III SA/Kr 99/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2010 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa -Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz adwokata Ł. M., pl. [...], tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240,- (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o podatek VAT przewidziany dla tego rodzaju czynności A. S. wniósł w dniu 17 lipca 2009 r. o przyznanie mu zasiłku celowego na leki. Na uzasadnienie podał, że jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej przy ul. "A" i utrzymuje się z renty w wysokości 851,07 zł (brutto) oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł, przy czym 70% renty przelewane jest na pokrycie jego kosztów utrzymania w Domu Pomocy Społecznej, a we wrześniu ma mieć przeprowadzony zabieg chirurgiczny związany z tętniakiem aorty wstępującej i prawdopodobnie – zdaniem lekarzy – wzrosną jego koszty leczenia farmaceutycznego, które i obecnie są bardzo wysokie. Decyzją nr [...] z dnia [...] 2009 r. organ I instancji – Prezydent Miasta odmówił przyznania A. S. pomocy finansowej na zakup leków. W uzasadnieniu podano, że sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala mu na zakup leków, gdyż w związku z pobytem w Domu Pomocy Społecznej ponosi on opłaty w wysokości 382,98 zł, a z dokumentacji przedłożonej do akt wynika, że w związku ze stanem zdrowia na leczenie farmakologiczne przeznacza miesięcznie około 70 zł, przy czym wnioskodawca przedłożył rachunek "pro forma" z dnia 24 lipca 2009 r. ustalający koszt leków w wysokości 37,71 zł, z tym, że sam ponosi z tego tytułu kwotę 31,31 zł a pozostała kwota w wysokości 6,41 zł jest dofinansowana ze środków Domu Pomocy Społecznej. Organ podkreślił, że "zgodnie z zapisem art. 58 ustawy o pomocy społecznej dom pomocy społecznej pokrywa w całości wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki pensjonariuszom, a także pokrywa opłaty ryczałtowe i częściową odpłatność do wysokości limitu cen za m.in. wykup niezbędnych leków". Zdaniem tego organu, wnioskodawca jest w stanie ze środków, które pozostają w jego dyspozycji współfinansować zakup leków, albowiem w związku z pobytem w domu pomocy społecznej nie obciążają go żadne inne niezbędne wydatki. Nadto organ zaznaczył, że "wyznacznikami przyznania i ustalenia wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, lecz także możliwości finansowe Ośrodka". Pismem z dnia 17 sierpnia 2009 r. A. S. złożył odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji podnosząc, że nie zwracał się o comiesięczne wsparcie finansowe na zakup leków, ale o środki pieniężne na leczenie pooperacyjne związane z mającą się odbyć w dniu 15 września 2009 r. operacją usunięcia tętniaka aorty i w sytuacji nie przyznania mu tych środków nie będzie w stanie "pójść na powyższy zabieg operacyjny", co z kolei zagraża jego życiu. Odwołujący się odniósł, że w przeszłości oddał ponad 124 litry krwi ratując życie wielu ludziom. W wyniku rozpatrzenia odwołania A. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2009 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Jako podstawę prawną wskazano art. 138 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 41 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że 57-letni A.S. jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji i utrzymuje się z renty i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 886,47 zł, a więc jego dochód przekracza wskazane w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe, które nie może przekraczać kwoty 477 zł, jednakże w aktach brak jest dowodu, który jednoznacznie wskazywałby, jaka była wysokość świadczenia z tytułu renty w miesiącu poprzedzającym zgłoszenie wniosku, a więc w czerwcu 2009 r. Organ odwoławczy podniósł, że z uwagi przekroczenie kryterium dochodowego i na treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej, organ I instancji powinien zbadać i ustalić czy sytuacja wnioskodawcy może być uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w tym przepisie ustawy. W szczególności organ I instancji powinien ustalić, jakich leków wnioskodawca potrzebuje w celu zapewnienia prawidłowego leczenia i jaki jest koszt tych leków. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji – Prezydent Miasta decyzją nr [...] z dnia [...] 