III SAB/Kr 122/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kisielowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu na posiedzeniu w trybie uproszczonym w dniu 4 marca 2026 roku sprawy ze skargi K. G. na bezczynność Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie wypadku przy pracy rolnej postanawia: odrzucić skargę. Skargą z 30 września 2025 r. K. G. (dalej: "skarżący") zarzucił Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego bezczynność w przedmiocie prowadzenia postepowania w sprawie znak 0700-ZPRO.810.1.13.2025 dotyczącego ustalenia przyczyn i okoliczności wypadku przy pracy rolniczej. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że w marcu 2025 r. wystąpił z wnioskiem do KRUS o jednorazowe odszkodowanie w związku z jego wypadkiem przy pracy rolniczej. Skarżący wskazał, że pomimo upływu 16 miesięcy od dnia rozpoczęcia postępowania nie otrzymał w sprawie żadnej decyzji. Jedynie 6 maja 2025 r. otrzymał pismo, w którym poinformowano go, iż wniosek o przyznanie świadczenia zostanie rozpatrzony po dostarczeniu przez skarżącego postanowienia o zakończeniu postępowania w sprawie wypadku drogowego zaistniałego 12 kwietnia 2024 r., którego skarżący był uczestnikiem. W ocenie skarżącego działanie takie było bezpodstawne i nieuzasadnione, gdyż zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników skarżący nie miał obowiązku dostarczać żadnego postanowienia, a samo postępowanie w sprawie wypadku drogowego zaistniałego w dniu 12 kwietnia 2024 r. którego skarżący był uczestnikiem nie może mieć w sprawie skarżącego jakiegokolwiek wpływu na fakt wypłaty odszkodowania, o które skarżący wnioskuje. W dniu 17 czerwca 2025 r. skarżący złożył do KRUS ponaglenie. W złożonej skardze skarżący wniósł o zobowiązanie KRUS do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie 30 dni od daty doręczenia akt organowi, dokonanie kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga, o orzeczenie, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, mimo że będą podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, jeśli taki zostanie wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu oraz o wymierzenie organowi grzywny na postawie art. 149 § 2 p.p.s.a w maksymalnej wysokości określonej w art 154 § 6 p.p.s.a, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie. Podał, że skarżący zgłosił wypadek przy pracy rolniczej dopiero w dniu 13 marca 2025 roku, czyli po 11 miesiącach od jego wystąpienia. Organ wskazał, iż o zaistnieniu wypadku przy pracy rolniczej poszkodowany, rolnik, domownik lub inna osoba są zobowiązane zawiadomić Kasę bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia jego zaistnienia. Niedopełnienie tego obowiązku ocenia się przy ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku oraz prawie do jednorazowego odszkodowania z jego tytułu. Zaznaczył, że postępowanie powypadkowe prowadzone jest od dnia zgłoszenia wypadku i jeszcze tego samego dnia, tj. 13 marca 2025 r. wystąpiono z pisemnymi wnioskami do organów, które brały udział w czynnościach ratunkowych na miejscu wypadku w dniu 12 kwietnia 2024 r w miejscowości: B. Ponadto, przeprowadzono przesłuchania osób mających związek z wypadkiem w dniach: 18 marca 2025 r., 24 marca 2025 r., 26 marca 2025 r., 31 marca .2025 r. oraz dokonano oględzin miejsca i przedmiotów związanych z wypadkiem 24 marca 2025 r. W tym czasie pozyskano również inną dokumentację niezbędną do sporządzenia protokołu powypadkowego. Organ wskazał na podjęty szereg czynności mających na celu ustalenie stanu faktycznego, a ponadto na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego i wystąpienia z wnioskiem do Prokuratury Rejonowej Kraków Śródmieście - Zachód w Krakowie. Prezes KRUS zwrócił uwagę również, że w dniu kiedy skarżący uległ wypadkowi nie podlegał on ubezpieczeniu rolniczemu. Dopiero na mocy decyzji z dnia 31 października 2024 r. został objęty ubezpieczeniem z mocą wsteczną tj. od 27 lutego 2024 r. Organ uznał za całkowicie bezzasadny zarzut bezczynności. Wskazał, że podejmował czynności w sprawie w miarę napływu wymaganych dokumentów oraz zgodnie z obowiązującymi