III SA/Kr 985/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego R. A. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 21 grudnia 2017 r. oddającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 21 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył na nieaktualnym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżącemu przesłano urzędowy formularz PPF zgodny z obowiązującym wzorem, wzywając jednocześnie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.) o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Skarżący w zakreślonym terminie wypełnił, podpisał i złożył formularz PPF, w którym powtórzył uprzednio sformułowane żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną zakreślił rubrykę 6 czyniąc w niej adnotację o treści: "Nie dotyczy. (rozdzielność majątkowa), dorosłe dzieci utrzymujące się samodzielnie". Opisując swój majątek zadeklarował brak nieruchomości, zasobów, przedmiotów wartościowych. W rubryce 8 przewidzianej na opisanie stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wskazał: "Nie dotyczy, między wnioskodawcą a jego małżonką istnieje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej (w załączeniu); dzieci wnioskodawcy są dorosłe i utrzymują się samodzielnie". Swoje dochody określił na kwotę [...] zł ([...] zł netto) tytułem jednorazowego zasiłku chorobowego, częściowo zajętego w toku postępowania egzekucyjnego w administracji. Uzasadniając wniosek skarżący podkreślił mnogość spraw sądowych i wyczerpanie się środków umożliwiających kontynuowanie wszczętych postępowań. Zapewnił, że nie ma żadnego majątku i utrzymuje się wyłącznie z okresowo wypłacanego zasiłku chorobowego, który podlega częściowemu zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie skarżącego wykazany dochód nie pozwalał na pokrycie kosztów postępowania w całości ani w części ponieważ koszty wpisów sądowych znacząco przewyższały posiadane środki pieniężne. Skarżący zastrzegł przy tym, że część środków wykorzystuje na utrzymanie rodziny przy czym wydatki te kształtują się w różnych wysokościach w stosunku miesięcznym i są związane z okolicznościową pomocą finansową na rzecz utrzymujących się i mieszkających osobno dzieci. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, że mieszkanie na os. [...] w J. wynajmuje. Co się zaś tyczy wykazanego zasiłku chorobowego to uległ on częściowemu zajęciu w toku egzekucji, tak że tylko w sierpniu otrzymał jednorazową wypłatę w wykazanej wysokości. Później ZUS wstrzymał wypłatę tego zasiłku od czego skarżący się odwołał. Opisując zobowiązania i stałe wydatki skarżący podniósł, że jego stałe, miesięczne wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (jedzenie, ubrania, środki czystości, inne koszty związane z utrzymaniem mieszkania) wynoszą ok. [...] zł. Oświadczył, że nie gromadzi i nie posiada stosownej dokumentacji. Równocześnie zaakcentował, że ponosi koszty związane z prowadzoną przez siebie działalnością takie jak koszty obsługi księgowej, koszty związane z eksploatacją urządzeń telekomunikacyjnych, koszty związane z pokryciem kosztów ubezpieczeń pracowników oraz ich wynagrodzeń. Nadto w ramach prowadzonej działalności posiada zobowiązania kredytowe w wysokości [...] zł, przy czym stan jego zadłużenia na dzień składania wniosku wynosił ogółem [...] zł. Jego rachunki bankowe i firmowe i prywatne zostały zajęte. Do wniosku skarżący dołączył następujące dokumenty źródłowe: umowę najmu z treści której wynikało, że skarżący jest najemcą części mieszkania na os. [...] w J., wynajętej na 10 lat za kwotę [...] tys. zł; umowę majątkową małżeńską na mocy której małżonkowie wyłączyli z dniem 6 stycznia 2004 r. łączącą ich wspólność majątkową; zaświadczenie oraz decyzję ZUS potwierdzające wypłacenie zasiłku chorobowego w deklarowanej wysokości w sierpniu 2017 r. jak również orzeczoną później odmowę prawa do zasiłku chorobowego od 28 sierpnia 2017 do 27 września 2017 r.; zeznanie PIT-36L wraz z informacją PIT-B, z których wynikało, że w 2016 r. skarżący w działalności gospodarczej osiągnął przychód [...] zł, ale z uwagi jednak na wyliczone koszty odnotował na koniec roku stratę [...] zł; deklaracje VAT-7 za poszczególne miesiące od lipca do września 2017 r.; zestawienie rachunków firmowych i prywatnego z podsumowaniem środków oraz zaświadczenia