III SA/Kr 917/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer Sędziowie WSA Bożenna Blitek AWSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lipca 2008r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata T. K. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Decyzją z dnia [...] 2008 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 14, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 48 ust. 1, 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), art. 104, art. 107, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, przyznał M. P. zasiłek celowy specjalny na zakup leków w kwocie 80 zł. Decyzji nadał klauzulę natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy ustalił, że M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód uzyskiwany przez niego nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem organu I instancji zebrany w toku postępowania materiał dowodowy jednoznacznie wykazuje, że ze względu na trudną sytuację życiową wnioskodawca nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie żywności. Organ uznał tę sytuację za szczególnie uzasadniającą przyznanie pomocy. Wobec tego orzekł, na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jak w sentencji. Rygor natychmiastowej wykonalności nadano na podstawie art. 108 k.p.a. ze względu na ważny interes strony. Z decyzją tą nie zgodził się M. P. i wniósł od niej odwołanie. Opisał w nim swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Wniósł o przyznanie mu pomocy społecznej. Decyzją z dnia 1 lipca 2008 r., sygn. [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 8 i 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Kryterium dochodowe, które stanowi dochód osoby samotnie gospodarującej, wynosi 477 zł. W przedmiotowej sprawie ustalono, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód jego wynosi 497,32 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Fakt ten uniemożliwia przyznanie wnioskodawcy zasiłku celowego. Przepisy ustawy o pomocy społecznej - art. 41 pkt 1 - nakładają jednak w takiej sytuacji obowiązek rozważenia, czy nie może być osobie, której dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe przyznany zasiłek celowy specjalny. W niniejszym przypadku organ I instancji mając na uwadze ciężka sytuację skarżącego przyznał mu zasiłek celowy specjalny na zakup leków w wysokości 80 zł. Kolegium zwróciło uwagę, że wyznacznikami przyznania i ustalenia wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel , na który zasiłek ma być przyznany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 12 stycznia 1994 r., I SA 1649/93). Kolegium podniosło, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego oraz o jego wysokości jest decyzją podejmowaną w granicach uznania administracyjnego, polegającą na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. Kolegium wskazało, że z analizy alt wynika, iż wnioskodawca jest objęty stałą pomocą społeczną, co świadczy, że organ nie pozostaje obojętny wobec sytuacji w jakiej wnioskodawca się znalazł. W dniu 3 stycznia 2008 r. otrzymał on zasiłek celowy specjalny na zakup żywności w wysokości 110 zł, a także zasiłek celowy specjalny na uregulowanie opłat za prąd w wysokości 60 zł. Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie sytuacja wnioskodawcy została zbadana zgodnie z zasadą, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W ocenie Kolegium decyzja organu I instancji nie narusza zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudności życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Rozpoznając odwołanie Kolegium uznało, że decyzję organu I instancji należy utrzymać w mocy także i ze względu na to, iż jej uchyleniu sprzeciwia się art. 139 k.p.a.. Skutkiem bowiem jej uchylenia byłoby dalsze pogorszenie sytuacji bytowej odwołującego poprzez pozbawienie go świadczenia. Wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło jak na wstępie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniósł M. P. Nie zgodził się ze stanowiskiem zaprezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz przez organy, że pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Zarzucił organowi odwoławczemu, że ten wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 k.p.a. nie wyjaśnił jakie znaczenie dla bieżącego jego funkcjonowania ma rozpatrzenie i uwzględnienie jego wniosków o przyznanie mu pomocy w postaci zasiłków. Wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w części przyznania kwoty zasiłku i zmianę wysokości zasiłku do kwoty 700 zł. Uzasadnił to tym, że łączne koszty leczenia farmakologicznego i rehabilitacji z przejazdami na zabiegi wynoszą 700 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy ( art. 39 ustawy o pomocy społecznej), wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ administracji rozpatrujący zatem sprawę o przyznanie zasiłku celowego, w sytuacji, gdy dochód osoby czy rodziny przekracza ustawowe kryterium, powinien rozważyć, czy w okolicznościach sprawy nie może przyznać pomocy społecznej w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W przedmiotowej sprawie organy pomocy społecznej obu instancji rozpatrzyły sytuację M. P. w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej uznając, że na jego podstawie może być przyznany skarżącemu zasiłek celowy specjalny z przeznaczeniem na zakup leków. Skoro organy zbadały przesłanki do zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej, to w tym zakresie nie można postawić im zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.) z powodu tego, że kwestii tej nie rozważały. Za wystarczające uznać należy argumenty organu odwoławczego, że wpływ na wysokość przyznanego zasiłku celowego specjalnego miały nie tylko treść norm wskazujących zadania, cele i kryteria działania organów pomocy społecznej, z których wynika, że świadczenia tego rodzaju mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej, ale także zasób środków przeznaczonych na te cele i obowiązek gospodarowania nimi w taki sposób, aby organy były w stanie pomóc wszystkim potrzebującym, zwłaszcza tym, którym z uwagi na kryterium dochodowe udzielenie pomocy jest obligatoryjne. Zgadzając się co do zasady, że tego rodzaju okoliczności należy uwzględniać w procesie decyzyjnym dotyczącym ustalenia wysokości przyznania określonego świadczenia pieniężnego, podnieść należy, że Sąd w rozpatrywanej sprawie musiał pozostawić w obrocie prawnym wydane w przedmiotowej sprawie decyzje administracyjne. Wskutek bowiem zaskarżenia przez M. P. korzystnej dla siebie decyzji przyznającej mu świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego specjalnego na leków w wysokości 80 zł doszło do zawężenia orzekania przez Sąd w tej sprawie. Sąd nie stwierdził naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności kontrolowanych aktów administracyjnych. Uchylenie natomiast przez Sąd korzystnej dla skarżącego decyzji spowodowałoby pogorszenie jego sytuacji. Do tego Sąd swoim orzeczeniem nie może jednak doprowadzić. Wyszedłby wówczas poza granicę wprowadzoną wiążącym go zakazem reformationis in peius (zakaz orzekania na niekorzyść), o którym mowa jest w art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Wobec tego wynikiem zaskarżenia przez M. P. decyzji w niniejszej sprawie może być jedynie pozostawienie ich w mocy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę oddalił. O zwrocie kosztów z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.).