III SAB/Kr 16/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2017 r. w sprawie ze skargi Z. B. na bezczynność Komendanta Miejskiego Policji w przedmiocie wykonania wniosku skarżącego z dnia 27 października 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący Z. B. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wnioskodawca podał, że na jego majątek składa się dom o powierzchni 90 m², w którym znajduje się mieszkanie o powierzchni 12 m² i nieruchomość rolna o powierzchni 0,58 ha obsiana zbożem. Zadeklarował brak innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody określił na 1070 zł emerytury. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że o przyznaną emeryturę ubiegają się komornicy i wierzyciele. Wydatki na utrzymanie ma jak każdy na odpowiednim poziomie. Część dochodów przeznacza na lekarstwa. Szambo, opał i wodę ma swoje, natomiast opłaca energię elektryczną. Zarządzeniem z dnia 1 czerwca 2017 r. wezwano skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie kopii wskazywanych dokumentów źródłowych mających na celu: - wyjaśnienie dlaczego aktualnie wykazuje tylko jeden dom o pow. 90 m2 i tylko jedną nieruchomość rolną o pow. 0,58 ha? Co stało się z wykazywanym w latach ubiegłych pozostałym majątkiem nieruchomym skarżącego tj. nieruchomością rolną o pow. 7,27 ha i domem o pow. 1102? Jeśli nieruchomość rolna o pow. 7,27 ha i dom o pow. 110 m2 zostały zbyte to pod jakim tytułem? - jeśli nieruchomość rolna o pow. 7,27 ha i dom o pow. 110 m2 zostały sprzedane to kiedy i za jaką cenę (ewentualnie przedstawienie kopii umowy) oraz na co konkretnie skarżący przeznaczył środki pochodzące z takiej sprzedaży, skoro pieniędzy tych skarżący nie wykazuje obecnie w posiadanych zasobach? - jeśli nieruchomość rolna o pow. 7,27 ha i dom o pow. 110 m2 zostały nieodpłatnie darowane to konkretnie komu (ewentualnie przedstawienie kopii umowy) i co skłoniło skarżącego do takiego rozporządzenia? - przedstawienie rachunku za prąd z ostatniego miesiąca lub za ostatni okres rozliczeniowy, względnie wezwania o zapłatę, - wyjaśnienie na ile aktualnie w ujęciu rocznym skarżący szacuje przychód z obsiewanego zbożem gruntu rolnego o pow. 0,58 ha a ile wynoszą roczne koszty uzyskania takiego przychodu. Skarżący uzupełnił w terminie braki formalne wniosku podając, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W pozostałym zakresie udzielił wybiórczych wyjaśnień. Wbrew wezwaniu, (zasłaniając się brakiem zrozumienia pytań) nie wyjaśnił dlaczego aktualnie wykazuje tylko jeden dom o pow. 90 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 0,58 ha i co się stało z wykazywanym w latach ubiegłych pozostałym majątkiem nieruchomym skarżącego tj. nieruchomością rolną o pow. 7,27 ha i domem o pow. 110 m2? Zalecił zapoznanie się z aktami spraw w których kwestie te są podnoszone. Twierdząc, że obsiewany zbożem grunt wraz z rozpoczęta budową pływa w wodzie nie wyjaśnił na ile w ujęciu rocznym szacuje przychód z tego gruntu i ile wynoszą roczne koszty uzyskania takiego przychodu. Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 16 czerwca 2017 r. oddalił wniosek skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia referendarz skupił się na wybiórczym i niedostatecznym wyjaśnieniu przez skarżącego sytuacji materialnej wnioskodawcy. Skarżący, w ustawowym terminie, wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając naruszenie porządku prawnego. Sąd zarządzeniem z dnia 5 lipca 2017 r. wezwał Z. B. do złożenia - w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania - uzupełnienia swojego wniosku z dnia 16 maja 2017 r. o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwu z dnia 28 czerwca 2017 r. poprzez przedłożenie następujących dokumentów: a) rachunków za okres ostatnich trzech miesięcy (kwiecień-czerwiec 2017 r. lub maj-lipiec 2017 r.) dotyczących: zakupu energii elektrycznej, gazu (o ile w budynku mieszkalnym skarżącego jest taka instalacja), uiszczania opłat za odbiór odpadów komunalnych, uiszczania opłat za