III SA/Kr 975/14

Kraków, dnia 23 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy M. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 kwietnia 2014 r. w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne. W dniu 17 lipca 2014 r. skarżący nadesłał do sądu wypełniony formularz PPF w którym oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Pozostaje pod dozorem elektronicznym. Uzyskuje bardzo niski dochód z pracy wykonywanej na umowę zlecenie. Jego miesięczny dochód to kwota 1.200 zł. Skarżący według oświadczenia nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości. Z uwagi na fakt, iż podane przez skarżącego informacje dotyczące jego stanu majątkowego i rodzinnego okazały się niewystarczające, referendarz działając na zasadzie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 7 października 2014 r. wezwał skarżącego do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania następujących informacji: wskazania wszystkich osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z określenia wysokości miesięcznego dochodu osiąganego przez te osoby, wyjaśnienia gdzie mieszka i czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość, udokumentowania za pomocą kserokopii faktur i rachunków miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności opłata za media za ostatni okres rozliczeniowy a także telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości, wydatki na żywność, i leki, czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej - jeśli tak to w jakim zakresie. W odpowiedzi na wezwanie skarżący dołączył do pisma z dnia 21 października 2014 r. umowę o dzieło oraz kserokopię rachunków na rzecz wspólnoty mieszkaniowej za wrzesień 2014 na kwotę 250 zł, wystawione na A. W. oraz odcinek opłaty za gaz - na kwotę 268,70 płatne w sierpniu 2014 r.- odbiorca L. W. Jeżeli chodzi o pozostałe zagadnienia do wyjaśnienia, których skarżący został zobligowany w wezwaniu, w ogóle się do nich nie odniósł. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2014 r. referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych. Na to postanowienie skarżący w zakreślonym terminie wniósł sprzeciw. Podał, że nie ma pojęcia skąd wzięły się koszty, o które wzywa go sąd. Stwierdził, że pomimo rozwodu prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z byłą żoną, choć w żaden sposób nie korzysta z jej dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r, poz. 270 ze zm. - dalej powoływana jako P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z wniesieniem w dniu 5 grudnia 2014 r. sprzeciwu od postanowienia z dnia 17 listopada 2014 r., który nie został przez Sąd odrzucony, utraciło ono moc. W świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy -jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżący wniósł jedynie o zwolnienie z kosztów sądowych czyli o prawo pomocy w zakresie częściowym, zatem do przyznania prawa pomocy konieczne jest uznanie, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena możliwości finansowych strony ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych dokonywana jest poprzez porównanie uzyskiwanego przez nią dochodu z wydatkami, które będzie zobowiązana ponieść w toczącym się postępowaniu sądowym. Nadto, ewentualne uwzględnienie wniosku jest uzależnione od tego, czy strona przedstawi przekonujące argumenty (poparte stosownym materiałem dowodowym) dające podstawę do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności pozwalające na uwzględnienie wniosku. Z punktu widzenia art. 246 § 1 P.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). NSA zwrócił także uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04). Także brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, nawet jeśli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 października 2006 r., III SA/Wa 604/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (np. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., l FZ 71/09, LEX nr 564253). O przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać należy, że M. W. mimo precyzyjnego wezwania o przedstawienie dokumentów świadczących o jego trudnej sytuacji materialnej, nie wykonał go poprawnie. Nadesłał tylko wybiórczo niektóre dokumenty. Co więcej po przeanalizowaniu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy można doszukać się pewnej nieścisłości w informacjach podanych przez skarżącego. Z formularza PPF wynika bowiem, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, natomiast już w sprzeciwie podnosi on, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z byłą żoną, choć nie wykazuje jej dochodów. Tym bardziej w tej sytuacji trudno dać wiarę wyjaśnieniom skarżącego o jego trudnej sytuacji materialnej. Co więcej nienadesłanie wymaganych przez Sąd dokumentów, a w konsekwencji brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego. W tej sytuacji brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, z uwagi na niewykazanie, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi pociągnęłoby za sobą uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niego samego, jak dla jego rodziny. Z powyższego wynika więc, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji szczególnie trudnej, dającej podstawę do przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.