2009r. odmówił A. S. przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego na leki. Jako podstawę prawną wskazano art. 104 i art. 107 kpa oraz art. art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 102, art. 104, art. 106 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych dochodów oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055). Na uzasadnienie podano, że wnioskodawca jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji i przebywa w domu opieki społecznej, gdzie ma zabezpieczone niezbędne potrzeby bytowe i zapewnioną całodobową opiekę i usługi wspomagające. Utrzymuje się z renty, z której po potrąceniu należności egzekucyjnych i poniesieniu opłaty na rzecz domu pomocy społecznej pozostaje mu kwota 137,73 zł i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153zł, a to oznacza, że jest w stanie ponieść koszty zakupu leków. Organ ustalił, że wnioskodawca wymaga leczenia farmakologicznego, którego koszt wynosi ok. 36,38zł, co stanowi kwotę zakupu koniecznych leków w przypadkowo wybranej aptece, przy czym sam wnioskodawca dołączył rachunek "pro forma" ustalający koszt leków na kwotę 37,71 zł, z tym opłata ciążąca na wnioskodawcy wyniosłaby 31,31 zł, a dofinansowanie ze środków domu pomocy społecznej - 6,40zł, albowiem – zgodnie z art. 58 ustawy o pomocy społecznej - dom pomocy społecznej pokrywa w całości wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki pensjonariuszom, a także pokrywa opłaty ryczałtowe i częściową odpłatność do wysokości limitu cen za wykup niezbędnych leków. Mając na względzie powyższe ustalenia i przepisy ustawy o pomocy społecznej organ I instancji nie znalazł okoliczność szczególnie uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej. Z powyższą decyzją nie zgodził się A.S., jednak w odwołaniu nie przedstawił konkretnych zarzutów, a wyraził jedynie swoje niezadowolenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia 17 grudnia 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną wskazano art. 138 § 1 kpa oraz art. 2, art. 8 ust. 1 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że dochód A. S. (renta socjalna w kwocie 733,47 zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł) w kwocie 886,47 zł przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie 477 zł – o kwotę 409,47 zł. Z ustaleń dokonanych w postępowaniu wynika, że odwołujący się, który przebywa w domu opieki społecznej, gdzie ma zapewnione pełne utrzymanie i całodobową opiekę i któremu po potrąceniu wydatków takich jak potrącenia egzekucyjne i opłata za pobyt w domu pomocy społecznej pozostaje kwota, z której tylko część powinien przeznaczyć na zakup leków – nie jest w sytuacji określonej jako "szczególnie uzasadniony przypadek", o której mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy podzielił w pełni stanowisko organu I instancji nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Organ zaznaczył, że podziela w pełni stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Zaspokajanie potrzeb powinno być ukierunkowane w pierwszej kolejności na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować." (wyrok z dnia 24 września 1996 r., sygn. akt SA/Gd 3281/95 opubl. LEX nr 44077), a do takich odwołujący się nie należy. Od powyższej decyzji A. S. złożył skargę nie przedstawiając w niej konkretnych zarzutów, a wyrażając ogólne niezadowolenie, zwłaszcza z sytuacji panującej w domu opieki społecznej, gdzie – jego zdaniem – brakuje leków, porcje śniadaniowe i kolacje są niewielkie, a jedynie "obiady są do wytrzymania". Do skargi dołączył zaświadczenie Domu Pomocy Społecznej z dnia 5 stycznia 2010 r. na okoliczność, że w miesiącach listopad i grudzień 2009 r. oraz w styczniu 2010 roku dopłacił do pobytu w DPS po 19,60 zł, co stanowi różnicę między kwotą 402,58 zł ustaloną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, a kwotą 382,98 zł wpłacaną przez ZUS ze świadczenia rentowego skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ podniósł, że mimo dodatkowo wpłaconej kwoty sytuacja życiowa skarżącego nie wskazuje na zaistnienie szczególnie uzasadnionego przypadku, który uzasadniałby przyznanie wnioskowanego dodatku specjalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga A. S. jest całkowicie nieuzasadniona. Sąd podkreśla, że podstawę prawną przyznawania pomocy społecznej stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 6175 poz. 1362). Art. 39 tej ustawy określa podstawę prawną przyznania zasiłku celowego, do jakiego należy pomoc finansowa na zakup leków. "Art. 39. 1. W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. 2. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu". Z brzmienia tego przepisu, w szczególności ze słów zawartych w art. 39 ust. 1: "może być przyznany zasiłek celowy" i zawartych w art. 39 ust. 2: "zasiłek celowy może być przyznany" wynika jednoznacznie, że organ "może", ale nie musi przyznać żądanego świadczenia i jednocześnie wskazuje na to, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie tzw. uznania administracyjnego, a to oznacza, że uznaniem administracyjnym objęta jest nie tylko wysokość przyznawanego świadczenia, ale i ocena przez organ administracyjny warunków uzasadniających przyznanie pomocy. Przyznając zasiłek celowy z art. 39 omawianej ustawy o pomocy społecznej organ sprawdza na wstępie, czy osoba starająca się o pomoc finansową spełnia kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł miesięcznie. Kryterium tego nie spełnia wnioskodawca A. S., albowiem jego dochody przekraczają kryterium dochodowe o około 400 zł miesięcznie. W tej sytuacji skarżącemu nie może być przyznany jakikolwiek zasiłek celowy z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu - organy administracyjne obu instancji słusznie rozważyły możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego, o