III SAB/Kr 34/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat E. D. o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 lipca 2014 r. sygn. III SAB/Kr 34/14 w sprawie ze skargi Z. Ś. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego postanawia: przyznać z sum budżetowych pozostających do dyspozycji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie adwokat E. D. wykonującej zawód w Kancelarii Adwokackiej przy ul. [...] w K kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 lipca 2014 r. sygn. III SAB/Kr 34/14, podwyższoną o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. Ustanowiony dla skarżącego adwokat (k. 65) wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w osobie mecenas E. D. (k. 94). Przedstawiła sporządzoną przez siebie opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od w/w postanowienia wnosząc w jej treści "o przyznanie zwrotu kosztów" nieopłaconej przez stronę pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 221,40 zł. Adwokat oświadczyła, że koszt te nie zostały zapłacone w całości ani w części. Z rozdzielnika w/w pisma wynika, że opinia została wysłana do skarżącego. Do opinii dołączony został zresztą recepis nadania przesyłki poleconej do skarżącego. Uzasadnienie swoich żądań ograniczyła do wzmianki, że wysokość kosztów opiera na §18 ust. 2 pkt. 2b) w związku z ust. 1 pkt. 1c) w związku z §2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02/163/1348 ze zm.) Mając na uwadze powyższe zaważyć należało, co następuje: Stosownie do treści art. 250 ppsa, wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady te precyzuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02/163/1348 ze zm.) określając czynności, stawki minimalne i szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielnej przez adwokata ustanowionego z urzędu (§1 rozp.). Zgodnie z rozwiązaniami przyjętymi w §20 powołanego rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty te nie zostały zapłacone w całości lub części. W realiach niniejszej sprawy oświadczenie o jakim mowa w §20 powołanego rozporządzenia zostało złożone przez adwokat. Równocześnie dołączony przez adwokat do przedstawionej opinii recepis przesyłki poleconej uzasadnia stwierdzenie, że wyznaczona adwokat udzieliła skarżącemu pomocy prawnej w tej formie (por. sygn. OZ 720/04 ONSAiWSA 05/5/93 a także postan. NSA z 12.07.2004 r. II FSK 1187/04). W konsekwencji zachodzą warunki do przyznania wyznaczonej adwokat należnego wynagrodzenia, co jednak nie oznacza automatycznie zasadności całości zgłoszonego przez nią żądania. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że przepis § 18 ust. 2 pkt. 2 lit. b) stanowiąc, iż "stawka minimalna wynosi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienia skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji -75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł", nie stwarza wystarczających podstaw normatywnych do przyjmowania tezy, że jeśli adwokat został ustanowiony dla strony po wydaniu przez sąd postanowienia o odrzuceniu skargi strony, to tym samym "nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji" i w związku z tym przyznając mu wynagrodzenie należy stosować podwyższony wskaźnik obowiązującej stawki minimalnej. Z faktu bowiem, że omawiane rozporządzenie precyzuje zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej z urzędu nie wynika, aby mogło ono wpływać i na ustrój sądownictwa administracyjnego i na zasady rządzące tokiem postępowania sądowoadministracyjnego. Założeniu zaś, że rozporządzenie zawiera regulację autonomiczną sprzeciwia się kontekst, w którym przepis ten funkcjonuje i do którego się odnosi. Prozaicznie źródłem problemów jest to, że prawodawca, redagując wzmiankowany przepis poprzestał niemal na prostej transpozycji przepisu § 13 ust. 4 pkt 2 powołanego rozporządzenia bez jakiegokolwiek oglądu na specyfikę postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji w obu przepisach mowa jest o adwoakcie, który nie prowadził sprawy w drugiej instancji. Równocześnie umknęło uwagi prawodawcy, że sformułowanie takie zachowuje sens wyłącznie w odniesieniu do postępowania cywilnego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że mimo zbieżności terminologicznej pomiędzy skargą kasacyjną regulowaną przepisami kodeksu postępowania cywilnego a skargą kasacyjną, dla której właściwa jest ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zachodzą różnice zasadnicze. O ile skarga kasacyjna w postępowaniu cywilnym jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia przysługującym od wymienionych w art. 398 1 k.p.c. prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, o tyle skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zwykłym środkiem odwoławczym, który przysługuje stronom od orzeczeń wojewódzkiego sądu administracyjnego, a z racji umiejscowienia tego sądu w strukturze sądownictwa administracyjnego jest rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji. Wyraźnego zaakcentowania wymaga także to, co jest wyczuwalne intuicyjnie. Mianowicie, że "prowadzenie sprawy w drugiej instancji" wymaga zainicjowania tej instancji. Wskazując na powyższe wypada zaś zauważyć, że choć prawdą