III SA/Kr 989/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Dorota Dąbek Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2012 r. sprawy ze skarg E. D. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lipca 2011 r. nr [...] z dnia 1 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargi oddala Zaskarżonymi decyzjami z dnia 1 lipca 2011 r. nr [...] i nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 127, poz. 1055) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) - utrzymało w mocy decyzje organu I instancji - Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy - z [...] 2011 r., znak: [...] oraz z [...] 2011 r., znak: [...], o odmowie przyznania E. D. zasiłków celowych specjalnych na prąd, leki i węgiel. Powyższe decyzje zapadły w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego. Wnioskami z 9 marca 2011 r. oraz z19 kwietnia 2011 r. E. D. zwróciła o przyznanie zasiłków na leki, prąd oraz węgiel. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej w toku postępowań administracyjnych dokumentacji organ pomocy społecznej I instancji ustalił, że dochód rodziny E. D. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosków wyniósł: 1213,62 zł i składały się na niego: renta socjalna wysokości 540,62 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł i świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł. Kryterium dochodowe dla rodziny 2-osobowej zgodnie z art. 8 ust 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej wynosi 702 zł. Tym samym dochód rodziny przekroczył ustawowe kryterium dochodowe o 511,62 zł, a w konsekwencji nie została spełniona podstawowa przesłanka do przyznania wnioskodawczyni zasiłków celowych. Organ wskazał, że w tej sytuacji rozważył sytuację życiową E. D. pod kątem zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek celowy specjalny. Organ nie stwierdził jednak żadnych nowych szczególnych okoliczności, które miałyby uzasadniać przyznanie zasiłków celowych na opłaty za zużycie energii elektrycznej. Dalej organ wskazał, że w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił także, że E. D. zamieszkuje w miejscowości P wraz z pełnoletnim synem P, a ponadto w mieszkaniu E. D. zamieszkują inne osoby, a to: M. S. z małoletnim synem D., S. J. z trójką małoletnich dzieci. Wymienione powyżej osoby zamieszkują w tym lokalu na skutek użyczania im przedmiotowego lokalu przez E. D. Jak ustalono w trakcie wywiadu osoby te posiadają własny środki utrzymania. W tej sytuacji złożenie się po maksymalnie 30 zł miesięcznie na podstawowe potrzeby, takie jak energii elektryczna, nie powinno stanowić dużego obciążenia finansowego. Jednocześnie z uwagi na fakt, że jak ustalono w lokalu zamieszkują za przyzwoleniem E. D. jeszcze inne osoby, organ doszedł do przekonania, że niezasadnym byłoby przyznanie zasiłków celowych z przeznaczeniem ich na zapłatę zaległości za zużycie energii elektrycznej skoro poza wnioskodawczynią w przedmiotowym lokalu mieszkalnym zamieszkują inne osoby, za jej przyzwoleniem. W takim razie opieka społeczna w ramach przyznawanych zasiłków celowych nie jest zobowiązana do finansowania rachunków za zużycie energii elektrycznej w sytuacji, gdy z niej korzysta nie tylko wnioskodawczyni i jej syn ale także 6 innych osób, które powinny z tego tytułu ponosić określone opłaty. Organ zaznaczył, że wnioskodawczyni w trakcie wywiadu dnia 28 kwietnia 2011 r. nie przedstawiła żadnych niezrealizowanych recept na siebie lub syna, dlatego też brak jest podstaw do uwzględnienia jej żądania także w zakresie przyznania świadczenia na leki. Odnosząc się z kolei do kwestii przyznania zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup węgla organ wskazał, że E. D. nie spełnia kryterium dochodowego wskazanego z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyż dochód rodziny przekroczył ustawowe kryterium dochodowe i wynosił wynosi 1213,62 zł. Z kolei rozważając sytuację pod kątem zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej, organ nie stwierdził żadnych szczególnych okoliczności, które uzasadniały by przyznanie kolejnych zasiłków celowych specjalnych na zakup węgla, zważywszy na fakt, iż wnioskodawczyni przyznano zasiłek celowy specjalny w kwocie 250 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakup opału decyzją z dnia [...] 