III SA/Kr 97/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2015 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 listopada 2014 r. nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku dla opiekuna uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 listopada 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2014 r., znak: [...], o odmowie przyznania A. T. prawa do świadczenia w formie zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad M. D. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Postępowanie administracyjne przed organem I instancji prowadzone było w związku z wnioskiem B. W. z dnia 25 lipca 2014 r., którym strona zwróciła się o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna od dnia 1 lipca 2013 r. Decyzją z dnia [...] 2014 r., znak: [...], Wójt Gminy odmówił A. T. przyznania zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką M. D. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że A. T. utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia [...] 2010 r., znak: [...]. Osoba wymagająca opieki – M. D. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 29 czerwca 2010 r., znak: [...], zaś fakt sprawowania opieki nad nią przez A. T. potwierdził rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika socjalnego. Organ ustalił nadto, że A. T. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, co wynika z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Nr [...] z dnia 26 czerwca 2014r. Ze złożonego oświadczenia pod odpowiedzialnością karną w części III wniosku o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna wynika, że A. T. w okresie od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy oraz od dnia wejścia w życie ustawy tj. 15 maja 2014 r. była i jest rolnikiem. A. T. oświadczyła, że nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Powyższa okoliczność uniemożliwia, w świetle art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przyznanie stronie wnioskowanego zasiłku. Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła A. T., zarzucając naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (dalej jako "ustawa"), poprzez błędną wykładnię i uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania jej prawa do zasiłku. W uzasadnieniu podała, że nie można podzielić stanowiska organu I instancji, że ubezpieczenie w KRUS jest równoznaczne z prowadzeniem przez nią gospodarstwa rolnego, czym innym bowiem jest posiadanie ubezpieczenia w KRUS, czy nawet posiadanie gospodarstwa rolnego, a czym innym prowadzenie tego gospodarstwa. W jej ocenie, regulacja zawarta w art. 3 ust. 1 ustawy może mieć zastosowanie wyłącznie do okresu od 15 maja 2014 r., bowiem dopiero od tej daty można mówić o możliwości zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Opisaną na wstępie, kwestionowaną skargą, decyzją z dnia 28 listopada 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że aby otrzymać świadczenie przewidziane przez przepisy ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów konieczne jest spełnianie łącznie dwóch warunków: po pierwsze osoba skarżąca winna posiadać decyzję o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, która wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548 oraz z 2013 r., poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r., po drugie winna spełniać warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego zawarte w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Jak wynika z akt sprawy, A. T. prowadzi gospodarstwo rolne od 19 marca 1997 r. i nie złożyła oświadczenia o "zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym". W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. T. podniosła zarzuty i argumentację, zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd dokonując kontroli wydanych w niniejszej sprawie administracyjnej decyzji uznał, że naruszają one przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. poz. 567, zwanej dalej ustawą o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. W myśl natomiast ust. 2 art. 2 ww. ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.; 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Powyższe przepisy regulują zatem zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów). Uchwalenie tej ustawy było konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt 27/13, publik. w Dz. U. z dnia 16 grudnia 2013 r., poz. 1557) uznającego art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) za niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw stanowił, że wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, to jest z dniem 1 lipca 2013 r. Stosownie natomiast do treści art. 3 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 1403, 1623 i 1650) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. W rozpoznawanej sprawie orzekające organy uznały za wystarczające dla podjęcia negatywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia, złożone przez nią oświadczenie, poprzez wypełnienie rubryki w części III wniosku o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna, odnoszącej się do "zaprzestania" bądź "nie zaprzestania" prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, gdzie wpisano: słowa: "nie zaprzestałam". Istotnie, zgodzić się należy z organami, że zgodnie z wyżej przytoczonym art. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów rolnikowi, świadczenie to będzie przysługiwać rolnikowi, jeżeli zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w tym gospodarstwie, co potwierdza się stosownym oświadczeniem, o którym mowa ust. 2 art. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Kwestia zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w sytuacji ubiegania się przez rolnika w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990|r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403), nie może budzić żadnych wątpliwości. W tym przypadku, zdaniem Sądu tak nie jest. Jednoznacznego wyjaśnienia wymagała bowiem kwestia przesłanki zaprzestania przez skarżącą prowadzenia, czy też pracy w gospodarstwie rolnym. Wniosek skarżącej dotyczył okresu od 1 lipca 2013 r. do 15 maja 2014 r. oraz po tym dniu, tj., za okres do dnia poprzedzającego wejście w życie ustawy oraz od dnia wejścia jej w życie. Nie da się a priori stwierdzić, jak to zdaje się uczyniły organy, że stan sprawy jest bezsporny i nie dostrzec, iż w aktach administracyjnych przedłożonych Sądowi wraz ze skargą znajduje się wniosek skarżącej z dnia 21 maja 2014 r. co do tego samego okresu, w którym skarżąca złożyła oświadczenie odnośnie prowadzenia gospodarstwa rolnego, że prowadzenia gospodarstwa zaprzestała od dnia "1.06.2013 r.". Postanowienia art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) zobowiązywały więc organy do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności, zgromadzenia wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia dowodów i dokonania ich oceny we wzajemnej łączności. Mimo, że postępowanie, które zostało zainicjowane wnioskiem, w części którego skarżąca oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa, jest odrębnym w sensie procesowym od przedmiotowego i które zostało umorzone wskutek cofnięcia żądania przez skarżącą, to w ocenie Sądu, wbrew stanowisku organów, budzi poważne wątpliwości, że w okresie nieco ponad 2 miesięcy od poprzednio złożonego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna skarżąca składa drugi wniosek, żądając od właściwego organu ustalenia tego samego świadczenia wraz z oświadczeniem, że "nie zaprzestała" prowadzenia gospodarstwa. Nie wyjaśniły zatem organy, czy złożenie takiego oświadczenia wynikło ze zmiany stanu faktycznego, że zaprzestała skarżąca prowadzenia gospodarstwa rolnego w okresie od 1 czerwca 2013 r. do dnia 24 lipca 2014 r., a po tym dniu rzecz przedstawia się inaczej, czy też u podstaw złożenia takiego oświadczenia legły jeszcze inne względy. Okoliczności tych nie mógł pominąć Sąd przy ocenie zgodności wydanych decyzji z przepisami prawa procesowego. Doszło więc do naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, skoro nie wyjaśniono jednoznacznie spełnienia się warunku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa, od którego zależy ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna ubiegającemu się o to rolnikowi. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.