III SAB/Kr 166/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. M. i A. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 stycznia 2018 r. w sprawie ze skargi A. M. i S. M. na bezczynność Prezydenta Miasta postanawia I. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 stycznia 2018 r. w zakresie pkt 1 w ten sposób, że zwolnić skarżących od kosztów sądowych; II. w pozostałym zakresie utrzymać postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 stycznia 2018 r. w mocy. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagali się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Podali, że pozostają ze sobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazując swój majątek skarżący, wykazali stanowiący ich współwłasność dom bliźniaczy o wartości [...] zł i działkę o pow. [...] ha oraz stanowiącą własność skarżącej działkę o pow. [...] ha. Zadeklarowali brak zasobów i przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego oszacowali łącznie na [...] zł wyjaśniając, że składa się na to renta skarżącego w wysokości [...] zł oraz emerytura skarżącej w wysokości [...] zł. Skarżący opisując zobowiązania i stałe wydatki dokonali ich rocznego zsumowania wyciągając z otrzymanego wyniku średnią arytmetyczną. Z przedstawionych przez nich wyliczeń wynika, że roczne wydatki wodę to [...] zł, na podatek [...] zł, na telefon [...] zł, na gaz [...] zł, na prąd [...] zł, na ubezpieczenie [...] zł, na MPO [...] zł, na benzynę [...] zł, na leki [...] zł, na węgiel [...] zł. Razem daje to kwotę [...] zł która podzielona przez dwanaście daje wynik [...] zł miesięcznie. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 23 stycznia 2018 r. I oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a w pkt II ustanowił dla skarżących radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby radców Prawnych. W sprzeciwie od ww. postanowienia, skarżący podnieśli, że ich zdaniem kwota ich dochodów świadczy o tym, że nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073). Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało przede wszystkim od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej. Nastąpić to może w sytuacji, w której strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak jak już wyżej wspominano, stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie, skarżący ubiegali się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W ocenie Sądu, okoliczności przedstawione przez nich we wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwalają uznać, że spełniają oni przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, tj. dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, przy stałych wydatkach w wysokości ok. [...] zł miesięcznie należy stwierdzić, że poniesienie przez nich kosztów sądowych w pełnej wysokości w stosunku do deklarowanych dochodów i łącznych zadeklarowanych wydatków nie jest możliwe bez uszczerbku dla koniecznego własnego utrzymania, nawet wobec braku nadzwyczajnych zobowiązań obciążających budżet domowy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.).