III SAB/Kr 35/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 maja 2026 r. sprawy ze skargi K. A. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie w przedmiocie zwrotu środków z tytułu ubezpieczenia - postanawia – odrzucić skargę. Przedmiotem skargi K. A. (dalej "skarżąca") była bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie w zakresie niedokonania przez organ zwrotu nienależnie pobranych składek wraz z odsetkami. Stan faktyczny i prawny sprawy był następujący: 1. W dniu 25.09.2025 r. do ZUS Oddział w Krakowie wpłynął wniosek skarżącej o "niezwłoczny zwrot kwoty 4.762,40 zł wraz z należnymi odsetkami pobranych nienależnie przez ZUS za okres od listopada 2018 r. do listopada 2019 r." Skarżąca jako podstawę swojego żądania wskazała prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 01.07.2025 r., sygn. akt [..] którym oddalono apelację ZUS od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie (sygn. akt [...]). Podała, że sądy obu instancji stwierdziły, że skarżąca nie jest dłużnikiem ZUS z tytułu składek za ww. okres i tym samym wszelkie środku pobrane przez ZUS były nienależne. 2. Pismem z 27.10.2025 r. ZUS Oddział w Krakowie zawiadomił skarżącą, że na jej koncie nie stwierdzono nadpłaty, którą można byłoby zwrócić (prawo do zwrotu nadpłaty uległo przedawnieniu). Wskazał jednocześnie, że jeżeli skarżąca nie zgadza się z zawiadomieniem, to może wystąpić – w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia – o wydanie decyzji o odmowie zwrotu nadpłaty. Od decyzji tej będzie przysługiwało odwołanie do Sądu. 3. Pismem z 09.11.2025 r. (data nadania 14.11.2025 r.) skarżąca ponownie wezwała organ do niezwłocznego wykonania ww. wyroku Sądu Apelacyjnego poprzez dokonanie zwrotu nienależnie pobranych środków wraz z odsetkami. Równocześnie wniosła o wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie odmowy lub zwrotu nienależnie pobranych środków. 4. Pismem z 24.11.2025 r. ZUS Oddział w Krakowie poinformował skarżącą o zakończeniu postępowania w sprawie wydania decyzji o odmowie zwrotu nienależnie opłaconych składek. Z kolei pismem z 16.12.2025 r. organ wskazał, że w dniu 01.12.2025 r. przekazał do centrali ZUS wyjaśnienia w sprawie. 5. Pismem z dnia 30.12.2025 r. skarżąca złożyła ponaglenie na niezałatwienie sprawy przez ZUS, wskazując, że organ ani nie dokonał zwrotu środków, ani nie wydał decyzji administracyjnej. 6. Decyzją z dnia 13.01.2026 r. (nr 2/2026, znak: 180400.71.2.2026.DOZ) ZUS Oddział w Krakowie orzekł o odmowie zwrotu skarżącej nienależnie opłaconych składek za okres od stycznia 2018 r. do października 2018 r. z powodu przedawnienia. W decyzji zostało zawarte pouczenie o możliwości wniesienia od niej odwołania do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. 7. W skardze wniesionej w dniu 15.01.2026 r. (data stempla pocztowego) skarżąca domagała się stwierdzenia bezczynności organu, wskazując, że ZUS ani nie dokonał zwrotu środków z tytułu nienależnie pobranych składek (tj. nie wykonał wyroku Sądu Apelacyjnego) ani też nie wydał decyzji administracyjnej. Skarżąca wniosła ponadto o stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa jak też zobowiązanie organu do wykonania prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego. Żądała też wymierzenie organowi grzywny i zasądzenia kosztów postępowania. 8. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia. Opisał podejmowanie w sprawie czynności (por. punkt 1-6 uzasadnienia) i stwierdził, że nie pozostawał w bezczynności. Organ wskazał, że terminowo udzielał odpowiedzi na wszelkie wnioski i pisma skarżącej, a wyrok sądu powszechnego został w całości wykonany (dokonano stosownego wyrejestrowania płatnika składek, uporządkowania konta rozliczeniowego i ustalenia salda). Podał również, że skarga do WSA wpłynęła do organu już po wydaniu decyzji o odmowie zwrotu składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: 9. Skarga podlegała odrzuceniu. 10. Merytoryczne rozpoznanie skargi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest poprzedzone badaniem, czy sprawa będąca przedmiotem skargi należy do właściwości sądu administracyjnego. 