III SA/Kr 940/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 6 kwietnia 2021 r. (znak [...]) po rozpatrzeniu odwołania A. N. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. (nr [...]) orzekającej o stwierdzeniu nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie za miesiąc czerwiec 2018 r. w wysokości 150 zł; działając na podstawie art. 6 pkt 16, art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz. U. z Dz.U. z 2020, poz. 1876 ) uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i umorzyło postępowanie prowadzone przed organem I instancji w zakresie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Decyzja ta, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Prezydent Miasta decyzją z [...] 2018 r. (nr [...]) przyznał A. N. świadczenie w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, na przygotowanie jednego posiłku dziennie, w wysokości 150 zł, określając termin realizacji tego świadczenia na miesiąc czerwiec 2018 r. Następnie, decyzją z dnia [...] 2018 r. wymieniony organ orzekł o stwierdzeniu nienależnie pobranych przez wnioskodawczynię świadczeń wynikających z opisanej wyżej decyzji z dnia [...] 2018 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Prezydent Miasta podał, że strona nie poinformowała organu o zmianie swojej sytuacji dochodowej, tj. o uzyskaniu zadośćuczynienia w sprawie karnej od byłego męża, na rzecz syna M., kwoty 1 tys. zł. Organ I instancji akcentował, że w decyzji przyznającej świadczenie zawarto wskazanie, iż osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane niezwłocznie poinformować organ o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej, majątkowej, która wiążę się z podstawą do przyznania świadczeń. Jak ustalono, w maju 2018 r. dochód rodziny A. N. (przy uwzględnieniu wskazanego wyżej zadośćuczynienia) wyniósł 2 024 zł. Kryterium dochodowe wynosiło natomiast 1028 zł, a 150% kryterium dochodowego stanowiło kwotę 1542 zł. Tak więc, w ocenie orzekającego organu administracji, rodzina A. N. przekroczyła kryterium dochodowe i nie kwalifikowała się do otrzymania pomocy w udzielonej formie. W ocenie Prezydenta Miasta, przepisy ustawy o pomocy społecznej nie pozwalają na uznanie, że kwota uzyskana jako zadośćuczynienie w sprawie karnej od byłego męża na rzecz syna, nie stanowi dochodu w rozumieniu przepisów tej ustawy. Organ I instancji podsumował, że skoro dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni przekroczył kryterium dochodowe (o 241 zł), to brak było podstaw do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego, a stosownie do art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej – jest świadczeniem nienależnie pobranym. Powyższe ustalenia uzasadniały wydanie opisanej decyzji z dnia [...] 2018 r. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. N., kwestionując prawidłowość tego rozstrzygnięcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2018 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja ta była przedmiotem kontroli sądowoadministracyjne, w ramach której, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13.03.2019 r. (sygn. akt III SA/Kr 1201/18) oddalił skargę. Sąd uznał, iż otrzymana na rzecz syna skarżącej nawiązka zmieniła sytuację finansową jej rodziny w maju 2018 r. Dlatego też dochód ten słusznie został uwzględniony przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącej. Sąd akcentował zarazem, że skoro w miesiącu poprzedzającym świadczenie dochód ten nie mógł stanowić podstawy przyznania zasiłku celowego na zakup żywności, a decyzja przyznająca zasiłek została zrealizowana, to słusznie organy uznały, że przedmiotowe świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż wynika to z art. 98 w zw. z art. 6 pkt. 16 ustawy o pomocy społecznej. Powyższe orzeczenie sądu oraz kontrolowana przez ten sąd decyzja SKO z dnia [...] 2018 r., zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.05.2020 (sygn. akt I OSK 1660/19). Sąd kasacyjny wskazał, że ustawa o pomocy społecznej w art. 6 pkt 2 definiuje pojęcie dochodu dziecka określając, że oznacza on dochód, do którego zalicza się kwotę otrzymywanej renty wraz z dodatkiem dla sierot zupełnych, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty oraz kwotę odpowiadającą dochodom uzyskiwanym z majątku dziecka. Wyliczenie to nie ma charakteru przykładowego, stanowi bowiem definicję legalną dochodu dziecka. Kwoty należne dziecku z innego tytułu nie mogą stanowić jego dochodu w rozumieniu ustawy. W konsekwencji, jak wskazał NSA, nawiązka zasądzona na rzecz