III SA/Kr 913/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 10 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup żywności postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym ustanawiając dla niej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czterema małoletnimi córkami. Określając swój majątek podała, że nie ma nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego oszacował na kwotę 1724 zł wyjaśniając, że składają się na to alimenty w łącznej sumie 1200 zł oraz świadczenia rodzinne w wysokości 524 zł. Uzasadniając swoje starania zaakcentowała, że jest osobą bezrobotną, niepełnosprawną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Powtórzyła, że na utrzymaniu ma czwórkę małoletnich dzieci w wieku od 6 do 11 lat. Nie stać jej na kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru, bo utrzymuje się tylko z alimentów i zasiłku rodzinnego. W oparciu o przedstawione przez organ wraz ze skargą akta administracyjne okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, iż skarżąca zajmuje niewielkie 30 metrowe mieszkanie w domu należącym do byłego konkubenta. Z uwagi na metraż, w mieszkaniu nie ma możliwości zamontowania kuchni więc częściowo korzysta z pomieszczeń na parterze tego domu. Nie bardzo może liczyć na wsparcie byłego partnera (k. 91, 61, 70). Ojciec dzieci nie wywiązuje się ze swoich obowiązków (k. 76). Skarżąca korzystała z różnych form wsparcia oferowanego przez ośrodek pomocy społecznej. Na kartach akt administracyjnych zalegają także: zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy stwierdzające, że skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, kopia orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczającego skarżąca do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności zdolną do podjęcia pracy z ograniczeniem wysiłku fizycznego, kopia decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na każde z dzieci (w kwotach po 350 zł, 300 zł, 300 zł, 250 zł), kopia decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Z protokołu ostatniej aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że skarżącą obciążają wydatki na prąd, posiada także 3 tyś. zł zadłużenia w banku. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest kwestia przyznania przez organy zasiłku celowego. W podstawie prawnej decyzji powołane zostały odpowiednie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Nadto w postępowaniu sądowoadministracyjnym skargę opatrzono symbolem "6320" (vide: zarządzenie z 18.08.10 r.) opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. W konsekwencji uznania, że skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków - wniosek skarżącej należało uznać w tym zakresie za bezprzedmiotowy i w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje jednak bez wpływu na drugie z żądań a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W sytuacji więc gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa) pod warunkiem, złożenia przez stronę oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Jednocześnie zwrócenia uwagi wymaga, iż przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna opiera się na założeniu, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub jeśli stwierdzi, że strony nie będzie stać na pokrycie wymaganych opłat czy wynagrodzenia to może wydać rozstrzygniecie w przedmiocie prawa pomocy bez dokonywania wezwań strony o złożenie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenie dokumentów źródłowych (arg. ex art. 255 ppsa). Skarżąca złożyła oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Oświadczenie to uzupełnione informacjami dostępnymi orzekającemu z urzędu jest wystarczające do oceny jej sytuacji bytowej i aktualnych możliwości płatniczych. Niewielkie niedomówienia w wyjaśnieniach skarżącej należy położyć na karb jej nieporadności. Nie zmieniają przy tym zasadniczego oglądu jej sytuacji życiowej. Skarżąca nie należy do osób zamożnych. Tak bowiem należy postrzegać bezrobotną matkę z czwórką małoletnich dzieci, bez majątku, której główne źródło utrzymania stanowią przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego i zasiłki rodzinne, obarczoną dość znacznym jak na jej możliwości płatnicze zadłużeniem. Potwierdzeniem niełatwej sytuacji skarżącej jest zresztą w pewnym sensie i to, że permanentnie ubiega się o pomoc społeczną. A choć w orzecznictwie podniesiono, że okoliczność ta sama w sobie nie jest rozstrzygająca to jednak nie można tracić z pola widzenia, że daje pewne wskazówkę co do oceny sytuacji strony. Z kolei biorąc pod uwagę sygnalizowany przez skarżącą stan zdrowia i spoczywający przede wszystkim na niej ciężar opieki na małoletnimi córkami trudno czynić jej zarzut, że nie stara się poprawić swej sytuacji. W aktualnej sytuacji społeczno-gospodarczej nie jest to łatwe nawet dla osób zdrowych i w pełni dyspozycyjnych. W konsekwencji konieczność wygospodarowania środków na wynagrodzenie dla kwalifikowanego pełnomocnika w istocie nie pozostaje bez wpływu na sytuację materialną skarżącej i jej rodziny. Po uwzględnieniu tego wszystkiego udzielono więc skarżącej pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustanawiając na jej rzecz adwokata, którego wyznaczy właściwy organ samorządu zawodowego. Z tych względów orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.