III SA/Kr 930/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 30 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. K. na czynność Prezydenta Miasta w przedmiocie odmowa przyznania lokalu mieszkalnego z zasobów Gminy postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący domagając się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata w sporządzonym na urzędowym formularzu wniosku oświadczył, że nie zatrudnia ani pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Swoje dochody oszacował na 800 zł otrzymywanego wynagrodzenia. Uzasadniając swoje starania podniósł, że wnioskowany zakres pomocy o które to prawo ubiega się pozwoli mu na sprawiedliwy proces i rzetelną obronę a ponieważ nigdy nie miał do czynienia z prawem administracyjnym więc specjalistyczna pomoc jest mu niezbędna. Ze złożonego wcześniej przez skarżącego pisma zatytułowanego "Wniosek o przyznanie prawa pomocy" w którym skarżący przedstawił i wyjaśnił swoją sytuację wynika, że obecnie przebywa w Areszcie Śledczym gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Jak powiada nie otrzymuje żadnej pomocy z zewnątrz. Nie otrzymuje i nie korzysta z żadnych zasiłków ani zapomóg. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego znacznej wartości ani nieruchomości. Nie pobiera żadnych emerytur ani rent. Nie posiada gospodarstwa rolnego, żadnych akcji ani obligacji, nie jest udziałowcem w żadnych spółkach. W oparciu o przedstawione sądowi przez organ administracji dokumenty okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje również i to, że przed osadzeniem skarżący zamieszkiwał z matką, bratem i dwiema siostrami. Relacje pomiędzy nim a tymi osobami są jednak delikatne gdyż wyrok, który skarżący odbywa od stycznia bieżącego roku dotyczy właśnie konfliktów rodzinnych. Przebywając w zakładzie karnym skarżący pracuje (vide: pismo z 12.06.2009 r. zatytułowane "Prośba") Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest odmowa przyznania lokalu mieszkalnego z zasobów Gminy. Opierając się na argumentacji zbieżnej z tą jaka legła u podstaw uznania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, że przyznawanie dodatków mieszkaniowych mieści się w szeroko rozumianej kategorii spraw z zakresu pomocy społeczne należy wyrazić zapatrywanie, że skoro na pomoc mieszkaniową gminy mogą liczyć mieszkańcy mający niezaspokojone potrzeby mieszkaniowe i osiągający niskie dochody to sprawy mające za przedmiot odmowę lub przyznanie lokalu mieszkalnego z gminnego zasobu mieszkaniowego kwalifikować należy w podobny sposób. W konsekwencji uznania, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych jego wniosek w tym zakresie należało uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne". Owa "dokładność" stopniowana jest z kolei przeświadczeniem czy to sądu czy to referendarza, że strona okoliczności te wykazała to znaczy przedstawiła je w sposób przekonywujący. Jednocześnie zwrócenia uwagi wymaga, iż przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się co do tego, że stać ją będzie na uiszczenie wymaganych kosztów oraz nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony do składania dodatkowych oświadczeń lub przedkładania dokumentów źródłowych (arg. ex art. 255 ppsa). Konkludując należy stwierdzić, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub jeśli stwierdzi, że wymagane koszty pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez nią stanem majątkowym, że strony najzwyczajniej albo nie będzie stać na pokrycie wymaganych opłat albo odbędzie się to kosztem istotnego uszczuplenia jej majątku to może wydać rozstrzygniecie w przedmiocie zwolnienia bez konieczności dalszych wezwań. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że oświadczenie skarżącego uzupełnione informacjami dającymi się wyczytać ze złożonych przezeń wcześniej pism wypełnia dyspozycję art. 252 ppsa i jest wystarczające dla oceny aktualnej sytuacji skarżącego. Ta kształtuje się tak, że skarżący przebywa obecnie w Areszcie Śledczym gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Nie posiada nieruchomości, gospodarstwa rolnego ani żadnego majątku ruchomego znacznej wartości. Nie ma żadnych akcji, obligacji, ani udziałów. Z rodziną jest skonflikwoany. Przebywając w zakładzie karnym skarżący co prawda pracuje otrzymując z tego tytułu wynagrodzenie, które sam szacuje na 800 zł nie można jednak tracić z pola widzenia dwóch okoliczności. Po pierwsze utrzymanie osadzonych w zakładzie karnym ogranicza się tylko do najniezbędniejszych ich potrzeb a po drugie na pomoc z zewnątrz, od rodziny z którą jest skonfliktowany skarżący nie może liczyć. Te powoduje, że powinien jednak dysponować pewnymi minimalnymi środkami. Skoro zaś nie budzi wątpliwości, że aktualne skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wynajęcia profesjonalnego prawnika bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, więc należało skarżącemu przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie na jego rzecz adwokata. Zwrócenia uwagi wymaga przy tym, iż rozstrzygnięcie takie uwzględnia nie tylko możliwości majątkowe skarżącego ale nadto wspiera zasadę równości broni – będącą jednym z elementów szerszej koncepcji rzetelnego procesu – która wymaga, aby każda ze stron miała daną rozsądną możliwość przedstawienia swojej sprawy na zasadach, które nie stawiają jej w bardziej niekorzystnej sytuacji niż jej przeciwnika procesowego co także oznacza daną stronom możliwość zapoznania się i ustosunkowania do całości materiału dowodowego lub poczynionych oświadczeń. Na gruncie rozstrzyganego przypadku ma to znaczenie pierwszorzędne. Okoliczność, że skarżący jako osoba pozbawiona wolności aktualnie jest osadzony w zakładzie karnym stawia go bowiem w nieporównanie gorszej pozycji procesowej względem strony przeciwnej. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że - via facti - pozbawiony jest takich uprawnień jak choćby nieskrępowanego przeglądania akt, dostępu do interesujących go przepisów, literatury fachowej i orzecznictwa. Okoliczność, że pozostaje odpowiedzialny za taki stan rzeczy i w pewnym stopniu limitowany jest swoimi możliwościami intelektualnymi ma w tym aspekcie znaczenie drugorzędne. Z przytoczonych względów orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.