III SA/Kr 908/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec spr. Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Tadeusz Wołek Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2009 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej M. O. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Wojewody z dnia 8 czerwca 2009 r. Nr : [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji , II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 357 zł ( trzysta pięćdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] 2009r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 kpa w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz. U. z 2006r, Nr 139, poz. 993 z późn. zm./ orzekł o odmowie wymeldowania A. G. z miejsca pobytu stałego, z lokalu przy ul. A w N.T. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, iż na podstawie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, załączonych do akt sprawy dokumentów, a także aktualnego stanu zdrowia A. G., czasowy charakter jej pobytów w ośrodkach rehabilitacyjnych, że nie zaistniała przesłanka niezbędna do podjęcia decyzji wymeldowaniu A. G. z pobytu stałego z lokalu przy ul. A w N. T. Tym samym zdaniem organu nie wystąpiła przesłanka dotycząca dobrowolnego trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego. Burmistrz Miasta przyjął, zatem, iż obiektywne nie przebywanie w miejscu pobytu stałego nie jest jeszcze dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu, jak również ześrodkowaniem swych spraw osobistych, majątkowych w miejscu czasowego przebywania. W dalszej kolejności organ powoła się na dyspozycję art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i trwałe. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. G., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenia co do istoty sprawy lub przekazanie jej do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Skarżący zarzucił organowi l instancji przede wszystkim naruszenie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną jego interpretację. Uważa, że A. G. opuściła przedmiotowy lokal zarówno w sposób dobrowolny jak i trwały. Świadczy o tym w sposób bezsporny zebrany przez organ meldunkowy materiał dowodowy. Skarżący podniósł także zarzut naruszenia przepisów art. 7, 77 i 107 kpa, poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, przez przyjęcie, iż stan zdrowia A. G. ma znaczenie dla przedmiotowej sprawy. Wojewoda decyzją z dnia 8 czerwca 2009 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2009r. nr [...] orzekającej o odmowie o wymeldowania A. G. z miejsca pobytu stałego, z lokalu przy ul. A w N. T. Przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż poprzez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne. Natomiast nie jest dobrowolnym takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź też wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu. W dalszej kolejności Wojewoda podkreślił, iż aby wymeldowanie osoby w drodze decyzji administracyjnej mogło nastąpić, ważne jest udowodnienie w sposób niebudzący wątpliwości, iż osoba, która ma zostać wymeldowana dobrowolnie, z własnej woli i trwale opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące. Organ odwoławczy zaznaczył także, iż instytucja wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego nie może być wykorzystywana do wyprowadzenia tej osoby z lokalu. Wymeldowanie nie może być tożsame z eksmisją i nie może zmuszać osoby do opuszczenia dotychczas zajmowanego lokalu. Wymeldować można osobę wówczas, gdy całkowicie, dobrowolnie i trwale opuści lokal. W opinii organu odwoławczego A. G. była szykanowana przez rodzinę swojego męża i jego samego. Podkreślone zostało w uzasadnieniu, iż w sprawie psychicznego i fizycznego znęcania się nad A. G. zostało wszczęte dochodzenie przez Komendę Powiatową Policji pod sygn. akt. [...]. Dochodzenie to nadzorowała Prokuratura Rejonowa pod sygn. akt [...], które postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2008r. zostało umorzone. Wojewoda zaznaczył także, iż dochodzenie to zostało wszczęte przed opuszczeniem przedmiotowego lokalu przez A. G. W opinii organu sam fakt doniesienia do organów ścigania informacji o znęcaniu się świadczy o istniejącej przemocy w rodzinie. Dodatkowo ważną kwestią zdaniem organu jest fakt, że opuszczenie przedmiotowego lokalu przez A. G. nastąpiło w obecności funkcjonariuszy Policji - co ma także niewątpliwie swój wydźwięk. Powyższe okoliczności pozwoliły zatem Wojewodzie na przyjęcie, iż A. G. opuściła lokal przy ul. A w N. T. z obawy przed dalszym nagannym zachowaniem domowników. Takie opuszczenie lokalu trudno uznać za dobrowolne. Okoliczność niedobrowolności tego opuszczenia ustalono więc w sposób bezsporny. