III SA/Kr 964/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego skargę oddala Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2010r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 20 w związku z art. 3 pkt 11, art. 16 oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.); art. 104, art. 107 i art. 108 kpa, ustalił, iż zasiłek pielęgnacyjny pobrany na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2005r. znak: [....] za okres od 1 października 2007r. do 31 stycznia 2010r. w wysokości 153 zł miesięcznie jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz określił wysokość nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego - należność główna - 4.284 zł oraz ustawowe odsetki liczone do dnia spłaty. W uzasadnieniu wskazano, że art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Organ l instancji wskazał, iż zasiłek pielęgnacyjny za okres od dnia 1 października 2007r. do dnia 31 stycznia 2010 r. został pobrany przez S. S. nienależnie, gdyż Zakład Ubezpieczeń Społecznych od dnia 16 października 2007r. do dnia orzekania wypłacał jej dodatek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 lat. Od powyższej decyzji odwołała się S. S., która podniosła, iż wydane orzeczenie zawiera błędy, gdyż nie była pouczona o braku prawa pobierania świadczenia. Wskazała, iż obecnie ma 89 lat, mieszka sama, a od października 2007r. pobiera rentę po zmarłym mężu. Zasiłek pielęgnacyjny wypłacany przez ZUS zaczęła pobierać w wieku 84 lat, ponieważ nie została poinformowana o przysługującym prawie do tego świadczenia osobom po ukończeniu 75 roku życia. Odwołująca się podniosła też, że nie została pouczona, iż pobieranie dodatku pielęgnacyjnego wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyklucza uprawnienie do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto za krzywdzące uznała żądanie zwrotu kwoty wypłaconego nie z jej winy zasiłku. Wskazała, że sytuacja finansowa nie pozwala jej na zwrot i wniosła o umorzenie zadłużenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 czerwca 2010r. znak: [...], wydaną na podstawie z art. 30 ust. 1, 2 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wedle ust. 2 art. 16 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku, 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Natomiast zgodnie z art. 16 ust. 5 i 6 zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie przebywającej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jeżeli pobyt osoby i udzielane przez te instytucję świadczenia częściowo lub w całości finansowane są z budżetu państwa albo z narodowego Funduszu Zdrowia, a także osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Jak wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 lutego 2010 r. S. S. pobiera również dodatek pielęgnacyjny od dnia 16 października 2007r. Zatem strona pobrała świadczenia nienależnie, a przed wydaniem decyzji orzekającej o przyznaniu świadczenia i chwili jej wydania strona spełniała przesłanki do przyznania świadczenia. Strona została pouczona, iż zasiłek przysługuje tylko w jednej instytucji oraz, że ma obowiązek poinformowania organu o okoliczności mającej wpływ na pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego, tj. o nabyciu prawa do dodatku pielęgnacyjnego. S. S., pomimo nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS, nie poinformowała organu l instancji o tej okoliczności, co w ocenie Kolegium przemawiało za uznaniem, że organ l instancji prawidłowo ustalił zwrot nienależnie pobranych świadczeń oraz ich wysokość. Odnosząc się do zarzutów odwołującej się, Kolegium wskazało, iż strona może zwrócić się do organu l instancji o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Skargę na powyższa decyzję złożyła S. S., wnosząc o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 4.284 zł wraz z odsetkami, gdyż w jej ocenie nie ponosi winy w zaistniałej sytuacji. Skarżąca podała, iż jej sytuacja materialna i zdrowotna jest bardzo trudna, ponadto jest w podeszłym wieku i nie pamięta, czy została pouczona o przysługującej jej pomocy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. W kontrolowanym postępowaniu ustalono, że na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2005r. znak: [...] przyznano skarżącej zasiłek pielęgnacyjny. Decyzja ta zawierała pouczenie, że okolicznością podlegająca zgłoszeniu i mającą wpływ na pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego jest m.in. nabycie prawa do dodatku pielęgnacyjnego (k. 7 akt adm.). Składając wniosek o ustalenie zasiłku pielęgnacyjnego skarżąca oświadczyła, że nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego oraz zobowiązała się niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (k. 5-6 akt adm.). Decyzja Prezydenta Miasta z [...] 2005r., [...] zawierała pouczenie, że okolicznością podlegającą zgłoszeniu mającą wpływ na pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego jest m. in. nabycie prawa do dodatku pielęgnacyjnego (k. 7 akt adm.). Bezspornym jest, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacał skarżącej dodatek pielęgnacyjny od 16 października 2007 r. (k. 11 i 13 akt adm.). Art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Z przedstawionych wyżej okoliczności jednoznacznie wynika, że od października 2007 r. skarżąca pobierała równocześnie zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny, a więc zasiłek pielęgnacyjny był świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazane wyżej pouczenia skierowane do skarżącej sprawiają, że nie jest zasadny zarzut skargi o braku pouczenia skarżącej o tym, iż nie jest dopuszczalne równoczesne pobieranie zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego. Przeciwnie, organy administracji, stosownie do obowiązku wynikającego z art. 8 i 9 kpa oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pouczyły stronę o treści mających zastosowanie przepisów prawa oraz obowiązku informowania organów o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Skoro zaś skarżąca nie poinformowała właściwego organu o tym, że ZUS rozpoczął wypłacanie jej dodatku pielęgnacyjnego, prawidłowo ustalono, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2005r. znak: [...] za okres od 1 października 2007r. do 31 stycznia 2010r. w wysokości 153 zł miesięcznie był świadczeniem nienależnie pobranym. Organy właściwie obliczyły także wysokość nienależnie pobranego świadczenia. Podkreślić trzeba, że sam tylko wiek strony nie może wpływać na obowiązek informowania organu o istotnych okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, zaś sytuacja materialna skarżącej może mieć wpływ na ewentualne umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Kwestia ta jednak nie była przedmiotem rozstrzygania przez organy w kontrolowanym postępowaniu. Art. 30 ust. 9 Ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 października 2007 r. l OSK 1/07(LEX nr 376878) : "W kwestii umorzenia w całości lub w części nienależnego świadczenia, rozłożenia go na raty lub odroczenia terminu jego płatności można orzekać dopiero wtedy, gdy zostanie wydana decyzja ostateczna określająca nienależne świadczenie". Skarżąca zawarła wniosek o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Wniosek ten, wobec nieistnienia jeszcze wówczas ostatecznej decyzji w przedmiocie nienależnego świadczenia nie mógł być w ogóle przez organy rozpatrywany. Natomiast sytuacja materialna strony ani jej wiek nie mogły mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem decyzji wydanej w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Również żądanie skierowane w skardze do sądu "o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego" nie mogło podlegać rozpoznaniu i być przedmiotem orzekania przez sąd w niniejszym postępowaniu. Uprawnienia sądu administracyjnego ograniczone zostały do orzekania o charakterze kasacyjnym i poza nielicznymi wyjątkami (art. 146 § 2 i art. 154 § 2 p.p.s.a.) sąd ten nie może orzekać o co do istoty sprawy. Przedmiotem kontroli sądowej tj. zgodności przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 czerwca 2010r. [...]. Natomiast o ewentualnym uwzględnieniu wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń właściwy organ orzeka w drodze odrębnej decyzji po rozpoznaniu wniosku strony. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.