z banku [...], w których podano, że skarżący jest klientem tego banku przy czym jego rachunki obciążone były tytułami egzekucyjnymi na rzecz Urzędu Skarbowego na łączną kwotę [...] zł. oraz, że posiada także w tym banku kartę kredytową z limitem [...] tys. zł z której zadłużenie na 8 listopada 2017 r. wynosiło [...] zł; historię dwóch rachunków bankowych; tytuł wykonawczy oraz zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności tj. kwot [...] zł, [...] zł, [...] zł; listę płac pracowników w firmie skarżącego z sierpnia 2017 r. wraz z potwierdzeniami przelewu należności z tytułu składek do ZUS; fakturę wystawianą na firmę skarżącego za obsługę księgową; rachunek za telefon wystawiony na firmę skarżącego; zaświadczenia Starostwa Powiatowego, że ani skarżący ani jego firma na figurują w ewidencji pojazdów jako właściciel/współwłaściciel pojazdów Postanowieniem z 21 grudnia 2017 r., III SA/Kr 985/17 Referendarz oddalił wniosek skarżącego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że brak jest wystarczających podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy, gdyż jego oświadczenie dołączone do wniosku wzbudza wątpliwości, a na wezwanie skarżący nie udzielił dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej. Referendarz zaakcentował fakt, że skarżący nadal posiada zdolność kredytową ponieważ nie wyczerpał przyznanego mu limitu na karcie, a nadto nie ujawnił sytuacji majątkowej małżonki. W sprzeciwie wniesionym od ww. postanowienia skarżący zarzucił, że naruszone zostały: art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez dokonanie oceny przeprowadzonych dowodów w sprzeczności z zasadami logicznego rozumowania, niezachowanie obiektywizmu przy ocenie znaczenia przedstawionych dowodów poprzez ustalenie w sposób całkowicie dowolny, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a co za tym idzie, że nie przysługuje mu prawo pomocy. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Skarżący podniósł, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz nie wykazał, dlaczego dokumentom i oświadczeniom skarżącego odmówiono mocy dowodowej, a w szczególności, że przywołano jedynie formularz PPF, PIT-36 L, VAT-7, potwierdzenie przelewu należności z tytułu składek do ZUS oraz faktury wystawione na firmę skarżącego, a nie powołano pozostałych dokumentów, m.in. decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku chorobowego od 28 sierpnia 2017 r. do 27 września 2017 r. oraz dokumentów przedstawiających zestawienie rachunków bankowych skarżącego i wynikającego z nich stanu zadłużenia, a także uzasadnienia dla którego referendarz odmówił im mocy dowodowej, co wykazuje istnienie wewnętrznej sprzeczności w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i co może stanowić o niedokładnym zbadaniu sprawy przez referendarza przy orzekaniu. Zdaniem skarżącego, błędem było przyjęcie, że powinien gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych z uwagi na fakt prowadzenie działalności gospodarczej. Przepisy prawa takich obowiązków nie przewidywały. Ponadto okoliczność, że skarżący nadal prowadził działalność gospodarczą, składał deklaracje VAT-7 oraz zatrudniał pracowników w żaden sposób nie uzasadniała twierdzenia, że posiadał wystarczające środki na ponoszenie kosztów sądowych. Nadto, zdaniem skarżącego, w związku z okolicznością, że koszty sądowe postępowania wynikają z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, nienależącej do majątku wspólnego małżonków, to nie można było oczekiwać, że żona skarżącego byłaby zobowiązana do pokrycia kosztów tego postępowania albowiem takie uiszczenie kosztów sądowych nie służy zaspokajaniu potrzeb rodziny. Skarżący podkreślił, że na chwilę obecną jest stroną ponad stu postępowań sądowych, w których regularnie opłacał wszystkie koszty sądowe; pomimo braku takiego obowiązku wynikającego z przepisów prawa, gromadził środki pieniężne przeznaczone na ponoszenie kosztów sądowych w tych postępowaniach, jednak na bieżąco je wpłacał na poczet opłat związanych z kosztami sądowymi. Ze względu na ilość spraw, suma którą skarżący poniósł w związku z opłaceniem kosztów sądowych w tych postępowaniach przekroczyła [...] zł. Skarżący podkreślił, że odmowa przyznania prawa pomocy narusza prawo do sądu. Z uwagi na wielość postępowań