III SA/Kr 950/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2009 r. wniosku M. L. – W. o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie skargi M. L. – W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 14 lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej postanawia: wniosek oddalić. W dniu 28 listopada 2008 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy domagając się ustanowienia w sprawie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że jest osobą samotną, bezdzietną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochody skarżącej wynoszą 578,25 zł z tytułu renty oraz 400 zł z tytułu wynajmu dwóch lokali użytkowych. Skarżąca oświadczyła, iż z tytułu wykonywanej pracy nie ma dochodów, gdyż jej wypłata pokrywa koszty przejazdów z M. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni, 108,75 m². nieruchomość rolna, będąca nieużytkiem o wielkość 0,14 ha, oraz dwa lokale użytków o powierzchni odpowiednio 67 m² i 37 m². Skarżąca nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych, spłaca natomiast kredyty, oraz ma ustanowione na trzech nieruchomościach hipoteki na łączną kwotę 306 100 zł Do wniosku skarżąca załączyła zaświadczenie o dochodach, z którego wynika, iż z pracy otrzymuje 160,99 zł netto. Zarządzeniem z dnia 5 grudnia 2008 r. Sąd wezwał skarżącą o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Z przedłożonych w odpowiedzi dokumentów wynika, iż z czynszu za lokal o powierzchni 37 m ², skarżąca otrzymuje 1 700 zł z tytułu czynszu,. Natomiast z drugiego lokalu czynsz wynosi odpowiednio 1100 zł. Z przedstawionych przez skarżącą rachunków wynika, że ze gaz - w dwumiesięcznych okresach rozliczeniowych - płaciła od 143,06 zł do 322,91 zł, za wodę i odprowadzenie ścieków 105,37 zł, za wywóz śmieci 24 zł. Rachunków za energię elektryczną, RTV i telefon nie przedstawiła poprzestając na oświadczeniu, że za prąd dokonuje miesięcznych przedpłat w wysokości po 35 zł. Ponadto skarżąca wskazała, iż do jej stałych wydatków zaliczają się wydatki na leki, oraz jednorazowe wydatki na leczenie, aparat słuchowy, remonty i inne. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2009 r. Sąd oddalił wniosek o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Podniosła, iż nie sprzeciwia się samej decyzji lecz jej uzasadnieniu. Jednocześnie wniosła "o przyjęcie rezygnacji złożenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego". W swoim sprzeciwie skarżąca podjęła polemikę z postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 stycznia 2009 r. Wobec powyższego Sąd wezwał skarżącą o sprecyzowanie czy cofa swój wniosek o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, iż prosi o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu, gdyż jego obecność na rozprawie uważa za konieczną. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 244 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie – ppsa) prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia przez nią wynagrodzenia i wydatków adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym Art. 245 § 1 ppsa). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżąca ubiegając się o udzielenie prawa pomocy winna była przekonać Sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala na uznanie jej za osobę zasługująca na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Sąd zgadza się w pełni z argumentem podniesionym przez skarżącą w sprzeciwie, iż koszty utrzymania gospodarstwa jednodobowego są w przeliczeniu na osobę znacznie wyższe, niż koszty prowadzenia wspólnego gospodarstwa przez kilka osób. Oczywistym jest, że w przypadku tego drugiego pewne koszty "rozkładają się" na wszystkich członków rodziny. Zdaniem Sądu nie budzą, też wątpliwość wydatki wykazane przez skarżącą. Sąd jednakże nie zgodził się z wysokością dochodów wykazaną przez skarżącą w złożonym formularzu "PPF". Z przedłożonych dokumentów wynika, iż dochody z wynajmu lokali wynoszą w sumie 2 800 zł. Ponadto na dochody skarżącej składa się renta w wysokości 578, 25 zł oraz wynagrodzenie za pracę w wysokości 160 zł czyli razem daje to sumę 3538 zł. Stałe miesięczne opłaty związane z eksploatacją mieszkania, zgodnie z tym co podała skarżąca wynoszą średnio ok. 380 zł. miesięcznie. Nie podważając wiarygodności oświadczeń skarżącej dotyczących, konieczności ponoszenia kosztów leków, leczenia oraz innych wydatków, Sąd pragnie zauważyć, iż na ten cel pozostaje skarżącej miesięcznie ok. 3158 zł. Suma to pozawala na poniesienie koniecznych wydatków w zakresie wskazanym przez skarżącą oraz kosztów profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Ponadto Sąd nie stracił z pola widzenia, iż skarżąca jest posiadaczką czterech nieruchomości. Zdaniem Sądu o ile posiadanie jednej nieruchomości zabezpieczającej potrzeby mieszkaniowe danej osoby, nie sposób uznać za przejaw luksusu, to jednocześnie osobę posiadająca cztery nieruchomości nie można uznać za osobę ubogą, a tylko takie osoby mają prawo do pomocy w postaci profesjonalnego pełnomocnika, którego koszty ponosi Skarb Państwa. Biorąc po uwagę całokształt okoliczności sprawy należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała spełnienie przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych, dlatego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.