III SA/Kr 979/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Janusz Bociąga WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2015 r. sprawy ze skarg R. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 15 maja 2014 r. nr [...], z dnia 15 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych specjalnych I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata P. P. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 720,00 (słownie: siedemset dwadzieścia) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżonymi decyzjami z dnia 15 maja 2014 r. nr [...], nr [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. odpowiednio: - nr [...] o odmowie przyznania R. B. zrefundowania zakupu energii elektrycznej do licznika przedpłacowego APATOR oraz przyznania zasiłku celowego na zakup energii elektrycznej na dalszy okres, - nr [...] o odmowie przyznania R. B. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków bezreceptowych, zapłacenie badania medycznego – rezonans głowy z kontrastem, - nr [...] o odmowie przyznania R. B. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup środków utrzymania czystości i środków przeciwgrzybiczych. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskami z dnia 29 stycznia 2014 r. R. B. zwrócił się do organu I instancji o: - przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup energii elektrycznej do licznika przedpłacowego APATOR oraz na zakup energii elektrycznej na dalszy okres, - przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup leków bezreceptowych, zapłacenie badania medycznego – rezonans głowy z kontrastem, - przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup środków utrzymania czystości i środków przeciwgrzybiczych. Decyzjami z dnia [...] 2014 r. nr [...], nr [...] i nr [...] Prezydent Miasta załatwił odmownie wyżej wskazane wnioski R. B. Organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje sam, posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony na stałe, jest osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. Strona nie pozostaje w zatrudnieniu. Oświadcza, że jest zarejestrowany w GUP jako osoba poszukująca pracy, jednak nie rejestruje się jako osoba bezrobotna. W ocenie organu I instancji, odmawiając zarejestrowania się w GUP wnioskodawca pozbawia się przysługujących mu uprawnień. Organ podał, że przeprowadził wizję lokalu, wskazywanego przez wnioskodawcę jako miejsce zamieszkania. Mieszkanie to jest bardzo zaniedbane, brudne, "zagracone tak, że nie sposób się w nim poruszać". W ocenie organu I instancji, stan tego lokalu nie wskazuje na to, by możliwym było zamieszkiwanie w nim. Podczas wywiadu ustalono, że styczniu 2014 r. R. B. utrzymywał się z pożyczki uzyskanej od znajomego w wys. 50 zł oraz sprzedaży surowców wtórnych, z których osiągnął dochód w wys. 3,50 zł. Strona kategorycznie odmówiła podania danych osoby udzielającej pożyczkę. Według organu deklarowany dochód budzi zastrzeżenia, nie jest możliwe bowiem, by wnioskodawca zaspokoił swoje potrzeby w oparciu o taką kwotę. Strona odmawia także podania danych innych osób, które - jak oświadcza - udzieliły mu wsparcia finansowego. Organ I instancji nie dał wiary oświadczeniom strony odnośnie do jego sytuacji dochodowej, bowiem trudno przyjąć, by obce osoby przez długi czas udzielały stronie wsparcia, wiedząc, że nie posiada on własnych dochodów. Podczas wywiadu strona nie dysponowała aktualnymi opłatami mieszkaniowymi, w tym aneksem czynszowym, książeczką opłat. Wnioskodawca poinformował, że w tym samym budynku zamieszkuje właściciel kamienicy, jednakże nie zna jego nazwiska ani dokładnego adresu. Informacje te strona miała dostarczyć do pracownika socjalnego w dniu 10 lutego 2014 r. W wyznaczonym terminie R. B. nie stawił się. Wobec tego w dniu 11 lutego 2014 r., wysłano do strony pismo wzywające do dostarczenia brakujących dokumentów oraz uzupełnienia oświadczeń. Wezwanie to wnioskodawca odebrał w dniu 17 lutego 2014 r. i nie stawił się do pracownika socjalnego w wyznaczonym terminie. W dniu 3 marca 2014 r. R. B. zgłosił się o pracownika socjalnego, dysponując pismem od administratora budynku odnośnie do aktualnej wysokości czynszu, jednakże nie wyraził zgody na dołączenie powyższego do akt sprawy. W ocenie organu I instancji, strona nie jest zainteresowana faktyczną poprawą swojej sytuacji z wykorzystaniem własnych możliwości i uprawnień. Nie podejmuje żadnych wskazanych przez MOPS działań. Wnioskodawca jest objęty pomocą MOPS od 31 marca 2011 r., a zatem można założyć, że podjąłby współpracę z ośrodkiem, gdyby faktycznie pozostawał w niedostatku. Dokonując oceny