2011 r. do wypłaty 20 kwietnia 2011 r., przy czym wnioskodawczyni nie zdążyła odebrać zasiłku na zakup węgla, a już złożyła kolejny wniosek na zakup opału. Powyższe ustalenia legły więc u podstaw wydania przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu [...] 2011 r., znak: [...] oraz w dniu [...] 2011 r., znak: [...], decyzji o odmowie przyznania E. D. pomocy na prąd, leki i węgiel. Odwołania od powyższych decyzji wniosła E. D., wskazując na swoją trudną sytuację życiową. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że E. D. prowadzi gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym synem P. Na miesięczny dochód dwuosobowej rodziny odwołującej w wysokości 1.213,62 zł, który organ I instancji prawidłowo ustalił, składają się: renta socjalna w wysokości 540,62 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł. Posiadany dochód przekracza kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny, które wynosi 702 zł. Przy obliczaniu dochodu uwzględniono przychody z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosków. Kolegium wskazało, że z akt obu spraw wynika, iż w 2010 r. E. D. wielokrotnie otrzymywała pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzją nr [...] z dnia [...] 2010 r. organ I instancji przyznał odwołującej zasiłek celowy specjalny w wysokości 300 zł na dofinansowanie do zakupu węgla i zapłaty za prąd. Następnie na podstawie decyzji nr [...] E. D. otrzymała zasiłek celowy specjalny w wysokości 65,98 zł na spłatę zadłużenia za energię elektryczną za m-c grudzień 2009 r. Decyzją nr [...] z dnia [...] 2010 r. E. D. został przekazany zasiłek celowy w wysokości 200 zł na dofinansowanie do leków, energii energetycznej i zakupu drewna, decyzją nr [...] z dnia [...] 2010 r. - zasiłek celowy w wysokości 150 zł na dofinansowanie do zapłaty za energię elektryczną i do zakupu węgla, decyzją nr [...] z dnia [...] 2010 r. - zasiłek celowy specjalny w wysokości 212,85 zł na zapłatę zaległości za energię elektryczną za miesiące czerwiec i lipiec 2010 r., decyzją nr [...] z dnia [...] 2010 r. - zasiłek celowy specjalny w wysokości 250 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do opału, a decyzją nr [...] z dnia [...] 2010 r. - zasiłek celowy specjalny w wysokości 315 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu 1/2 tony opału na zimę (brykietu). Kolegium przyznało rację organowi I instancji, że skoro w lokalu odwołującej zamieszkują za jej przyzwoleniem inne osoby (posiadające dochody), to opieka społeczna w ramach przyznawanych zasiłków celowych nie jest zobowiązana do finansowania rachunków za energię elektryczną wykorzystywaną nie tylko przez E. D. i jej syna, ale także innych domowników, którzy powinni z tego tytułu ponosić opłaty. Za odmową przyznania E. D. pomocy finansowej przemawia także fakt, iż odwołująca się korzysta z kanałów telewizyjnych w ramach abonamentu Cyfry Plus, który wynosi 65,00 zł miesięcznie. Oznacza to, że E. D., choć dysponuje skromnymi środkami finansowymi, mimo wszystko potrafi regularnie wygospodarować kwotę 65,00 zł na zaspokojenie drugorzędnych potrzeb. Ponadto Kolegium podkreśliło, że w 2011 r. odwołująca otrzymała decyzją nr [...] z dnia [...] 2011 r. zasiłek celowy specjalny w wysokości 79 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zaległości za energię elektryczną, decyzją nr [...] z dnia [...] 2011 r. - zasiłek celowy specjalny w wysokości 15 zł z przeznaczeniem na zakup leków, a decyzją nr [...] z dnia [...] 2011 r. - zasiłek celowy specjalny w kwocie 250 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału. Powyższe świadczy o tym, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej stara się - w miarę posiadanych środków - wspomagać E. D., przyznając jej pomoc w postaci stosownych świadczeń z ustawy o pomocy społecznej. Skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 1 lipca 2011 r. nr [...] i nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła E. D., podnosząc, ze wydane decyzje są dla niej krzywdzące. