III SAB/Kr 18/14

Kraków, dnia 12 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na bezczynność Sądu Rejonowego Wydział II Karny postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy A. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na bezczynność Sądu Rejonowego Wydział II Karny. Postanowieniem z dnia 30 maja 2014 r. WSA w Krakowie odrzucił powyższą skargę. W dniu 4 lipca 2014 r. A. S. złożyła wypełniony formularz PPF wnioskując o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego WSA w Krakowie z dnia 29 sierpnia 2014 r. oddalono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia 20 października 2014 r. A. S. ponownie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do niniejszego pisma dołączyła wypełniony formularz PPF z którego wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ponadto nie posiada żadnego majątku ani przedmiotów wartościowych i nie uzyskuje żadnego dochodu. Zarządzeniem z dnia 26 listopada 2014 r. A. S. została wezwana o: udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i ewentualnie innych osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym poprzez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowych, przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącej lub członków jej rodziny, a także podanie czy uzyskuje ona jakikolwiek dochód z prac dorywczych lub zleconych, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała pismo w którym wskazała, że nie uzyskuje żadnego dochodu, a żądane zaświadczenia przedłożyła wcześniej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy -jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W tym miejscu podnieść należy, iż ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 § 1 P.p.s.a., ciąży na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu rodzinnego, majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona musi ponieść w danym postępowaniu. Oceniając informacje podane w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd uznał, że są one niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącej. Dlatego też, zarządzeniem z dnia 26 listopada 2014 r. wezwano A. S. do nadesłania stosowanych dokumentów. Skarżąca dostarczyła jedynie pismo w którym stwierdziła, że nie uzyskuje żadnych dochodów. Faktycznie w aktach sprawy znajduje się kserokopia zaświadczenia Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 4 czerwca 2013 r. z którego wynika, że nie korzystała ona z pomocy społecznej i kserokopia zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 17 czerwca 2013 r. określające, iż skarżąca nie złożyła zeznania podatkowego o dochodach za rok 2012 r. Jednakże wymienione dokumenty są niewystarczające, aby sąd mógł wnikliwie ocenić sytuację materialną i życiową skarżącej, między innymi dlatego, że są już nieaktualne. Od tego czasu sytuacja faktyczna, w której znajduje się A. S. mogła ulec diametralnej zmianie. Skarżąca nie wykazała w pełni, jaka jest jej rzeczywista sytuacja majątkowa i finansowa. Z punktu widzenia art. 246 § 1 P.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). NSA zwrócił także uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04). Także brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, nawet jeśli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 października 2006 r., III SA/Wa 604/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (np. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., l FZ 71/09, LEX nr 564253). O przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Wskazać należy, że A. S. mimo precyzyjnego wezwania o przedstawienie dokumentów świadczących o jej trudnej sytuacji materialnej, nie wykonała go poprawnie, gdyż nie nadesłała żadnych dokumentów. Co więcej po przeanalizowaniu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy można doszukać się pewnej nieścisłości w informacjach podanych przez skarżącą. Z formularza PPF złożonego w dniu 4 lipca 2014 r. wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie ze swoim ojcem W. S., natomiast już w formularzu złożonym w dniu podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Tym bardziej w tej sytuacji trudno dać wiarę wyjaśnieniom skarżącej o jego trudnej sytuacji materialnej. Co więcej nienadesłanie wymaganych przez Sąd dokumentów, a w konsekwencji brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 245 § 1 i § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.