przepisami, ewentualne przerwy w procedowaniu wynikały z przyczyn niezależnych od organu, takich jak oczekiwanie na dokumentację medyczną (która wpłynęła do organu dopiero w sierpniu 2025 r.) i oczekiwanie na zakończenie postępowania prowadzonego przez Prokuraturę pod sygn. akt. sprawy [...] dot. wypadku drogowego. Ponadto, organ wskazał, że odpowiedział skarżącemu na ponaglenie pismem z dnia 26 czerwca 2025 r., a także ponownie zwrócił się do Prokuratury, uzyskując informację, iż postępowanie przeciwko skarżącemu, podejrzanemu o przestępstwo z art. 177 § 2 k.k. pozostaje w toku, a planowany termin jego zakończenia - o ile wpłynie opinia medyczna - to październik 2025 roku. Kolejny raz organ zwrócił się do Prokuratury o nadesłanie wymaganych informacji w dniu 6 października 2025 r., jednak do dnia sporządzenia odpowiedzi na skargę nie uzyskał odpowiedzi z Prokuratury. W związku z powyższym, wobec braku informacji z Prokuratury, Prezes KRUS stwierdził, iż nie może zakończyć prowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie skarżącego, a tym samym sporządzić protokołu ustalania przyczyn i okoliczności wypadku przy pracy rolniczej. Wobec braku podstaw do stwierdzenia bezczynności i przewlekłości postępowania administracyjnego Organ wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na odrzucenie, Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Z przepisu art. 149 p.p.s.a. wynika, że istota skargi na bezczynność polega na tym, iż sąd, uwzględniając taką skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Stan bezczynności organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2003 r., sygn. akt IV SAB/Wa 109/07, CBOSA). Uwzględnienie skargi na bezczynność wymaga uprzedniego ustalenia, że istnieje określony przepis prawa, który w konkretnej sprawie zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub podjęcia czynności. Sąd zważył, że zakres sądowej kontroli skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjęcia czynności oraz, czy w zakreślonym przepisami procesowymi terminie, dokonał powyższych działań. Oznacza to, że brak działania pomimo takiego obowiązku, przy równoczesnym przekroczeniu terminu załatwienia sprawy, powoduje konieczność uwzględnienia skargi. O bezczynności w załatwieniu sprawy można bowiem mówić wówczas, gdy istnieje przepis zobowiązujący organ do określonego działania, zaś organ tego nie czyni (por. wyrok WSA w Łodzi z 31.07.2018 r., III SAB/Łd 23/17, CBOSA). Podkreślić należy, że celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej jest zwalczanie braku działania (zwłoki) w załatwieniu sprawy administracyjnej. Tymczasem, skarga skarżącego nie dotyczy bezczynności w załatwieniu sprawy administracyjnej, ponieważ postępowanie w sprawie ustalenia wypadku przy pracy rolniczej i jednorazowego odszkodowania nie stanowi sprawy administracyjnej, nie podlega właściwości sądów administracyjnych, lecz sądów powszechnych. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r., poz. 1770 ze zm., dalej: "u.u.s.r.") jednorazowe odszkodowanie przysługuje: 1) ubezpieczonemu, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej; 2) (uchylony); 3) członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej; 4) (uchylony). Jednorazowe odszkodowanie nie przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli: 1) spowodował wypadek umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa lub 2) będąc w stanie nietrzeźwości lub będąc pod wpływem środków odurzających, substancji psychotropowych lub innych środków o podobnym działaniu, sam w znacznym stopniu przyczynił się do wypadku (ust. 2). Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.u.s.r. za wypadek przy pracy rolniczej uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo pozostających w związku z wykonywaniem tych czynności: 1) na terenie gospodarstwa rolnego, które ubezpieczony prowadzi lub w którym stale pracuje, albo na terenie gospodarstwa domowego bezpośrednio związanego z tym gospodarstwem rolnym lub 2) w drodze ubezpieczonego z mieszkania do gospodarstwa rolnego, o którym mowa w pkt 1, albo w drodze powrotnej, lub 3) podczas wykonywania poza terenem gospodarstwa rolnego, o którym mowa w pkt 1, zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo w związku z wykonywaniem tych czynności, lub 4) w drodze do miejsca wykonywania czynności, o których mowa w pkt 3, albo w drodze powrotnej. Jak natomiast stanowi art. 36 ust. 1 u.u.s.r. Prezes Kasy wydaje decyzje w sprawach: 1) podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpieczenia, a także wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie; 1a) zmiany warunków ubezpieczenia, a także stwierdzenia obowiązku opłacania składki, o której mowa w art. 17 ust. 2; 1b) stwierdzenia obowiązku opłacania dodatkowej składki miesięcznej, o której mowa w art. 17 ust. 4; 2) (uchylony); 2a) przedłużenia prawa do renty rolniczej szkoleniowej; 3) ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia i ich indywidualnego wymiaru; 4) zawieszenia prawa do świadczeń; 5) zawieszenia lub wstrzymania wypłaty świadczeń oraz wznowienia zawieszonej lub wstrzymanej wypłaty; 6) zwrotu nienależnie pobranych świadczeń; 7) przyznania odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczeń; 8) potrącenia składek na ubezpieczenie lub innych należności ze świadczeń z ubezpieczenia; 9) wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, z zastrzeżeniem ust. 1a; 10) o których mowa w art. 41a i 55; 11) przyznania rodzicielskich świadczeń uzupełniających, o których mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym; 12) interpretacji indywidualnych, o których mowa w art. 62a. 1a. Decyzje w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 1, dotyczących pomocnika rolnika oraz w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 9, Prezes Kasy wydaje w sprawach spornych. 2. Prezes Kasy może upoważniać do wydawania decyzji w sprawach, o których mowa w ust. 1, pracowników Kasy. Ponadto Prezes Kasy i Prezes Zakładu mogą postanowić, że określone decyzje będą wydawane, z upoważnienia Prezesa Kasy, przez pracowników Zakładu. 3. Od decyzji w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-9 i 12, a także w przypadku niewydania decyzji przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. 4. Wniesienie odwołania do sądu od decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu i obowiązek opłacania należności z tytułu składek na to ubezpieczenie nie wstrzymuje wykonania tej decyzji. Zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2005 r. w sprawie sposobu i trybu zgłaszania wypadku przy pracy rolniczej oraz ustalania jego okoliczności i przyczyn (Dz. U. z 2005.76.669), jeżeli poszkodowany podlegał ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu w dniu zaistnienia wypadku uznaje się, że jest on osobą uprawnioną do ubiegania się o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, zwane dalej "jednorazowym odszkodowaniem", i niezwłocznie wszczyna się postępowanie dowodowe w celu wyjaśnienia okoliczności i przyczyn wypadku. Art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1568) stanowi, że kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 9 marca 2012 r., I OSK 431/12) wskazuje się, że art. 36 ust. 3 u.u.s.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 p.p.s.a. i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych rolników, a wydanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Wyjątek w tym zakresie stanowią sprawy wymienione w art. 36 ust. 1 pkt 10, czyli te o których mowa w art. 41a i art. 55 ww. ustawy. Przepisy art. 41a i art. 55 dotyczą decyzji o umorzeniu, odroczeniu terminu płatności lub rozłożeniu na raty należności z tytułu składek oraz przyznaniu świadczeń w drodze wyjątku. Tylko ten zakres przedmiotowych spraw został poddany kognicji sądownictwa administracyjnego. Nie należą zatem do właściwości sądów administracyjnych sprawy wypadków przy pracy rolniczej, ani jednorazowego odszkodowania za wypadek przy pracy rolniczej. Zgodnie natomiast z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Mając na względzie powyższe, z uwagi na okoliczność, że sprawy wypadków przy pracy rolniczej oraz odszkodowania za te wypadki, należą do właściwości sądów powszechnych, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. odrzucił skargę.