jest, iż postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu skargi kończy postępowanie w pierwszej instancji, to równocześnie z faktu tego nie wynika, aby samo orzeczenie miało wystarczającą moc sprawczą dla automatycznego uruchomienia postępowania w drugiej instancji. Na przeszkodzie utożsamianiu obu tych momentów procesowych staje bowiem przejęta przez ustawę zasada skargowości, w myśl której wszczęcie postępowania przed sądem - zarówno w jego nurcie głównym, jak i etapowym - następuje tylko na żądanie uprawnionego podmiotu. Przedstawienie żądania wymaga jednak od uczestnika postępowania uzewnętrznienia swej woli. Tylko bowiem w ten sposób może zostać zakomunikowana organowi procesowemu chęć wywołania skutku procesowego. Innymi słowy przedstawienie żądania wymaga przedsięwzięcia czynności procesowej. Taką czynnością z całą pewnością jest sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Czy jednak przymiot ten posiada sporządzenie przez adwokata opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, należy powątpiewać. Pominąwszy, że przy opracowywanej opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej adwokat przedstawia racje i powody, dla których nie może, a równocześnie nie chce wdrożyć tego postępowania, zaakcentować należy, że choć sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest niewątpliwie czynnością, to jednak czynnością o specyficznym charakterze prawnym. Bowiem mimo tego, że odnosi się do postępowania przed sądem, nie jest ona podejmowana w jego zakresie, lecz w ramach udzielanej stronie przez radcę prawnego pomocy prawnej. Okoliczność, że adwokat wciela się w postać pełnomocnika procesowego strony nie oznacza również, aby czynność ta dokonywana była przez podmiot uczestniczący w postępowaniu. W przedstawianym kontekście ma to wręcz znaczenie drugorzędne. Z tego względu nie jest też przypadkowe dokonanie w rozporządzeniu wyróżnienia terminologicznego. Tutaj na plan pierwszy wysuwa się nie rola procesowa adwokata będącego pełnomocnikiem strony, ile wykonywanie przezeń zawodu. Zawodu, który polega na świadczeniu pomocy prawnej. Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest zresztą przepis art. 29 ust. 1 prawa o adwokaturze, leżący u podstaw omawianego rozporządzenia. Zauważyć trzeba, że mowa w nim nie o kosztach zastępstwa procesowego spełnionego "z urzędu", lecz o zasadzie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pomoc ta w myśl art. 4 powołanej ustawy polega zaś nie tylko na występowaniu przed sądami, ale również - a może przede wszystkim - "na udzielaniu porad prawnych i sporządzaniu opinii prawnych". Przy opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej charakterystyczne jest także i to, że adresatem tej czynności jest strona, a nie sąd. Żaden z przepisów nie przewiduje bowiem dla adwokata obowiązku przedkładania sporządzonej przezeń opinii sądowi. Podejmowanych starań sądu dla ustalenia, czy pomoc prawna w tej formie została stronie rzeczywiście udzielona, nie można zaś utożsamiać w żadnym razie z czynnościami podejmowanymi w ramach wstępnej kontroli skargi kasacyjnej. Czynności te związane są tylko z odpowiedzialnością sądu jako dysponenta środków publicznych za zasadność i legalność ich wydatkowania. O ile bowiem w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej fakt udzielenia pomocy prawnej przez adwokata wynika z wniesienia tej skargi, o tyle w przypadku opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej radca prawny sporządza ją dla strony. Wreszcie, pomijając wykazaną powyżej bezpodstawność twierdzenia, tak co do tego, że postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym jest postępowaniem w drugiej instancji, oraz że sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej uruchamia ex machina postępowanie kasacyjne, zwrócenia uwagi wymaga, także i to, że ze zwrotu "ten sam adwokat" wynika, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym działał jednak jakiś pełnomocnik, przydany stronie do pomocy z urzędu. Wskazują bowiem na to reguły znaczeniowe języka polskiego odnoszące się do użytych przez prawodawcę zaimków "ten" i "sam" (por. Słownik języka polskiego PWN, opracowany autorsko przez Redakcję Słowników języka Polskiego PWN, wydany w latach 1978-1981 pod redakcją naukową prof. Mieczysława Szymczaka). Skoro jednak w realiach konkretnie rozstrzyganego przypadku nie ulega wątpliwości, że strona takiego pełnomocnika wcześniej nie miała, albowiem został on dla niej ustanowiony dopiero po postanowieniu wojewódzkiego sądu administracyjnego o odrzuceniu skargi, trudno więc mówić o jakimkolwiek innym adwokacie, w sytuacji gdy ten, z którym mamy do czynienia jest pierwszym. W konsekwencji wszystkiego co zostało do tej pory powiedziane wysokość wynagrodzenia dla adwokat E. D. za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, ustalona w oparciu o przepis §18 ust. 1 pkt. 2 lit. b. w związku z pkt. 1 lit. c) powołanego rozporządzenia powołanego rozporządzenia zamknąć się musi kwotą 120 zł, która na mocy § 2 ust. 3 cytowanego rozporządzenia ulega jeszcze podwyższeniu o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. Mając to wszystko na uwadze orzeczono więc jak w sentencji.