11. Zakres kognicji sądów administracyjnych został określony w art. 3 § 2 pkt 1 – 9 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz.143; dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. 12.1. Badanie przez Sąd dopuszczalności skargi odbywa się zatem z perspektywy powołanego wyżej, zamkniętego katalogu spraw objętych kognicją sądów administracyjnych. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. 12.2. Jak wynika z akt, skarżąca zarzucając ZUS bezczynność domagała się wykonania prawomocnego wyroku sądu powszechnego (sądu apelacyjnego) poprzez dokonanie zwrotu środków tytułem nienależnie pobranych składek na ubezpieczenie wraz z odsetkami i wydania decyzji w tym przedmiocie. Zaskarżenie bezczynności jest jednak dopuszczalne w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie decyzji, postanowienia, innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej (por. punkt 11 uzasadnienia). Bezczynność organu następuje zatem wówczas, gdy organ zobowiązany do podjęcia określonych czynności wynikających z przepisów prawa, nie wykonuje ich w terminie przez te przepisy określonym. Innymi słowy, bezczynność oznacza stan, w którym organ, będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do wydania aktu administracyjnego lub podjęcia innej czynności, pozostaje w zwłoce. Podkreślenia przy tym wymaga, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwość sądów administracyjnych jest ograniczona i obejmuje tylko sprawy szczegółowo wymienione w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.21998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 199, dalej "u.s.u.s."). W zakres ten wchodzą sprawy obejmujące wydanie decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku, decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru. Inne sprawy, których przedmiot przykładowo określono w art. 83 ust. 1 u.s.u.s., choć są załatwiane w formie decyzji administracyjnej, to kontrolowane są przez sądy powszechne – por. art. 83 ust. 2 u.s.u.s. wg reguł określonych w k.p.c. (zob. art. 4778 – 47716 k.p.c.). 12.3. Jak już wyżej wskazano, skarżąca domagała się wykonania prawomocnego wyroku sądu powszechnego poprzez zwrot nienależnie pobranych od niej składek. Zatem, sprawa, której dotyczyła skarga na bezczynność jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, w której ZUS wydaje decyzję administracyjną podlegającą kontroli przez sąd powszechny. Od takiej decyzji przysługuje bowiem odwołanie do sądu powszechnego w terminie i na zasadach określonych w przepisach k.p.c., o czym zresztą skarżąca została pouczona przez organ zarówno w piśmie z 27.10.2025 r., jak i w decyzji z dnia 13.01.2026 r. Należy zauważyć zarazem, że odwołaniem do sądu powszechnego skarży się również bezczynność lub przewlekłość ZUS w zakresie braku wydania decyzji w indywidualnej sprawie, o której mowa w art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Jeżeli bowiem ZUS nie wyda stosownej decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie, wnioskodawca może złożyć odwołanie do sądu powszechnego (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). 12.4. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, że skarżąca miała możliwość zaskarżenia - odwołaniem wniesionym do sądu powszechnego - bezczynności ZUS w zakresie zwrotu środków i braku wydania decyzji w tym zakresie. Zatem skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie jest objęta kognicją sądu administracyjnego, lecz sądu powszechnego, co nakazywało skargę tę odrzucić na podstawie art. 58 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. Na marginesie wskazać należy, że decyzja w przedmiocie odmowy zwrotu nadpłaty została wydana w dniu 13.01.2026 r., a zatem przed wniesieniem skargi, co w sytuacji istnienia kognicji sądu administracyjnego skutkowałoby i tak odrzuceniem takiej skargi (por. uchwała NSA z 22.06.2020 r., sygn. akt II OPS 5/19). 13. Z przedstawionych przyczyn, Sąd działając na podstawie art. 58 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. – skargę odrzucił. Przepis ten stanowi, że Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.