III SA/Kr 927/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant Sylwia Piwowarska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2011 r. sprawy ze skarg S. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 maja 2011 r. nr [...], [...], [...], [...], [...]. w przedmiocie zasiłku celowego skargi oddala Decyzjami z dnia [...] 2011 r. Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...] wydanymi z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówiono S. K. przyznania zasiłku celowego na: - zakup leków, - zakup karty MPK, - uregulowanie zaległości za usługi telekomunikacyjne Orange, - uregulowanie zaległości za usługi telekomunikacyjne TP, - zakup okularów korekcyjnych. U uzasadnieniach decyzji organ wskazał, że na podstawie zebranej dokumentacji oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący zamieszkuje w mieszkaniu przy ul. A wraz z J. K., z którą wspólnie wychowuje syna A. W dniu 16 marca 2011 r. skarżący oświadczył, że oboje prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. W mieszkaniu ma wyodrębnione pomieszczenie do przechowywania swoich rzeczy, dysponuje własnymi naczyniami i rozkładanym łóżkiem, a także bez ograniczeń korzysta z kuchni i lodówki. J. K. oświadczyła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącym, w całości pokrywa opłaty za mieszkanie w kwocie 520 zł oraz za media w wysokości 89 zł, a ponieważ skarżący nie osiąga własnych dochodów, to ona utrzymuje całe gospodarstwo domowe z własnych środków, a także kupuje żywność dla całej rodziny. W oparciu o powyższe oświadczenia oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy organ ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z J. K. Wspólnie zamieszkują, wspólnie wychowują syna A, a J. K., jako jedyna dysponuje własnym dochodem i dlatego zabezpiecza niezbędne potrzeby rodziny, w tym realizuje opłaty za mieszkanie oraz kupuje żywność dla całej rodziny. W związku z powyższym ustalono, że skarżący nie jest osobą samotnie gospodarującą, a przesłanka wspólnego gospodarowania przejawia się w czerpaniu korzyści z gospodarstwa prowadzonego wspólnie z J. K., tj. możliwości korzystania ze wspólnych urządzeń domowych, mediów i żywności. W związku powyższym wezwano J. K. do dołączenia zaświadczenia o zarobkach. Pismem z dnia 31 marca 2011 r. J. K. odmówiła dostarczenia powyższego zaświadczenia. Z tych powodów, działając na podstawi art. 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego organ uznał brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej i na tej podstawie odmówił przyrzynania poszczególnych świadczeń. W odwołaniach S. K. domagał się zmiany zaskarżonych decyzji i przyznania zasiłków celowych. Zarzucił, że organ nie przyjął zgodnych oświadczeń skarżącego i J. K., że prowadzą odrębne, samodzielne gospodarstwa i przyjął, że pobyt w jednym miejscu jest jednoznaczny z życiem we wspólnocie. Podniósł także, że organ nie ma podstaw do żądania od J. K. zaświadczenia o zarobkach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzjami z dnia 23 maja 2011 r. znak [...], [...], [...], [...], [...], działając na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone decyzje organu l instancji. U uzasadnieniach decyzji organ odwoławczy wskazał, że odwołania zostały złożone w terminie. Organ powołał treść art. 8 ust. 1 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej oraz w całości podzielił ustalenia organu l instancji, co do prowadzenia przez skarżącego i J. K. wspólnego gospodarstwa domowego. Zdaniem SKO wspólne zamieszkiwanie, wychowywanie syna, bezrobocie i brak jakichkolwiek dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, a także utrzymywanie całego gospodarstwa domowego przez J. K., jej pomoc żywnościowa i mieszkaniowa dla skarżącego, w sposób klarowny wskazują na prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. W konsekwencji konieczne jest ustalenie dochodu J. K., aby sprawdzić, czy rodzina spełnia kryterium dochodowe z art. 8 ustawy o pomocy społecznej. W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie S. K. domagał się uchylenia wszystkich zaskarżonych decyzji Podniósł, że brak pieniędzy za zakup lekarstw, karty MPK na wszystkie linie, okularów korekcyjnych, wyłączenie usług telekomunikacyjnych uniemożliwiło mu dalsze leczenie, w wyniku czego została przerwana przez niego terapia prowadzona przez specjalistów oraz nie mogły być przeprowadzone zabiegi rehabilitacyjne, w wyniku czego stan jego wzroku uległ pogorszeniu, a także utrudniono mu dostęp do komisji przy Urzędzie Wojewódzkim, Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności oraz "została mu ograniczona możliwość obecności na terminach w Grodzkim Urzędzie Pracy". W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło i ich oddalenie. Postanowieniem na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia niniejszą sprawę oraz sprawy o sygn. akt od III SA/Kr 928/11 do III SA/Kr 931/11 i postanowił prowadzić je pod sygn. akt III SA/Kr 927/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, które miały bądź mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź też stanowią podstawę wznowienia postępowania. