III SA/Kr 95/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych II. ustanowić dla skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący, działając poprzez swego pełnomocnika w złożonym w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadcza, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając sytuację rodzinną skarżącego pełnomocnik podała, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Określając majątek gospodarstwa domowego uwidoczniła, że w jego skład wchodzi 54 metrowe mieszkanie. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody gospodarstwa oszacowała na kwotę 1181 zł renty rodzinnej matki. Uzasadniając starania skarżącego podała, że ze względów osobistych skarżącego przed urzędami zastępuje matka. Wykazana renta matki stanowi jedyne źródło utrzymania obojga. Z niej opłacają 550 zł czynszu i kredytu mieszkaniowego, spłacają zadłużenie po 180 zł, opłacają światło w kwocie 100 zł, gaz w kwocie 110 zł i telefon w kwocie 100 zł. Brakuje im na zakup lekarstw i leczenie. Wobec tego, że nie jest to pierwsza sprawa administracyjnego, którą skarżący poddaje kognicji tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego więc w oparciu o wyjaśnienia jakie składał był przy sprawie zapisanej do sygn. akt. III SO/Kr 35/10 oraz informacje jakie przekazał w sprawie zapisanej do sygn. akt. III SA/Kr 934/06 okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, że skarżący ma niskie kwalifikacje a z uwagi na stan zdrowia został zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i jest zdolny do pracy tylko w warunkach pracy chronionej skarżący. Wymaga przy tym opieki osób trzecich. Wykazane przez skarżącego mieszkanie jest typu lokatorskiego. W przeszłości gospodarstwo domowe skarżącego miewało problemy z terminowym regulowaniem należności za zajmowany lokal. Matka skarżącego ubiegała się o pomoc ze środków opieki społecznej lecz ta z różnych względów nie została jej udzielone. W sierpniu 2010 roku była przez kilka dni hospitalizowana. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Na wstępie wyjaśnić trzeba, że wniosek o prawo pomocy złożony na urzędowym formularzu o jakim mowa w §1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245) może zostać podpisany przez pełnomocnika strony (por. uchwała NSA z 20 maja 2010 r. sygn. I OPS 11/09). Podnieść też należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przedmiot sprawy opatrzono natomiast symbolem "6329" (vide: zarządzenie z 30.01.13 k. 1) opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. W konsekwencji uznania, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków - jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa) o ile wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (art. 252 ppsa) a owa dokładność stopniowana jest przekonaniem sądu i referendarza, że strona podnoszone przez siebie okoliczności "wykazała". Zgodnie natomiast z art. 255 ppsa jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych względnie wzbudzi wątpliwości można zażądać od strony dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych. Zestawienie tych przepisów pozwala dojrzeć przyjętą przez ustawodawcę konstrukcję prawną, która opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się w sytuacji strony i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony o składanie dodatkowych oświadczeń i przedkładanie dokumentów źródłowych. Konkludując należy stwierdzić, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub jeśli stwierdzi, że wymagane koszty postępowania pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez nią stanem majątkowym, że strony nie będzie stać na ich poniesienie to może wydać rozstrzygniecie bez konieczności prowadzenia dalszych czynności. W realiach niniejszej sprawy skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Oświadczenie to uzupełnione informacjami dostępnymi orzekającemu na zasadzie notorii urzędowej jest wystarczające do oceny aktualnych możliwości płatniczych strony. Obrazuje, że skarżący i jego matka generalnie rzecz ujmując – są osobami niezamożnymi. Tak bowiem należy postrzegać osoby w zasadzie bez majątku, zadłużone, z niewielkim dochodem który w przeliczeniu na osobę w rodzinie nieznacznie tylko przekracza ustalony przepisami ustawy o pomocy społecznej próg ubóstwa. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że po opłaceniu wykazanych kosztów utrzymania mieszkania i mediów środki jakie mają do dyspozycji wystarczają na skromną egzystencję. Ze względu na problemy i stan zdrowia obojga trudno czynić skarżącemu zarzut, że nie starają się poprawić swojej sytuacji własnym staraniem. W obecnych realiach społeczno-gospodarczych nie jest to bowiem łatwe nawet dla osób w pełni dyspozycyjnych, z wyższymi kwalifikacjami. Uwzględniając to wszystko udzielono zatem skarżącemu pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekając jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.