III SAB/Kr 34/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 września 2023 r. sprawy ze skargi S. W. na bezczynność Burmistrza W. w przedmiocie przyznania prawa do dodatku z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła I. stwierdza, że Burmistrz W. dopuścił się bezczynności w przedmiocie postępowania dotyczącego przyznania prawa do dodatku z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła; II. stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Burmistrza W. do wydania aktu lub dokonania czynności w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt organowi. Pismem z 7 marca 2023 r. S. W. (skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Burmistrza W. w sprawie przyznania dodatku węglowego. Skarżący podał, że latem 2022 r. złożył na dziennik podawczy Urzędu Miejskiego w W. deklarację w sprawie uzyskania dopłaty do zakupu drewna do kominka. Skarżący uznał, że złożenie deklaracji o źródłach ogrzewania budynku do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) jest wystarczające do przyznania ww. dopłaty. Gdy sprawdził 2 grudnia 2022 r. stan swojego konta i okazało się, że dopłata nie została mu przekazana, skarżący skontaktował się z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w W. (GOPS), gdzie uzyskał informację, że oprócz deklaracji należało jeszcze złożyć do 30 listopada 2022 r. wniosek o przyznanie dodatku. Z tych to powodów, zdaniem pracownika GOPS, dopłata do kosztów zakupu drewna nie przysługiwała. Skarżący podał, że tłumaczył pracownikom GOPS, że nikt przy składaniu deklaracji do CEEB nie poinformował go, że oprócz deklaracji trzeba jeszcze złożyć wniosek. GOPS mimo tłumaczeń skarżącego, nie podjął żadnych czynności. Przyznał jedynie, że wcześniej nie było jeszcze procedur wykonawczych oraz że posiada w ewidencji deklarację skarżącego, ale nie może z nią nic zrobić z powodu upływu ustawowego terminu. Następnie, dnia 8 grudnia 2022 r. skarżący skontaktował się telefonicznie z Małopolskim Urzędem Wojewódzkim w Krakowie Wydziałem Polityki Społecznej w celu uzyskania pomocy w rozwiązaniu swojej sprawy. Skarżący potwierdził, że 13 stycznia 2023 r. otrzymał z Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego odpowiedź wraz z informacją skierowaną do GOPS, z której wynikało, że ustawodawca przewidział taką sytuację z korzyścią dla obywatela. W piśmie tym podkreślono, że zgodnie z art. 24 ust. 25a znowelizowanej z dniem 4 listopada 2022 r., ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1772) w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Z kolei 13 lutego 2023 r. skarżący otrzymał z GOPS w W. pismo informujące, że organ mógł wszcząć z urzędu postępowanie w przedmiocie przyznania dodatku ale tego nie zrobił. Następnie odnosząc się do treści art. 24 ust. 25a ww. ustawy, poinformowano skarżącego, "że przepis ten dotyczy przede wszystkim osób starszych i niepełnosprawnych, będących podopiecznymi organów pomocy społeczne" - co zdaniem skarżącego nie jest prawdą, gdyż ustawodawca nie ograniczył stosowania tego przepisu do określonej grupy osób. W odpowiedzi na skargę Burmistrz W. wniósł o oddalenie skargi. Zdaniem organu skarga była całkowicie bezzasadna. Organ przyznał, że 2 grudnia 2022 r. skarżący skontaktował się telefonicznie z Dyrektorem oraz z pracownikiem GOPS w W., w trakcie której to rozmowy został poinformowany, że aby otrzymać dodatek z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła koniecznym było złożenie stosownego wniosku do dnia 30 listopada 2022 r., a nie jedynie zgłoszenie deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw. Organ podał, że ustalił, że 26 maja 2022 r. skarżący złożył do CEEB deklarację ze wskazaniem kotła gazowego jako jedynego źródła ciepła. Następnie 25 sierpnia 2022 r., tj. po 11 sierpnia 2022 r., złożył kolejną deklarację, tym razem ze wskazaniem dwóch źródeł ciepła, w tym kominka. Skarżący nie złożył natomiast żadnego wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego związanego ze stosowaniem określonego źródła ciepła. Zdaniem organu brak było podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie ustalenia prawa skarżącego do wskazanego dodatku, gdyż z pierwszej deklaracji dotyczącej źródeł ciepła, która została złożona w ustawowym terminie - do dnia 30 czerwca 2022 r. wynikało, że jedynym, a zatem głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego, był kocioł gazowy pełniący funkcję centralnego ogrzewania i grzania wody. Z kolei z drugiej deklaracji, złożonej po ww. terminie, a także po 11 sierpnia 2022 r. wprawdzie wynikało, że drugim źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego oprócz kotła gazowego jest kominek, pełniący funkcję c.o., jednak nie było to nowe źródło ogrzewania uruchomione po 1 lipca 2022 r. Zatem zdaniem organu skarżący nie spełniał, wynikających z ustawy, warunków do przyznania dodatku z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. Organ podał, że zgodnie z art. 24 ust. 12 i ust. 13 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych należało złożyć w terminie do dnia 30 listopada 2022 r., przy czym wnioski o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawiono bez rozpoznania. Organ nie znalazł także podstaw do zastosowania przepisu art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Przepis ten bowiem przewidywał, że organ może wszcząć z urzędu postępowanie w przedmiocie przyznania dodatku, nie wprowadzając jednak takiego obowiązku. Co więcej, ustawodawca wyraźnie podkreślił w uzasadnieniu ustawy, że zastosowanie przywołanego przepisu ma charakter wyjątkowy i nadzwyczajny, i dotyczy przede wszystkim osób starszych i niepełnosprawnych, będących podopiecznymi organów pomocy społecznej, które nie miały wiedzy na temat konieczności złożenia wpisu do CEEB i nie miały możliwości powzięcia informacji o możliwości przyznania dodatku na zakup paliwa stałego. W ocenie organu brak było podstaw do zastosowania tej regulacji w przypadku skarżącego, który dwie deklaracje złożył osobiście. Zdaniem organu informacje o możliwości złożenia wniosku o wypłatę wskazanego wyżej świadczenia były bardzo rozpowszechnione, zarówno w środowisku lokalnym, jak i mediach ogólnopolskich. Sam wpis do CEEB, na który powoływał się skarżący był całkowicie odrębną od dodatku kwestią i wynikał z ciążącego na obywatelach obowiązku prawnego. Co prawda złożenie wpisu do CEEB było warunkiem otrzymania świadczenia, ale poza tym taki wpis nie zawierał żadnego wniosku o przyznanie świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ kluczowy w sprawie art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, nie zawierał wskazanych przez organ przesłanek ograniczających wszczęcie postępowania z urzędu w przedmiocie przyznania praw do dodatku z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. Na wstępie Sąd zaznacza, że przyjął do rozpoznania skargę na bezczynność Burmistrza W., pomimo że ponaglenie (w formie telefonicznie zgłoszonej interwencji) zostało skierowane do niewłaściwego organu tj. do Wojewody Małopolskiego zamiast do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie. Zgodnie z art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a."- wyraźnie wskazuje, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W sprawach dotyczących dodatku węglowego organem odwoławczym jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie jako organ II instancji od decyzji Burmistrza W. Zgodnie bowiem z art. 37 §3 pkt 1 k.p.a. ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie. Takim organem jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze właściwe dla organów samorządowych W. (tu: Burmistrz W.) zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 17 pkt 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie Wojewoda Małopolski ograniczył się do pouczenia, że skarga na bezczynność może być wniesiona w każdym czasie i podlega opłacie w wysokości 100 zł. Wojewoda nie zastrzegł jednak, że w sprawie bezczynności organu w załatwieniu sprawy, zgodnie z ww. art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę można wnieść w każdym czasie, ale po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Sąd uznał, że błędne pouczenie Wojewody Małopolskiego nie może szkodzić stronie i przyjął