III SAB/Kr 44/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. O. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. O. na Dziekana Wydziału [...] Państwowej Wyższej Szkoły w przedmiocie niewydania decyzji o skreśleniu z listy studentów p o s t a n a w i a I) ustanowić dla S. O. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę S. O. na bezczynność Dziekana Wydziału [...] Państwowej Wyższej Szkoły polegającą na niewydaniu decyzji o skreśleniu z listy studentów. W dniu 4 lipca 2016 roku do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części oraz ustanowienie adwokata z urzędu motywowany zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu I instancji. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką G. O. Ich miesięczny dochód netto wynosi 2.001,90 zł i stanowi go renta rodzinna skarżącej w wysokości 1.130,90 zł oraz świadczenie przedemerytalne jej matki w wysokości 871 zł. Wnioskodawczyni nie posiada żadnego majątku nieruchomego, dysponuje oszczędnościami w wysokości 1.700 zł. G. O. jest natomiast współwłaścicielką nieruchomości przy ul. K w K, gdzie zamieszkuje wraz z córką. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała na brak możliwości wygospodarowania własnych środków na pokrycie kosztów wynagrodzenia obrońcy, ponieważ jedynym źródłem jej utrzymania jest niewysoka renta rodzinna. Miesięczne wydatki skarżącej przedstawiają się następująco: internet 99,23 zł, woda 43,21 zł, wywóz nieczystości 21 zł, energia elektryczna 150,40 zł, gaz 43,58 zł. Dodatkowe wydatki to: podatek od nieruchomości ok. 320 zł i opał 540 zł za tonę. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżąca S. O. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz adwokata z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawioną we wniosku "PPF" należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Wykazane dochody nie pozwalają bowiem na pokrycie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej mamy. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek i ustanowił dla wnioskodawczyni adwokata z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. S. O. posiada bowiem niewielkie oszczędności (1.700 zł), które pozwolą jej na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Z akt sprawy wynika, że skarżąca uiściła w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi w takiej wysokości, który następnie orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 czerwca 2016 roku został jej zwrócony. Uwzględniając powyższe uznano, że sytuacja materialna wnioskodawczyni nie jest łatwa, co przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, jednak nie jest ona na tyle ciężka, by miała uzasadniać uwzględnienie wniosku w pełnym zakresie. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na postawie art. 245 § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.