sądowych wypływającą na rosnące koszty skarżący nie jest w stanie w sposób prawidłowy skorzystać ze swojego prawa. |Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: | |Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący nie wyjaśniając sytuacji majątkowej swojej małżonki w praktyce uniemożliwił Sądowi | |ocenę jego realnych możliwości finansowych. | |Niewątpliwie skarżący poniósł dotąd znaczne koszty sądowe prowadzonych sporów. Ta okoliczność sama w sobie nie uzasadnia jednak | |przyznania zwolnienia od kosztów ponieważ takie zwolnienie jest uzależnione od kondycji finansowej skarżącego. Najistotniejsze w sprawie | |jest więc czy skarżący posiada rzeczywiste środki finansowe (majątek) umożliwiające kontynuowanie dalszych sporów. | |Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać | |przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez | |uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a., wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym | |obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje | |tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. | |W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania | |sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy | |spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie | |prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego 16 listopada 2012 r., l FZ 429/12). Jedynym kryterium oceny wniosku o | |przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy | |wnioskodawcy. | |Rozstrzygnięcie w tej kwestii zatem będzie zależało w głównej mierze od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi | |wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów | |procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich | |poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej. Nastąpić to może w sytuacji, w której | |strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący żadnych wątpliwości, że | |znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. | |Jakkolwiek instytucja prawa pomocy, ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak jak już wyżej wspominano, stanowi wyłom od | |zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 | |stycznia 2005 r., FZ 478/04 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od | |ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane | |w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem| |środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku | |ich ponoszenia. | |W świetle powyższego referendarz zasadnie uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. | |W ocenie Sądu, referendarz słusznie zwrócił uwagę, że skarżący nie wyjaśnił jednoznacznie czy jego żona będzie w stanie okazać skarżącemu| |pomoc w ponoszeniu kosztów sądowych. Sąd w pełni podzielił stanowisko i rozważania referendarza co do konieczności udzielenia przez | |skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, także informacji o sytuacji finansowej małżonka, nawet gdy w związku obowiązuje | |ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że również w takim przypadku wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest| |w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka, a wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez | |małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. | |27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia bowiem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, | |dotyczy tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków, (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego | |z 23 października 2015 r. l OZ 1349/15). | |Sąd ponownie podkreśla, że ustrój rozdzielności majątkowej może służyć ochronie przed wierzycielami, ale nie uzasadnia przyznania prawa | |pomocy w sytuacji gdy majątek posiadany przez małżonka zamieszkującego we wspólnym gospodarstwie domowym, pozwala na dostatnie życie, a | |nawet umożliwiłby udzielenie pomocy skarżącemu. Wobec braku jakichkolwiek informacji na temat statusu majątkowego żony skarżącego Sąd nie| |mógł realnie ocenić czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe. | |Zaskarżone postanowienie Sąd utrzymał w mocy na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 Prawa o postepowaniu przed | |sądami administracyjnymi. | | | | |