małoletniego nie może być uznana za przychód składający się na dochód rodziny (definiowany jako suma dochodów osób w rodzinie), służący do ustalania prawa do świadczeń. SKO rozpoznając ponownie tę sprawę, wydało powołaną na wstępie decyzję z dnia 6.04.2021 r. (znak [...]). Decyzją tą uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i umorzyło postępowanie prowadzone przed tym organem w zakresie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. W uzasadnieniu Kolegium Odwoławcze wskazało, że z uwagi na zapadły w sprawie wyrok NSA, koniecznym stało się rozpatrzenie odwołania skarżącej od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r., orzekającej o stwierdzeniu nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie posiłku za miesiąc czerwiec 2018 r. w wysokości 150 zł. Zwróciło uwagę, że zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, świadczenie nienależnie pobrane oznaczają świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie, uprawniające do przyznania zasiłku celowego określone zostało w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U z 2015 r., póz. 1058) i wynosiło w dacie wydawania decyzji organu I instancji 514 zł, zaś w dacie orzekania przez Kolegium Odwoławcze - 528 zł (§ 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej; Dz.U.2018, poz. 1358). Organ odwoławczy podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż w maju 2018 r. były mąż odwołującej się wpłacił na rzecz syna M. nawiązkę orzeczoną na mocy wyroku Sądu Rejonowego w wysokości 1 tys. zł. Mając powyższe na uwadze SKO wskazało, że kwestia dotycząca tego, czy kwotę nawiązki należy wliczyć do dochodu rodziny - przesądzona została przez NSA w wydanym w sprawie wyroku. W związku z powyższym Kolegium Odwoławcze przypomniało, że NSA stwierdził, iż nawiązka zasądzona na rzecz małoletniego nie może być uznana za przychód składający się na dochód rodziny (definiowany jako suma dochodów osób w rodzinie), służący do ustalania prawa do świadczeń. Powyższe oznacza, że dochód rodziny wnioskodawczyni, która prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z synem M., w maju 2018 r. wyniósł, nie jak uprzednio przyjęto - kwotę 2 024 zł, lecz jedynie kwotę 1024 zł. Na dochód ten składały się: zasiłek rodzinny na syna w wysokości 124 zł, alimenty na syna w kwocie 800 zł, alimenty na wnioskodawczynię w kwocie 400 zł. Tak uzyskany dochód należało zarazem pomniejszyć o alimenty na syna w kwocie 300 zł, które wpłacane są byłemu mężowi. W świetle powyższego Kolegium przyjęło, że dochód w rodzinie wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę wyniósł 512 zł (1024 zł dzielonej na 2), a więc nie przekroczył kryterium dochodowego umożliwiającego przyznanie pomocy. W takiej sytuacji - podkreślało SKO - że skoro organ I instancji błędnie uwzględnił w dochodzie rodziny nawiązkę dla syna wnioskodawczyni, to przyjąć należało, iż kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego nie zostało przekroczone, a w konsekwencji oznaczało to, że przyznane wnioskodawczyni decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r., świadczenie w wysokości 150 zł, nie było świadczeniem nienależnie pobranym. Zatem, w ocenie organu odwoławczego, prowadzone postępowanie o nienależnie pobrane świadczenia, należało umorzyć, jako bezprzedmiotowe. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na opisaną wyżej decyzję wniosła A. N. Żądanie skargi obejmowało: - podjęcie kroków kontrolnych w MOPS, SKO i Urzędzie Miasta; - przekazanie akt do Prokuratury, - zwrot środków od MOPS, stanowiących koszty życia skarżącej i koszty odwołań od decyzji; - pokrycie przez MOPS kosztów leczenia skarżącej. W odpowiedzi na skargę SKO domagało się oddalenia skargi, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie narusza przepisów postępowania, jak też prawa materialnego, w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Skarga zatem, jako niezasadna, podlegała oddaleniu. Stan prawny kontrolowanej sprawy ukształtowany został wyrokiem NSA z dnia 26.05.2020 (sygn. akt I OSK 1660/19). Wyrokiem tym bowiem uchylono zarówno uprzednio wydany w tej sprawie wyrok WSA w Krakowie (z dnia 13.03.2019 r.; sygn. akt III SA/Kr 1201/18), jak też kontrolowaną przez sąd decyzję SKO z dnia [...] 2018 r. