III SA/Kr 991/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer Sędziowie WSA Barbara Pasternak (spr.) WSA Halina Jakubiec Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2012 r. sprawy ze skarg R. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2011 r. nr [...] z dnia 6 czerwca 2011 r. nr [...] z dnia 6 czerwca 2011 r. nr [...] z dnia 6 czerwca 2011 r. nr [...] z dnia 6 czerwca 2011 r. nr [...] z dnia 6 czerwca 2011 r. nr [...] z dnia 6 czerwca 2011 r. nr [...] z dnia 6 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. T. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. R. B. złożył wnioski do Prezydenta Miasta o przyznanie mu zasiłków celowych specjalnych na zaspokojenie różnych potrzeb. Po rozpatrzeniu wniosków R. B. Prezydent Miasta wydał w dniu [...] 2011 r. następujące decyzje: 1) znak: [...], którą odmówił przyznania zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do opłat za czynsz; 2) znak: [...], którą odmówił przyznania zasiłku celowego specjalnego na zakup środków czystości; 3) znak: [...], którą odmówił przyznania zasiłku celowego specjalnego na leki; 4) znak: [...], którą odmówił przyznania zasiłku celowego specjalnego na zakup żelazka; 5) znak: [...], którą odmówił przyznania zasiłku celowego specjalnego na zakup pralki; 6) znak: [...], którą odmówił przyznania zasiłku celowego specjalnego na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie; 7) znak: [...], którą odmówił przyznania zasiłku celowego specjalnego na zakup dwóch dyktafonów; 8) znak: [...], którą odmówił przyznania zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do uregulowania opłat za energię elektryczną. W uzasadnieniach decyzji organ l instancji przytoczył i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, obszernie przedstawił zebrany materiał dowodowy i dokonał jego oceny, biorąc pod uwagę, że w sprawie tej wnioskowanym świadczeniem jest zasiłek celowy specjalny. W szczególności organ l instancji wskazał że R. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje sam, posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony na stałe, jest osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. Jak ustalono, w miesiącu grudniu 2010r. źródłem dochodu strony był dodatek mieszkaniowy w kwocie 170,72 zł oraz zasiłek stały w kwocie 317,23 zł, a zatem łączny dochód wyniósł 487,95 zł. Organ l instancji podkreślił, że w grudniu 2010r. strona nie dokonała żadnej opłaty z tytułu czynszu, a wydatki stanowiły kwotę 334,52 zł. Wskazano również, że kwota kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynikająca z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynosi 477 zł, tak więc ustalony w sprawie dochód R. B. przekracza tę kwotę, wobec czego organ l instancji rozważył możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 ustawy. Ponadto organ l instancji powołał treść art. 4 ustawy, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, wobec czego każdorazowo w postępowaniu organ ocenia podstawę strony w tym zakresie. Wyjaśniono, że zadaniem pomocy społecznej jest w szczególności udzielanie pomocy w trudnej sytuacji życiowej, nie zaś ponoszenie pełnych kosztów utrzymania obywateli. Z kolei obowiązkiem osób korzystających z pomocy jest współdziałanie z organem pomocy społecznej w przezwyciężaniu ich trudności, przez co należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym. Zaznaczono, że egzekwowanie od świadczeniobiorców obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, gdyż w przeciwnym razie pomoc ograniczać się będzie wyłącznie do rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów. Stwierdzono, że strona winna wykazać, iż podjęła starania, które przy uwzględnieniu jej możliwości nie pozwoliły jednak na przezwyciężenie zaistniałych trudności. Natomiast bierne oczekiwanie na świadczenia z pomocy społecznej, bez wykazania w ramach możliwości danej osoby jej aktywności w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu, nie może być kwalifikowane jako zasługujące na aprobatę i pozwalające na przyznanie pomocy. Wskazano przy tym na art. 11 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Następnie w uzasadnieniu decyzji dokładnie przedstawiono, w jakim zakresie wnioskodawca objęty jest pomocą ośrodka pomocy społecznej, jakie świadczenia, tj. na jakie cele i w jakiej wysokości zostały stronie przyznane przez organ, jak również, jak wygląda współpraca wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym oraz współdziałanie w celu rozwiązania czy poprawy własnej trudnej sytuacji życiowej. W tym zaś zakresie stwierdzono, że pomimo uprzedniego przyznania stronie pomocy finansowej na wnioskowane cele (m. in. zakup kołdry i poduszki, na zakup butli