którym mówi art. 41 omawianej ustawy: "Art. 41. W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową." Mając na względzie treść powyższego przepisu należy zwrócić uwagę na konieczność zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w tym przepisie. Sąd podkreśla, iż w pełni podziela stanowisko orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, które wskazuje: "Z treści przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. wynika, iż decyzja wydawana w oparciu o tenże przepis prawa ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się wnioskodawca, winna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1910/07 opubl. LEX nr 569575); "Specjalny zasiłek celowy może otrzymać tylko osoba, która spełnia ustawowe przesłanki warunkujące jego przyznanie. Ponadto ten rodzaj świadczenia, ze względu na swój szczególny charakter może przeznaczony zostać na konkretny cel, dlatego co do zasady nie może być automatycznie odnowiony" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 550/08 opubl. LEX nr 522682); "Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008r. sygn. akt I OSK 1416/07 opubl. LEX nr 489088)." Sąd zauważa, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu zasiłku celowego na leki w dniu 17 lipca 2009 r. motywując tym, we wrześniu ma mieć przeprowadzony zabieg chirurgiczny związany z tętniakiem aorty wstępującej i prawdopodobnie wzrosną koszty jego leczenia farmakologicznego. Jak wskazano wyżej wniosek ten z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe, mógł być uznany wyłącznie za wniosek o przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Skarżący nigdy nie wykazał, o jaką kwotę mogłyby wzrosnąć koszty leków po przebyciu takiej operacji, która – jak wynika z zaświadczenia Szpitala Specjalistycznego z dnia 7 sierpnia 2009 r. (k. 412 akt. adm.) i skierowania do tego szpitala z dnia 26 sierpnia 2009 r. (k. 416 akt adm.) była planowana na dzień 15 września 2009 r. Z karty informacyjnej z leczenia szpitalnego Szpitala Specjalistycznego z dnia 16 września 2009 r. (k. 441 akt adm.) wynika, że A. S. przebywał w tym szpitalu od dnia 15 do dnia 16 września 2009 r., jednak zabieg chirurgiczny nie został przeprowadzony "z uwagi na brak progresji wady aortalnej i wymiarów tętniaka". Skarżący został zakwalifikowany do grupy obserwacyjnej z kontrolą echokardiograficzną co 6 miesięcy. Zdaniem Sądu - nie sposób nie zauważyć, że przez odsuniecie bezterminowo zabiegu operacyjnego cel, którym miały być zwiększone koszty pooperacyjnego leczenia skarżącego, na pokrycie których starał się o pomoc finansową w niniejszej sprawie, przestał istnieć i to już przed dniem wydania zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji ją poprzedzającej. Niezależnie od powyższego, a wobec sytuacji, że zabieg operacyjny nie został całkowicie wykluczony w przyszłości (skarżący pozostaje pod obserwacją lekarską) Sąd podnosi, że starając się o zasiłek celowy specjalny skarżący powinien wykazać nie tylko brak możliwości pokrycia potrzeby we własnym zakresie, z własnych środków, ale (przy ewentualnej pomocy pracowników ośrodka pomocy społecznej) orientacyjne koszty tej potrzeby. Niewątpliwie do takich potrzeb należałoby zaliczyć leczenie pooperacyjne, jeśli jego koszt wykraczałby poza zakres ubezpieczenia. Tak więc skarżący zaświadczeniami lekarskimi o konieczności zakupu konkretnych leków, zaświadczeniami Domu Pomocy Społecznej, w którym przebywa o braku możliwości pokrycia tego rodzaju leczenia przez placówkę w konkretnej wysokości, fakturami "pro forma" itp. powinien wykazać, jaki powstałby orientacyjny koszt leczenia pooperacyjnego, którego nie byłby w stanie ponieść z uwagi na wysokość środków pieniężnych pozostałych do jego dyspozycji. Sąd zwraca nadto uwagę na to, że ośrodki pomocy społecznej zajmujące się pomaganiem osobom i rodzinom w trudnych sytuacjach życiowych otrzymują na ten cel środki finansowe z budżetu państwa i wydatkowanie tych środków podlega dyscyplinie budżetowej i ustawowym kontrolom, niezależnym od osób, które korzystają lub chcą skorzystać z tej pomocy społecznej. Środki te z reguły są ograniczone i ośrodki pomocy społecznej muszą nimi dysponować w taki sposób, aby wystarczyły dla jak największej liczby osób i w jak najszerszym zakresie. Może to prowadzić do sytuacji, że niektóre osoby otrzymają mniejszą pomoc na zaspokojenie swoich potrzeb niż w rzeczywistości potrzebują, a niektóre w ogóle takiej pomocy nie otrzymają pomimo tego, że spełniają ustawowe kryteria do jej przyznania. W przypadku skarżącego Sąd stwierdza, że A. S. nie spełnia jakichkolwiek ustawowych kryteriów do przyznania mu świadczenia finansowego, o które się ubiegał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o powyższe ustalenia i rozważania stwierdza, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa, a przeto Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) określając ich wysokość na podstawie § 19 pkt 1 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) – jak w pkt II sentencji.