całości sprawy organ I instancji stwierdził w szczególności, że wnioskodawca wykazał brak współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. W ocenie organu I instancji wszystkie okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że odmowa przyznania pomocy finansowej jest zasadna i znajduje potwierdzenie w całokształcie materiału dowodowego. Odwołania od powyższych decyzji złożył R. B., kwestionując odmowę przyznania wnioskowanych świadczeń. Opisanymi na wstępie decyzjami z dnia 15 maja 2014 r. nr [...], nr [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z obowiązującymi unormowaniami prawnymi zawartymi w ustawie o pomocy społecznej osoby ubiegające się o udzielenie pomocy społecznej czy to w formie pieniężnej czy rzeczowej obowiązane są do współpracy z organami jakimi są ośrodki pomocy społecznej. Obowiązek współpracy sformułowany jest wprost w art. 4 cyt. ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ponadto Kolegium wskazało, że w myśl art. 11 § 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (...), może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W ocenie Kolegium, z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach wynika, że pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej podejmują szereg czynności zmierzających do ustalenia sytuacji życiowej R. B., jednak bezskutecznie. Strona nie wykazuje chęci współpracy z pracownikami socjalnymi. Zgłaszając kolejne roszczenia, nie pomaga pracownikom usiłującym ustalić, w jakiej dokładnie sytuacji się znajduje. Nie stara się także korzystać z przysługujących mu uprawnień. Kolegium podzieliło pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, że trudno przyjąć, by z kwoty uzyskanej w styczniu tj. 53,50 zł, R. B. istotnie się utrzymał. Także miejsce zamieszkania strony budzi wątpliwości. Mieszkanie, które strona wskazuje jako swoje centrum życiowe jest w takim stanie, że w zasadzie niemożliwe jest stałe tam przebywanie. Strona wskazuje także, że nie zna wysokości czynszu ani ani nie potrafi podać wysokości swoich zaległości. Skarżący nie korzysta także z dodatku mieszkaniowego, nie pracuje, nie ma też żadnego zaświadczenia o niezdolności do pracy. Akta sprawy nie przekonują, by R. B. chciał współpracować z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Kolegium podkreśliło, że warunkiem realizowania przez organy pomocy społecznej zadania, jakim jest pomaganie obywatelom w przezwyciężaniu problemów, z którymi nie są w stanie sobie poradzić, z uwagi na zaistniałe w ich życiu okoliczności, jest współpraca tych obywateli z prowadzącym postępowanie organem administracji publicznej. Decyzje wydane przez organ I instancji nie naruszają, zdaniem SKO, zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudności życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Skargi na powyższe decyzje wniósł do WSA w Krakowie R. B. W odpowiedzi na skargi SKO wniosło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 12 listopada 2014 r. Sąd połączył sprawę o sygn. akt III SA/Kr 979/14 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawami o sygn. akt III SA/Kr 980/14 i III SA/Kr 981/14 oraz odroczył rozprawę na wniosek pełnomocnika z urzędu. W piśmie procesowym z dnia 19 grudnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargi R. B., zarzucając organowi: 1) naruszenie przepisów postępowania: art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 140 k.p.a, poprzez: - wydanie zaskarżonych decyzji w braku poczynienia istotnych dla sprawy, kategorycznych ustaleń faktycznych w przedmiocie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego, jak również miejsca zamieszkania skarżącego; - poczynienie wadliwego ustalenia faktycznego, jakoby skarżący nie wykazywał chęci współpracy i nie współpracował z pracownikami socjalnymi w toku załatwiania jego spraw, a także że "cały ciężar utrzymania przerzuciłby na pomoc społeczną"; - brak poczynienia istotnych z punktu widzenia zastosowania art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej czy art. 41 pkt 1 tejże ustawy, ustaleń faktycznych; 2) naruszenie przepisów postępowania: art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez: - zawarcie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji zbędnego i nieprawidłowego ustalenia faktycznego, jakoby skarżący w toku postępowań "zgłaszał kolejne roszczenia"; - zawarcie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji niezrozumiałego dla skarżącego stwierdzenia, jakoby nie starał się on "korzystać z przysługujących mu uprawnień"; 3) naruszenie przepisów postępowania: art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w