gazowej), wnioskodawca nie udokumentował – pomimo wezwań organu, że przyznana pomoc została przeznaczona na cel określony w decyzji, bądź też oświadczył, że przeznaczona została na zupełnie inny cel (kwota 115 zł przyznana na zakup butli gazowej zgodnie z oświadczeniem strony przeznaczona została na odpłatne wypożyczenie komputera). Wskazano również, że wnioskodawca nie współpracuje z organem także poprzez brak wywiązywania się z nałożonych zobowiązań (uporządkowania mieszkania i regularne opłacanie czynszu choćby w części, niestosowanie się do zaleceń lekarskich, nieudzielanie informacji dotyczących pomocy rzeczowej i finansowej uzyskanej od innych osób). Zdaniem organu l instancji R. B. wykazał brak współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, a wszystkie okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego byłoby niezgodne z podstawowymi założeniami ustawy o pomocy społecznej. Odwołanie od powyższych decyzji złożył R. B., kwestionując odmowę przyznania wnioskowanych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrzyło odwołania R. B. od ww. decyzji Prezydenta Miasta i w dniu 6 czerwca 2011 r. wydało następujące decyzje: 1) znak: [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. znak: [...]; 2) znak: [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. znak: [...]; 3) znak: [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. znak: [...]; 4) znak: [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. znak: [...]; 5) znak: [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. znak: [...]; 6) znak: [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. znak: [...]; 7) znak: [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. znak: [...]; 8) znak: [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. znak: [...]. W uzasadnieniach decyzji Kolegium wskazało, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, a ustawa o pomocy społecznej przewiduje możliwość przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, zasiłku celowego specjalnego w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W myśl bowiem art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W tym celu organ pomocy społecznej powinien wszechstronnie rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" poprzez dokonanie oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Świadczenia unormowane w art. 41 ustawy o pomocy społecznej powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Kolegium podkreśliło, że co do zasady pomoc społeczna ma charakter wspierający, umożliwiający przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, co jednakże nie oznacza, że ma mieć rolę wyręczającą czy zastępującą własne działania osób, które własnym staraniem mogą podejmować określone czynności celem poprawy swojej sytuacji życiowej. Natomiast z akt sprawy wynika, że R. B. przeznaczał przyznaną pomoc finansową na inne cele, aniżeli została przyznana, nie przedstawiał rachunków dokumentujących przeznaczenie przyznanych środków finansowych - tak więc nie rozliczał się z przyznanej pomocy. Tym samym dotychczasowe działanie R. B. nie dawało podstaw do przyjęcia, że ewentualnie przyznane świadczenie przeznaczy na przyznany cel. W ocenie Kolegium strona nie współdziałała z pracownikiem socjalnym, nie wywiązywała się z ustaleń oraz nie podejmowała własnych starań zmierzających do poprawy swojej trudnej sytuacji życiowej. Dlatego Kolegium podzieliło ocenę okoliczności sprawy dokonaną przez organ l instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w tym argumentację uzasadniającą odmowę przyznania objętego wnioskiem świadczenia. W ocenie Kolegium odmowa przyznania zasiłku celowego specjalnego została należycie i wyczerpująco uzasadniona przez organ I instancji, a więc zaskarżone decyzje były prawidłowe i nie naruszały granic uznania administracyjnego. Skargi na powyższe decyzje SKO wniósł R. B., zarzucając, że Kolegium bezkrytycznie przyjęło wszystkie ustalenia organu l instancji. W odpowiedzi na skargi SKO wniosło o ich oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 25 maja 2012r. ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu. Na rozprawie w dniu 10 października 2012r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu i oświadczył, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Zaskarżone decyzje SKO są zgodne z prawem i dlatego skargi R. B. podlegają oddaleniu ze względów przedstawionych poniżej. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania określa ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu tych trudności życiowych. Organy pomocy społecznej są zobowiązane do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organy do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. W kontrolowanych postępowaniach skarżąca ubiegał się o przyznanie zasiłku specjalnego. Odnośnie tego świadczenia ogólna zasada została zawarta w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednym z podstawowych warunków przyznania zasiłku celowego o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jest spełnienie kryterium dochodowego. Organy pomocy społecznej prawidłowo ustaliły, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje sam, posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony na stałe i jest osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. W miesiącu grudniu 2010r. źródłem dochodu skarżącego był dodatek mieszkaniowy w kwocie 170,72 zł oraz zasiłek stały w kwocie 317,23 zł, a zatem łączny dochód skarżącego wyniósł 487,95 zł, czyli przekroczył kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej określonej w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (477 zł). Podkreślić trzeba, że organy pomocy społecznej rozważyły także możliwość przyznania skarżącemu zasiłków celowych specjalnych na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku wymaga zbadania, czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", a więc rozstrzygnięcie zawiera w sobie element uznania administracyjnego. Jednak nie zmienia to faktu, że warunkiem prawidłowości takiej decyzji jest właściwe i dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności z zachowanie przepisów regulujących postępowanie administracyjne, a następnie przedstawienie motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu. W ocenie Sądu przy wydawaniu zaskarżonych decyzji organy pomocy społecznej nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Jak wskazano wyżej, sytuacja rodzinna i materialna skarżącego została ustalono prawidłowo. Trafnie również organy pomocy społecznej wskazały na brak współdziałania ze strony skarżącego w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Z akt administracyjnych jednoznacznie wynika, że skarżącemu było już wcześniej udzielane wsparcie ze środków pomocy społecznej (m. in. zakup kołdry i poduszki, na zakup butli gazowej). Nie można zatem zarzucić organom pomocy społecznej braku zainteresowania trudną sytuacją życiową skarżącego. Jednakże skarżący nie wywiązywał się z nałożonych na niego zobowiązań, takich jak uporządkowanie mieszkania i regularne opłacanie czynszu choćby w części. Nie stosował się też do zaleceń lekarskich ani nie udzielał organom informacji dotyczących pomocy rzeczowej i finansowej uzyskanej od innych osób. Co istotne skarżący nie udokumentował, pomimo wezwań organu, że przyznana mu wcześniej pomoc została przeznaczona na cel określony w decyzji, a wręcz oświadczył, że kwota 115 zł przyznana na zakup butli gazowej przeznaczona została na zupełnie inny cel (odpłatne wypożyczenie komputera). Dlatego też w ocenie Sądu organy pomocy społecznej zasadnie przyjęły, że postawa skarżącego wskazuje na brak woli współdziałania z organami w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Skarżący nie wypełnia bowiem nawet niezbyt skomplikowanych obowiązków (uporządkowanie mieszkania), a równocześnie składa kolejne wnioski o przyznanie zasiłków na zaspokojenie swoich potrzeb (dofinansowanie opłat za czynsz, zakup środków czystości, zakup leków, zakup żelazka, zakup pralki, zakup żywności, zakup dwóch dyktafonów, dofinansowanie do uregulowania opłat za energię elektryczną). Taka postawa skarżącego uzasadnia przekonanie, że oczekuje on zaspokojenia wszystkich swoich potrzeb ze środków pomocy społecznej, a ze swojej strony nie podejmuje działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji bytowej. W tych okolicznościach przyznawanie skarżącemu pomocy w formie zasiłków celowych specjalnych byłoby niezgodne z podstawowymi założeniami ustawy o pomocy społecznej przedstawionymi powyżej, a szczególnie z art. 4 i art. 11 ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżone decyzje nie naruszają prawa i oddalił skargi na podstawie art. 151 ppsa. Odnośnie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II sentencji wskazać trzeba, że stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.), koszty nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata z urzędu, ponosi Skarb Państwa. W niniejszej sprawie koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części, a pełnomocnik złożył stosowny wniosek. Udzielona pomoc prawna polegała na występowaniu przed sądem pierwszej instancji, za co przysługują koszty w wysokości 240 zł - stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Ponadto przyznane koszty adwokackie należy na podstawie § 2 ust. 3 rozporządzenia powiększyć p kwotę podatku od towarów i usług.