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia NSA wskazał, że ustawa o pomocy społecznej w art. 6 pkt 2 definiuje pojęcie "dochodu dziecka" określając, że oznacza on dochód, do którego zalicza się kwotę otrzymywanej renty wraz z dodatkiem dla sierot zupełnych, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty oraz kwotę odpowiadającą dochodom uzyskiwanym z majątku dziecka. Wyliczenie to nie ma charakteru przykładowego, stanowi bowiem definicję legalną dochodu dziecka. NSA akcentował, że kwoty należne dziecku z innego tytułu niż wskazane w cytowanym wyżej przepisie, nie mogą stanowić jego dochodu w rozumieniu ustawy. W konsekwencji w ocenie NSA, nawiązka zasądzona na rzecz małoletniego, nie może być uznana za przychód składający się na dochód rodziny (definiowany jako suma dochodów osób w rodzinie), służący do ustalania prawa do świadczeń. Zaprezentowana wykładnia prawa, z mocy art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.) wiązała orzekający w sprawie organ administracji publicznej, jak również sąd obecnie kontrolujący wydaną decyzję. W efekcie uwzględnienia wiążącej oceny prawnej, SKO, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy (objętej odwołaniem skarżącej od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. o stwierdzeniu nienależnie pobranego świadczenia) ustalając dochód rodziny skarżącej, zasadnie nie uwzględniło kwoty otrzymanej przez syna skarżącej, od jego ojca, a stanowiącej nawiązkę orzeczoną na jego rzecz w postępowaniu karnym (pkt II wyroku Sądu Rejonowego z dnia 25.10.2017 r.; sygn. akt [...]) i uiszczonej w dniu 16.05.2018 r. (k. 53 a.a.). Podkreślić przy tym należy, że przeprowadzone przez SKO wyliczenia dochodu rodziny A. N., nie były przedmiotem kontrowersji w tej sprawie. Wyliczenia te doprowadziły organ odwoławczy do uznania, że dochód rodziny w maju 2018 r. wyniósł 1024 zł, a nie jak przyjęto wcześniej 2024 zł. Na dochód ten składała się kwota 124 zł stanowiąca zasiłek rodzinny na syna skarżącej, a także kwota 800 zł stanowiąca alimenty na syna oraz kwota 400 zł stanowiąca alimenty na wnioskodawczynię. Tak obliczony dochód (1324 zł) pomniejszony przy tym został o kwotę 300 zł stanowiącą alimenty płacone na syna, a wypłacane byłemu mężowi (k. 46) i stanowił on – jak wyżej wskazano - kwotę 1024 zł. Stosownie do wyrażonej przez NSA oceny prawnej, przy uwzględnianiu dochodu rodziny, zasadnie nie wzięło SKO pod uwagę nawiązki zasądzonej przez sąd karny na rzecz małoletniego, od jego ojca (1 tys. zł). Procedowanie to ocenić należało jako trafne i zgodne z art. 153 p.p.s.a. Skoro więc wyliczony dochód w rodzinie skarżącej, w przeliczeniu na osobę wynosił 512 zł (1024 zł dzielone na 2), zatem nie przekroczył on kryterium dochodowego, które umożliwiało przyznanie pomocy w formie udzielonego zasiłku celowego. Brak zaś przekroczenia kryterium dochodowego finalnie prowadził do trafnej oceny organu odwoławczego, że świadczenie przyznane decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. nie mogło być uznawane za nienależne. Stwierdzająca więc ten fakt, zasadnie uznał organ II instancji, że decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. (objęta odwołaniem rozpatrzonym aktualnie przez Kolegium Odwoławcze) – nie była trafna i podlegała uchyleniu w całości. Zarazem, organ odwoławczy poprawnie umorzył postępowanie prowadzone przed Prezydentem Miasta w zakresie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Skoro bowiem, jak ustalono w sprawie, brak było podstaw do przyjmowania, że pobrane przez skarżącą świadczenie było nienależne, to prowadzone w powyższym zakresie postępowanie uznać należało za bezprzedmiotowe. To zaś ustalenie i stwierdzenie musiało skutkować zastosowaniem w sprawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Stosownie do tego przepisu, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji, a z art. 105 § 1 k.p.a. wynika, że bezprzedmiotowość stanowi przesłankę umorzenia postępowania administracyjnego. Skoro w wyniku dokonanych ocen ustalono, że świadczenie przyznane skarżącej decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. nie mogło być uznawane za nienależne, to jako trafne przyjął organ odwoławczy, że bezprzedmiotowe jest postępowanie prowadzone w odnośnie nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń. Kontrolowane rozstrzygnięcie SKO odpowiadało więc prawu. Zajmując stanowisko względem zarzutów skargi należy stwierdzić, że sformułowane w skardze zarzuty nie pozostawały w bezpośrednim związku z przyjętym przez organ odwoławczy kierunkiem rozstrzygnięcia sprawy, ani zajętym w tej sprawie stanowiskiem organu administracji. Zatem, ocena tych zarzutów wykracza poza ramy sądowoadministracyjnej kontroli zaskarżonego aktu. Mając powyższe na uwadze, sąd skargę oddalił, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.