zw. z art. 8 k.p.a. i 9 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonych decyzji w braku uwzględnienia, że organ I instancji nie wywiązał się z obowiązku poinformowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie jego spraw, a także nie udzielił skarżącemu niezbędnych wyjaśnień co do obowiązujących regulacji prawnych istotnych dla rozstrzygnięć jego spraw; 4) naruszenie przepisów postępowania: art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w zw. z art. 8 k.p.a. i 9 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez poinformowanie skarżącego o okoliczności, która mogła i miała wpływ na rozstrzygnięcia jego spraw, w postaci konieczności podejmowania współpracy z pracownikami socjalnymi, dopiero w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa. Skargi zasługiwały na uwzględnienie. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegały decyzje orzekające o odmowie przyznania skarżącemu R. B. zasiłków celowych na szereg potrzeb bytowych. W ocenie organów administracji, okoliczność braku współpracy skarżącego z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej uzasadniała odmowę przyznania tych świadczeń. Niewątpliwie organ pomocy społecznej, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego (art. 39 ustawy o pomocy społecznej) działa w ramach tzw. uznania administracyjnego, które nie oznacza jednak dowolności i swobody działania organu, lecz doznaje ograniczenia ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego. Prawdą jest, że stwierdzenie okoliczności braku współdziałania z pracownikami socjalnymi, może być podstawą odmowy udzielenia pomocy społecznej, zgodnie ze wskazanym art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, tego rodzaju działania beneficjentów podlegają jednakże ocenie i nie można zaakceptować sytuacji, w której organy pomocy społecznej bezrefleksyjnie zakładają brak współdziałania beneficjenta bez wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności, przyczyn i charakteru działań strony wnioskującej o przyznanie świadczenia. Z urzędu Sądowi wiadomo, co powinno być również znane organom orzekającym w tej sprawie, że skarżący leczy się psychiatrycznie. Z akt administracyjnych choćby sprawy, sygn. akt III SA/Kr 762/09 wynikało, że rozpoznano u skarżącego zespół depresyjny i zaburzenia osobowości. Doświadczenie życiowe i ogólna wiedza wskazują, że osoby cierpiące na tego rodzaju schorzenia mogą mieć pewne zaburzenia postrzegania rzeczywistości. Dokonują one często nieplanowanych działań, w tym uważają za zbędne dokonanie powtórnych czynności. Dokonują także, np. zakupów zbędnych rzeczy, którymi interesują się tylko powierzchownie, uważając je za istotne ze swojego punktu widzenia i na które są w stanie wydać niejednokrotnie duże oszczędności. Skoro zatem stan psychiczny skarżącego (który powinien być znany organom orzekającym) mógł w bezpośredni sposób wpływać na takie a nie inne jego zachowanie, to nieuwzględnienie tego rodzaju okoliczności przy podejmowaniu decyzji o odmowie przyznania mu zasiłków celowych na zakup wymienionych we wnioskach rzeczy stanowiło naruszenie postanowień artykułów: 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), które zobowiązują organy administracji publicznej do wzięcia pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, a następnie poddaniu ich ocenie we wzajemnej łączności w ramach swobodnej oceny dowodów. Podkreślić należy, że art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, opisujący w swej treści negatywne zachowania osób ubiegających się o pomoc, musi być, interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej. W pełni podzielić należy więc pogląd wyrażony w wyroku z 31 marca 2008 r.; sygn. akt III SA/Kr 934/06, że "Z dużą ostrożnością należy oceniać brak efektywnej współpracy z niektórymi świadczeniobiorcami, zwłaszcza osobami uzależnionymi czy niepełnosprawnymi intelektualnie", czy też jak w tym przypadku dotkniętymi chorobą. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy przekroczyły ramy uznania administracyjnego poprzez naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77 §1, 80 i 107 § 3 k.p.a.) w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe powoduje, że zarówno decyzje organu I instancji, jak i decyzje działającego jako organ odwoławczy - Samorządowego Kolegium Odwoławczego - nie odpowiadają prawu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.) c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 250 P.p.s.a. Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – adwokatowi P. P. koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2013, poz. 461).