abonament radiowo-telewizyjny lub jeszcze innych udokumentowanych wydatków; b) rachunków za zakup leków, orientacyjnych kosztów zakupu żywności, środków czystości, itp.; oraz udzielenia wyjaśnienia w następującym zakresie: a) od kiedy skarżący uzyskuje dochody z emerytury i dlaczego nie składał zeznania podatkowego za 2016 r.? b) czy skarżący otrzymywał pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłków lub innych świadczeń, a jeżeli otrzymywał, to prosi się o podanie wysokości tej pomocy i czasu jej otrzymywania; c) wyjaśnienia, co oznacza podana przez skarżącego informacja, że jest właścicielem domu "o powierzchni około 90 m2 w tym mieszkania o powierzchni ok. 12 m2", tzn. czy jest to dodatkowe mieszkanie znajdujące się w tym domu, czy tez skarżący tylko korzysta z tych 12 m2 lub z innych przyczyn podaje taką wielkość tego mieszkania; d) czy skarżący w okresie od stycznia 2017 r. otrzymywał pomoc od organizacji społecznych zajmujących się udzielaniem pomocy lub od Kościoła bądź od rodziny lub sąsiadów, a jeżeli tak to w jakiej wysokości? Nadto Sąd zwrócił się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przekazanie w terminie 7 dni informacji, czy Z. B. starał się w roku 2017 o świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości te świadczenia otrzymywał lub otrzymuje. Skarżący w piśmie z dnia 8 sierpnia 2017 r. (data nadania w UP) wyjaśnił, co następuje: - przedłożył kserokopie rachunków za energię elektryczną za marzec, kwiecień, maj na kwotę 13,87 zł. Wskazał, że pozostałych podanych w wezwaniu Sądu mediów nie opłaca; - co do rachunków na zakup leków, koszt zakupu żywności i środków czystości wyjaśnił, że leki kupuje na paragony, których nie zbiera (brak możliwości odliczenia w zeznaniu podatkowym, którego nie wypełnił). Skarżący nie jest w stanie wskazać wydatków ponoszonych miesięcznie na zakupu żywności i środków czystości. Podał, że żyje skromnie. Wodę pobiera z własnej studni, ziemniaki ma własne a resztę dokupuje w "Biedronce", na wakacje (urlopy) nie jeździ z powodu braku środków, porusza się rowerem itd.; - w kwestii udzielenia wyjaśnień od kiedy uzyskuję emeryturę i dlaczego nie składa zeznań podatkowych podał, że w tym roku - z kwoty 762,92 zł nie składa się PIT-u- bowiem ZUS sam odlicza podatki i składkę zdrowotną, - skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej. Nie uzyskał nawet ustawowego wsparcia na usunięcie skutków powodzi; - podał, że obecnie zostało wszczęte wobec niego postępowanie komornicze z wniosku szpitala sygn. [...] (załączone do pisma); - wyjaśnił, że mieszka w mieszkaniu o pow. ok. 12 m2 znajdującym się w domu o pow. ok 90 m2; - wskazał, że nie otrzymuje pomocy od Kościoła ani nikogo innego, gdyż nie uznaje łaski, ani się do takiej pomocy nie kwalifikuje, gdyż takie wsparcie powinno być przyznane na mocy ustawy, na wniosek strony, a jak widać po przykładach powyżej opisanych, wystąpienie o wsparcie wynikające z ustawy kończy brakiem przyznania. Na koniec skarżący wniósł o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia oświadczenia z powodu pobytu w szpitalu, jak i 90-dniowym zwolnieniem lekarskim (w załączeniu zaświadczenie z dnia 27.07.20217 r. ze Specjalistycznego Szpitala). GOPS w piśmie z dnia 17 lipca 2017 r. podał, że Z. B. nie ubiegał się w 2017 roku o świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt l FZ 429/12, opub. w LEX nr 1247073). Zaskarżone postanowienie formułuje słuszną w ocenie Sądu tezę, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, nadal obraz sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego nasuwa wątpliwości, w szczególności w zakresie stanu posiadania nieruchomości. Sąd nie jest w stanie dokonać oceny sytuacji majątkowej skarżącego w sposób który by prowadził do jednoznacznego wniosku, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania z uwagi na nieudowodnienie przez skarżącego tej przesłanki. Stwierdzić zatem należy, że referendarz sądowy prawidłowo odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.