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Jednocześnie zgodnie z art.134 tej ustawy, sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych wyżej kryteriów kontrola legalności zaskarżonych decyzji wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie są decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którymi utrzymano w mocy decyzje Prezydenta Miasta o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku specjalnego celowego na zakup leków, zakup karty MPK, uregulowanie zaległości za usługi telekomunikacyjne Orange, uregulowanie zaległości za usługi telekomunikacyjne TP oraz zakup okularów korekcyjnych. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Dla oceny prawidłowości podjętych przez organy rozstrzygnięć niezbędne jest w pierwszej kolejności odwołanie się do zasad ogólnych zawartych we wskazanej na wstępie ustawie o pomocy społecznej. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić w przypadku, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Ponadto wskazać należy, że w myśl art. 7 omawianej ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Pomoc ta może przybrać postać świadczenia pieniężnego i niepieniężnego (art. 36 ustawy o pomocy społecznej), a jednym z nich jest określony w art. 39 ustawy zasiłek celowy. Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, o który ubiegał się skarżący, podając, że zasiłek ten ma być przeznaczony na zakup obuwia i żywności. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, przeznaczony w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie, bowiem przesłanek warunkujących przyznanie pomocy, o których mowa w art. 7 ustawy, jak i nie przekroczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy oraz cel żądania zgodny z tym, na który może być przyznana pomoc z art. 39 ustawy, nie są wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy uzyskania świadczenia. Podstawowym środkiem do ustalenia całokształtu warunków życia wnioskodawcy jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, określonego w art. 107 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przeprowadzanie wywiadu środowiskowego wymaga współdziałania ze strony wnioskodawcy. Obowiązek współdziałania wnioskodawcy z instytucją pomocową statuuje art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W drodze wywiadu środowiskowego organy ustaliły, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z J. K. Za takim ustaleniem przemawia wspólne zamieszkiwanie oraz wspólne wychowywanie półtorarocznego syna. Zebrany w sprawie materiał wskazuje, że J. K. zabezpiecza niezbędne potrzeby rodziny poprzez to, że: uiszcza wszelkie opłaty za mieszkanie oraz kupuje żywność, ponosi wszelkie opłaty związane z utrzymaniem dziecka. Jednocześnie skarżący jest bezrobotny, nie ma żadnego dochodu i korzysta z pomocy żywnościowej, finansowej i mieszkaniowej J. K. Na tej podstawie uprawniona jest konkluzja organów, że skarżący nie jest osobą samotnie gospodarującą, a przesłanka wspólnego gospodarowania przejawia się w czerpaniu korzyści z gospodarstwa prowadzonego wspólnie z J. K. Wobec powyższego, dla ustalenia przesłanki kryterium dochodowego względem rodziny skarżącego zasadnym było wezwanie o przedłożenie dokumentu świadczącego o wysokości dochodu uzyskiwanego przez J. K. J. K. odmówiła przedłożenia takiego dokumentu. Tymczasem zgodnie z art. 107 ust. 5 ustawy pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Ponadto zgodnie z § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2011 r., Nr 27, poz. 138) sytuację osobistą rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie dokumentów wyszczególnionych w tym przepisie, w tym zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, organy orzekające dokonały prawidłowych ustaleń, co do stanu faktycznego oraz właściwie zastosowały obowiązujące prawo. W związku z tym skargi należało oddalić na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając i rozstrzygając łącznie sprawy skarg na w/w. zaskarżone decyzje, Sąd działał w trybie art. 111 §2 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W przedmiotowym postępowaniu we wszystkich zaskarżonych decyzjach skarga opiera się na jednakowych podstawach naruszenia przepisów postępowania przy identycznym stanie faktycznym – stąd, zdaniem orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaistniał pomiędzy w/w sprawami związek, o którym mowa w ww. art. 111 § 2 p.p.s.a., a względy ekonomii procesowej, szybkości postępowania i ograniczenia jego kosztów dla obu stron procesu dodatkowo przemawiały za połączeniem obu spraw, a strony postępowania nie wnosiły sprzeciwu co do ich połączenia.