dodatku mieszkaniowego i wobec bezprawnego pozbawienia dostępu do tego mieszkania, mógłby zarówno nieotrzymywać środków na pokrywanie wydatków związanych z tym mieszkaniem, jak i w konsekwencji utracić to mieszkanie. Z tego względu interpretacja organu odwoławczego jest niezgodna z założeniami ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Dodatek mieszkaniowy jest formą pomocy społecznej udzielanej przez władze publiczne, wspierające realizację prawa obywatela do mieszkania w warunkach urynkowienia czynszów mieszkaniowych. Zasadą wspierania powinno być zapewnienie uzyskiwania tego wsparcia na równych zasadach dla wszystkich. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 1996 r. sygn. akt OPK 12/96, opub. w ONSA 1997, z. 1, poz. 10 stwierdził, że: "prawny charakter można najogólniej określić jako szczególne świadczenie pieniężne wypłacane przez gminę na rzecz wskazanych w ustawie osób o niskich dochodach, znajdujących się w trudnej sytuacji, którym przysługuje tytuł prawny do lokalu, w celu umożliwienia im zapłaty czynszu oraz pokrycia innych obciążających je wydatków na zajmowany lokal". Zgodnie z definicją pojęcia "gospodarstwo domowe", rozumie się przez nie lokatora samodzielnie zajmującego lokal lub lokatora, jego małżonka i inne osoby wspólnie z nim stale zamieszkujące i gospodarujące, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tego lokatora. Wynika, z tego że gospodarstwo domowe może być tworzone samodzielnie przez lokatora lub lokatora wspólnie z małżonkiem, ewentualnie z innymi osobami, które z lokatorem wspólnie zamieszkują. Takie zdefiniowanie "gospodarstwa domowego", przy jednoczesnym uwzględnieniu celu ustawy o dodatkach mieszkaniowych, niewątpliwie służyć ma kryterium dochodowemu. "Zajmowanie lokalu" zawiera element faktyczny, który odzwierciedla wolę zamieszkiwania w lokalu oraz element prawny, rozumiany jako tytuł prawny do lokalu, zatem dotyczy to również skarżącego. Nie są ustalone również i te okoliczności z których wynikałoby, że wprawdzie skarżący przebywa czasowo poza mieszkaniem przy ul. M w K, ale nadal w tym mieszkaniu mieści się jego stałe centrum życiowe, na co wskazuje skarżący i w odwołaniu i w skardze sugerując, że po wyegzekwowaniu wyroku sądu cywilnego do tego lokalu powróci. Wykładnia zaproponowana w tej sprawie przez organy administracyjne mogłoby prowadzić nie tylko do utraty przez skarżącego prawa do lokalu mieszkalnego ale także naruszałoby art. 75 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym władze publiczne zobligowane są do prowadzenia polityki sprzyjającej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, a w szczególności zobowiązane są do przeciwdziałania bezdomności, wspierania rozwoju budownictwa socjalnego oraz popierania działań obywateli zmierzających do uzyskania własnego mieszkania. Brak wyjaśnienia sytuacji skarżącego odnośnie lokowania centrum życiowego w mieszkaniu przy ul. M oraz możliwości zamieszkania przy ul. M powoduje, że organ odwoławczy nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy naruszając tym samym art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji zbyt pochopnie przyjął, że skarżącemu nie przysługuje prawo do dodatku mieszkaniowego. Mając powyższe na względzie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględnił skargę, jako w pełni uzasadnioną i na mocy art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając odwołanie, organ odwoławczy winien ustalić, jakie były rzeczywiste przyczyny braku przebywania skarżącego pod adresem ul. M i kierując się poglądem wyrażonym w tym wyroku orzec w sprawie. O wynagrodzeniu radcy prawnego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a.