III SA/Kr 918/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer Sędziowie WSA Bożenna Blitek AWSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2009r. sprawy ze skarg M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lipca 2008r. nr [...] z dnia 1 lipca 2008r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata T. K. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K. kwotę 480,00 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Decyzjami z dnia [...] 2008 r., znak: [...] i znak: [...], wydanymi na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 14, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 48 ust. 1, 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), art. 104, art. 107, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) Kierownik Filii Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmówił M. P. przyznania zasiłków celowych specjalnych na dofinansowanie do pokrycia zakupu okularów oraz na uregulowanie opłat za gaz. W uzasadnieniu obu decyzji organ I instancji wskazał, że wniosek o przyznanie pomocy na te cele złożył w dniu 3 grudnia 2007 r. M. P. Organ I instancji w postępowaniu poprzedzających wydanie obu decyzji ustalił na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy, że M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Poinformował pracownika socjalnego o fakcie podnajęcia pokoju studentowi od 5 listopada 2007 r. Ponadto organ I instancji ustalił, że wnioskodawca został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na czas okresowy do dnia 31 maja 2009 r. i z tego tytułu otrzymuje on rentę inwalidzką w wysokości 415,88 zł. Otrzymuje ona także zasiłek stały w wysokości 81,44 zł. Dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę wynosi więc 497,32 zł i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 477 zł.. Z uwagi na to nie mogły zostać przyznane wnioskodawcy zasiłki celowe z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji rozważył wobec tego przyznanie pomocy w formie zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek tego rodzaju może być przyznany osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Organ I instancji podkreślił, że powyższe świadczenie ma na celu zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Analizując sytuację materialno-bytową wnioskodawcy przyznał organ I instancji, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna, zwłaszcza z uwagi na stan zdrowia. W związku z tym objął go pomocą społeczną przyznając mu zasiłki celowe na leki, żywność oraz na dofinansowanie do opłat za prąd. Z uwagi jednak na fakt dysponowania ograniczonymi zasobami finansowymi, które ośrodek pomocy społecznej powinien rozdysponować, mając na uwadze w pierwszej kolejności osoby spełniające ustawowe kryteria dochodowe oraz osoby wymagające udzielenia pomocy w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, przyznanie wnioskodawcy pomocy w formie zasiłków celowych specjalnych na dofinansowanie do pokrycia zakupu okularów oraz na uregulowanie opłat za gaz nie jest zasadne. Organ I instancji podniósł bowiem, że wniosek o dofinansowanie zakupu okularów został przekazany do Działu Rehabilitacji, gdzie wnioskodawca może się ubiegać o dofinansowanie na ten cel ze środków PFRON. W odniesieniu natomiast do kwestii dofinansowania na pokrycie opłat za gaz, organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie posiada żadnych zaległości z tytułu opłat za gaz, reguluje opłaty z tego tytułu na bieżąco, a do zapłaty pozostała jedynie bieżąca należność. Zdaniem organu I instancji wnioskodawca posiada wystarczające środki na jej uregulowanie samodzielnie. Ponadto, organ I instancji podniósł, że zgodnie z orzecznictwem sądowym (wyrok NSA z 24 lutego 1999 r.; I SA 1708/98) pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła utrzymania. Wobec powyższego organ I instancji orzekł jak sentencji obu decyzji. Z decyzjami tymi nie zgodził się M. P. i wniósł od nich odwołania. Opisał w nich swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Wniósł o przyznanie mu pomocy społecznej. Decyzjami z dnia 1 lipca 2008 r., sygn. [...] oraz sygn. [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 8 i 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu tak podjętych rozstrzygnięć Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Kryterium dochodowe stanowi dochód osoby samotnie gospodarującej w wysokości 477 zł. W przedmiotowych sprawach ustalono, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód jego wynosi 497,32 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Fakt ten uniemożliwia przyznanie wnioskodawcy zasiłków celowych z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Przepisy ustawy o pomocy społecznej - art. 41 pkt 1 - nakładają jednak w takiej sytuacji obowiązek rozważenia, czy nie może być osobie, której dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe przyznany zasiłek celowy specjalny. Organ I instancji mając na uwadze ciężką sytuację skarżącego przyznał pomoc w formie zasiłków celowych specjalnych na zakup żywności w wysokości 110 zł oraz na zakup leków w wysokości 80 zł i opłacenie prądu w wysokości 60 zł. Wynika z tego, zdaniem Kolegium, że M. P. jest objęty stałą pomocą finansową i nie jest obojętna organowi I instancji sytuacja wnioskodawcy. Kolegium zwróciło uwagę, że wyznacznikami przyznania i ustalenia wysokości zasiłku, w tym celowego specjalnego, jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek ma być przyznany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 12 stycznia 1994 r., I SA 1649/93). Kolegium podniosło, że organ orzekając w tego rodzaju sprawach ma także na uwadze całokształt sytuacji osobistej i życiowej wnioskodawcy. Kolegium wskazało, że organ I instancji wyjaśnił, że objął M. P. pomocą w formie zasiłków celowych specjalnych na zakup żywności, leków, opłacenie prądu, gdyż pomoc ta dotyczy niezbędnych potrzeb życiowych. W tym natomiast konkretnych przypadkach, organ I instancji przekazał wniosek skarżącego do Działu Rehabilitacji, gdzie, jak wyjaśnił, może się on ubiegać o dofinansowanie na zakup okularów ze środków PFRON oraz ustalił, że M. P. nie posiada żadnych zaległości w opłatach za gaz bowiem w poprzednim postępowaniu został on objęty pomocą na ten cel. W ocenie organu odwoławczego, mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, kwestionowane decyzje nie naruszają zatem zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło jak na wstępie. Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe decyzje wniósł M. P. Nie zgodził się w nich ze stanowiskiem zaprezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz przez organy, że pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Zarzucił organowi odwoławczemu, że ten wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 k.p.a. nie wyjaśnił jakie znaczenie dla bieżącego jego funkcjonowania ma rozpatrzenie i uwzględnienie jego wniosków o przyznanie mu pomocy w postaci zasiłków. Wniósł o uchylenie lub zmianę obu decyzji jako, jego zdaniem, krzywdzących i niesprawiedliwych. Podniósł, że samodzielnie nie może wykupić okularów. Oświadczył, że PFRON przelał na konto sprzedawcy okularów kwotę 47 zł, która to pokrywa jedynie 4,79 % ich wartości. W odniesieniu natomiast do kwestii związanej z opłatami za gaz, wskazał, że nie jest w stanie samodzielnie uregulować należności z tego tytułu w związku z jego trudną sytuacją zdrowotną i materialną. Na zasadzie art. 111 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) połączono sprawę, sygn. akt: III SA/Kr 919/08 do sprawy, sygn. akt III SA/Kr 918/08 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skargi nie zasługują na uwzględnienie. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy ( art. 39 ustawy o pomocy społecznej), wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w `art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ administracji rozpatrujący zatem sprawę o przyznanie zasiłku celowego, w sytuacji, gdy dochód osoby czy rodziny przekracza ustawowe kryterium, powinien rozważyć, czy w okolicznościach sprawy nie może przyznać pomocy społecznej w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Treść tego przepisu przesądza więc o wyjątkowym charakterze zasiłku celowego. Może być on mianowicie przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Przez "szczególny" rozumie się "odznaczający się, charakteryzujący się czymś osobliwym, zwracający czymś uwagę, wyjątkowy." (słownik języka polskiego PWN, pod red, Mieczysława Szymczaka, Warszawa 2002). Tak jak i w przypadku przyznawania zasiłku celowego, w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej, tak i w tym szczególnym przypadku decyzja wydawana przez organ pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. W ocenie Sądu w rozpatrywanych sprawach brak jest podstaw do wzruszenia kontrolowanych decyzji. Skoro organy zbadały przesłanki do zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej, to w tym zakresie nie można postawić im zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.) z powodu tego, że kwestii tej nie rozważały. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów pomocy społecznej, że w obu sprawach sytuację skarżącego nie można uznać za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Trudnej sytuacji materialnej i życiowej zarazem, żaden z organów nie zanegował. Nie wystarcza to jednak do przyznania zasiłków celowych specjalnych na pokrycie kosztów zakupu okularów i dofinansowanie do opłat za gaz na zasadach art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Sytuacja w jakiej znalazł się skarżący w sposób wyraźny nie odcina się od sytuacji innych potencjalnych osób ubiegających się o pomoc społeczną. Nie ma ona cech wyjątkowej, odznaczającej się. Zdaniem Sądu organy pomocy społecznej obu instancji wykazały w sposób dostateczny, że w tych wypadkach indywidualny interes prawny skarżącego, stojący w kolizji z interesem społecznym (publicznym), nie zasługiwał na uwzględnienie i nie mógł zyskać przewagi nad tym drugim (art. 7 k.p.a.). Mając na względzie normy wskazujące im zadania, cele i kryteria działania zasadnie podniosły, że świadczenia przez nie wypłacane mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Nadto, że mają one obowiązek gospodarować w taki sposób posiadanymi środkami, aby były w stanie pomóc wszystkim potrzebującym, zwłaszcza tym, którym z uwagi na kryterium dochodowe udzielenie pomocy jest obligatoryjne. Prawidłowo zaakcentowały, że pomoc społeczna ma na celu przezwyciężenie sytuacji osób, które przy wykorzystaniu własnych zasobów majątkowych nie są w stanie bez tej pomocy sytuacji tej zmienić. Zdaniem Sądu organy w sposób wystarczający wykazały, zatem, że zaistniały przesłanki do odmowy udzielenia skarżącemu pomocy w obu przypadkach, skoro w jednej o dofinansowanie zakupu okularów skarżący może się ubiegać z funduszu PFRON, a w drugiej z nich organ I instancji ustalił brak zaległości po stronie skarżącego w opłatach za gaz. Należy mieć też na uwadze, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem organów pomocy społecznej. Zobligowane są one jedynie do rozpatrzenia możliwości jego przyznania, co nie oznacza, że wnioskodawcy pomoc ma być przyznana. Nie sposób także nie dostrzec, że skarżący posiadając trzypokojowe mieszkanie i podnajmując, jak sam oświadczył, jeden z jego pokoi, ma potencjalną możliwość w sposób samodzielny przezwyciężenia swojej sytuacji i pokrycia kosztów związanych choćby z bieżącymi, a więc nie zaległymi opłatami za gaz. Dokonana zatem przez organy administracji ocena dowodów jak i cały przebieg postępowań w niniejszych sprawach nie naruszają zasad postępowania administracyjnego. Nie jest więc ona dowolna. Skoro organy pomocy społecznej wyjaśniły motywy podjętych rozstrzygnięć w ramach uznania, kontrolowane akty są zgodne z normami prawa procesowego, to zdaniem Sądu zaskarżone decyzje jak i poprzedzające je decyzje organu I instancji nie przekraczają ram uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargi oddalił. O zwrocie kosztów z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.).