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył R. G., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego zapoznania. Skarżący podniósł naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz prawa procesowego a to przepisów art. 7, 77, 107 Kodeksu Postępowania Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż organ odwoławczy dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Niezasadne jest bowiem w jego opinii przyjęcie, iż A. G. pod przymusem opuściła zajmowany lokal a nie dobrowolnie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Organ w całości potrzymał swoje stanowisko w sprawie i przytoczył ponownie argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji II instancyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zasada legalności przewidziane w tym przepisie umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), a także wydanego bez zachowania innych reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" tej samej ustawy). Wskazać także należy, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga sprawę jedynie w granicach danej sprawy, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu. Materialnoprawną przesłanką zaskarżonego orzeczenia stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, mówiący o przesłankach wymeldowania. Zanim jednak może nastąpi ocena czy organy meldunkowe właściwie zastosowały prawo materialne konieczne jest zbadanie czy nie doszło w toku postępowania do naruszenia przepisów proceduralnych, w tym przepisów normujących postępowanie dowodowe, a tym samym - czy prawidłowo ustalono stan faktyczny. Nie budzi bowiem wątpliwości, że kluczowe znaczenie dla postępowania ma właściwe ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej należy bowiem rozumieć w ten sposób, że organ albo czyni to z własnej inicjatywy, jeżeli uważa za konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, albo gromadzi w aktach sprawy dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Stosownie do art. 78 § 1 k.p.a. - z żądaniem przeprowadzenia dowodu strona może wystąpić zawsze. Skuteczność prawna tegoż żądania jest uzależniona od spełnienia przesłanek określonych w art. 78 k.p.a. 3. W przedmiotowej sprawie organy uchybiły swoim obowiązkom wynikającym z dyspozycji art. 10 Kodeksu Postępowania Administracyjnego. Przepis ten gwarantuje stronom procesu prawo do czynnego w nim udział. Oznacza, to że w przypadku braku czynnego udziału strony w postępowaniu rozstrzygnięcie, które na posiedzeniu zapadło i dotyczyło sytuacji prawnej owego podmiotu, jest wadliwe. Obowiązkiem organu jest stworzenie stronie możliwości skorzystania z prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Jednym z przejawów tego prawa jest prawo do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji tak co do całości postępowania dowodowego, jak i wszelkich materiałów oraz zgłoszonych żądań. Tymczasem organy administracji nie umożliwiły A. G. realizacji tego prawa. A. G. jako osoba zainteresowana przebiegiem toczącego się postępowania i której praw bezpośrednio to postępowanie dotyczy powinna mieć zagwarantowane prawo do prawidłowego i zgodnego z jej rzeczywistymi intencjami wypowiedzenia się w sprawie. Jako osoba niepełnosprawna, nie mogąca się swobodnie wypowiedzieć i przedstawić swoich rzeczywistych intencji powinna być przesłuchana przez organ przy udziale biegłego lub terapeuty stale zajmującym się A. G. i umiejący się z nią skutecznie komunikować. Podkreślić bowiem należy, iż zasada czynnego udziału strony w postępowaniu nie jest dochowana nawet wtedy, gdy strona jest jedynie obecna przy dokonywaniu czynności procesowych przez organ administracji publicznej, a nie ma możliwości i nie może czynnie w nim uczestniczyć. Organy administracji powinny także dokonać ponownej analizy zebranego już w sprawie materiału dowodowego pod kontem przesłanek określonych w art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Należy ponownie ustalić czy A. G. ma wolę i zamiar przebywania pod adresem gdzie jest zameldowana. Szczególnie, iż z zeznań świadków wynika, iż opuściła ona zajmowany lokal. Potrzebne jest także ponowne a nie ogólnikowe (organy sprzecznie podchodzą do tego zagadnienia) wyjaśnienie kwestii znęcania się psychicznego nad A. G. przez skarżącego, przez dopuszczenie dowodu z akt Prokuratury Rejonowej sygn. akt [...], na które powołuje się skarżący. Rozpoznając sprawę organ drugiej instancji uzupełni materiał dowodowy o wyżej wskazane dowody i dokona ponownej oceny całego materiału dowodowego zebranego w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 pkt c ppsa orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie art. 200 powołanej ustawy.