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosząc o ich oddalenie podtrzymało stanowiska zaprezentowane w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd postanowił połączyć niniejszą sprawę ze sprawą o sygn. akt III SA/Kr 990/11 – do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić ją pod sygn. akt III SA/Kr 989/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Dokonane przez organy orzekające w niniejszej sprawie ustalenia sytuacji dochodowej skarżącej i jej rodziny nie budzą wątpliwości. Skoro wysokość miesięcznych dochodów rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), to zasadnie organy rozważały ewentualność udzielenia skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego z art. 41 ustawy, a nie zasiłku celowego z art. 39 ustawy, gdyż ten pierwszy z wymienionych nie jest uzależniony od spełnienia warunku kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Analiza przywołanego przepisu wskazuje, że zasiłek celowy specjalny z art. 41 ustawy, ma wyjątkowy charakter. Powinien być on przeznaczony na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 639/07, LEX nr 504843). Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nie oznacza, że organy mogą pozwolić sobie na działania dowolne. Działanie w ramach uznania administracyjnego doznaje, bowiem ograniczenia postanowieniami w szczególności art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), zmuszając organ do każdorazowego ustalenia hierarchii pomiędzy indywidualnym interesem osoby ubiegającej się o pomoc (działaniem na jej korzyść), a interesem społecznym (publicznym), w tym i innych osób również ubiegających się o przyznanie pomocy. Organ powinien też pozostawać w zgodzie z celami i zasadami pomocy społecznej, o których mowa w art. 1 – 5 ustawy o pomocy społecznej. Jeżeli celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w okolicznościach, gdy trudnych sytuacji życiowych nie są w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości (art. 2 i 3 ustawy), to szczególny przypadek, o jakim mowa w art. 41 ustawy, musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Oceniając pod tym względem prawidłowość stanowiska organów pomocy społecznej w niniejszej sprawie uznać należy, że jest to stanowisko trafne. Sytuacja życiowa skarżącej niczym, bowiem wyraźnym nie odcina się od sytuacji wielu innych osób, które egzystują w podobnych, tak jak ona trudnych warunkach. Wskazywane w wielu pismach skarżącej okoliczności jak: choroby, wysokie koszty utrzymania, zadłużenie i brak wystarczających środków finansowych na zaspokojenie różnych potrzeb, nie wskazują na istnienie takich wyjątkowych okoliczności, których skarżąca nie mogłaby przezwyciężyć i uzasadniających przyjęcie, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę przyznania zasiłku celowego specjalnego. Organy rozważając możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego oceniają sytuację strony na podstawie całokształtu okoliczności związanych z sytuacją osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową, w tym także i z uwzględnieniem kosztów zakupu lekarstw, kosztów utrzymania mieszkania, w które wchodzą koszty zakupu opału i energii elektrycznej. Lektura akt obu postępowań administracyjnych, prowadzonych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, nie pozostawia wątpliwości, że skarżąca zdaje się traktować pomoc społeczną jako podstawowe źródło utrzymania i zapewnienia wszystkich potrzeb. W związku z tym powinna bardziej zracjonalizować swoje wydatki. Skarżąca nie powinna też zapominać, że pomoc społeczna ma jedynie charakter doraźny. W ocenie, zatem Sądu nieuwzględnienie żądań skarżącej nie pozostaje w sprzeczności z prawem, zwłaszcza, że ma ona systematycznie, w miarę posiadanych przez ośrodek pomocy społecznej, choć ograniczonych środków, zapewnianą pomoc finansową, jak i wsparcie rzeczowe. W sytuacji życiowej skarżącej występują jedynie okoliczności o charakterze ogólnym a nie wyjątkowym, od których zaistnienia warunkowane jest przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje jak i poprzedzające je decyzje organu I instancji odpowiadają prawu, gdyż organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak sentencji wyroku.