skargę do rozpoznania. Odnosząc się natomiast do kluczowego w sprawie art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, to należałoby podkreślić, że wskazany przepis pojawił się w ustawie dopiero na etapie poprawek wniesionych przez Senat (https://orka.sejm.gov.pl/Druki9ka.nsf/0/FF5420A62C50ADE6C12588E80050C591/%24File/2730.pdf - druk sejmowy nr 2730 z 27 października 2022.). W uzasadnieniu wnoszonych poprawek projektodawcy wskazali, że "Senat uznał za konieczne dodanie do ustawy (...) zasady przyznawania dodatku dla gospodarstw domowych w przypadku, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków". Poprawka ta została przyjęta ostatecznie przez Sejm. Jednakże, ani z uzasadnienia projektowanych poprawek, ani też z zapisów dyskusji parlamentarzystów Senatu lub Sejmu, nie wynika, aby zamiarem ustawodawcy było ograniczenie możliwości wszczęcia postępowania z urzędu z uwagi m.in. na podeszły wiek lub niepełnosprawność beneficjenta. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się więc, że intencją ustawodawcy było objęcie pomocą finansową jak największej liczby gospodarstw domowych poprzez uprawnienie, a jednocześnie zobligowanie organów gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego lub dodatku dla gospodarstw domowych, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę jednego z powyższych dodatków, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z 25 maja 2023 r., IV SA/Po 184/23). Sąd doszedł więc do wniosku, że zostały spełnione przesłanki umożliwiające wszczęcie postępowania z urzędu. Jak przyznał organ w odpowiedzi na skargę, deklaracja do CEEB została złożona 26 maja 2022 r. Następnie 25 sierpnia 2022 r. skarżący skorygował tę deklarację wskazując jako dodatkowe źródło ciepła – kominek. W dniu 2 grudnia 2022 r. skarżący telefonicznie skontaktował się z pracownikiem Urzędu Gminy – i w tym momencie, zdaniem Sądu, organ powziął informację, że skarżący oczekuje wszczęcia postępowania w przedmiocie przyznania dodatku. Co więcej, z dniem otrzymania pisma Wojewody Małopolskiego z 12 stycznia 2023 r. organ powinien był sobie zdawać sprawę, że formalnie istnieje podstawa do wszczęcia postępowania z urzędu w przedmiocie dodatku z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. Sąd przyjął więc, że 2 lutego 2023 r. mijał dwumiesięczny termin na załatwienie sprawy zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Z tych to powodów Sąd stwierdził bezczynność organu w trybie art. 149 p.p.s.a (pkt I wyroku) zobowiązując organ zgodnie z art. 149 §1 pkt 1 p.p.s.a. do wydania aktu lub dokonania czynności w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt organowi (pkt III wyroku). Sąd przyjął jednak, że bezczynność Burmistrza W. nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. Rację miał bowiem organ, że informacje o wniosku o wypłatę wskazanego dodatku były bardzo rozpowszechnione – popularyzowane były zarówno w mediach lokalnych, jak i ogólnopolskich. Skarżący postąpił co najmniej niefrasobliwie ograniczając się jedynie do złożenia deklaracji do CEEB i telefonicznego załatwiania sprawy. W przeprowadzonym postępowaniu organ: zawiadomi skarżącego o wszczęciu postępowania w przedmiocie przyznania prawa do dodatku z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła; - następnie organ zweryfikuje informacje podane przez skarżącego zgodnie z art. 24 ust. 20—25 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw; - po przeprowadzeniu postępowania organ zgodnie z art. 24 ust. 26 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw zobowiązany będzie do wydania aktu lub dokonania czynności w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt. Sąd w odrębnym zarządzeniu zwrócił z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nienależnie uiszczony wpis od skargi z uwagi na brzmienie art. 239 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, strony, które zaskarżyły działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Sprawy dotyczące dodatku z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła rodzajowo należą do spraw szeroko rozumianej pomocy społecznej.