III SAB/Kr 74/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. P. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego 1. umarza postępowanie w przedmiocie zobowiązania organu do wydania aktu, 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, 3. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 4. przyznaje skarżącej J. P. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego sumę pieniężną w wysokości 500 zł (pięćset złotych). Skarżąca J. P. pismem z dnia 10 maja 2019 r. wniosła do WSA w Krakowie skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w dniu 21 grudnia 2017 r. złożyła odwołanie od decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej znak: [...] do SKO. Według posiadanego przez nią potwierdzenia przekazania akt sprawy, odwołanie wpłynęło do Kolegium Odwoławczego w dniu 22 grudnia 2017 r. Skarżąca wyjaśniała, że z tym też dniem, zostało wszczęte postępowanie administracyjne, które winno być zakończone bez zbędnej zwłoki, nie później niż w dniu 22 stycznia 2018 r. Mimo upływu ww. terminu Kolegium nie podjęło jednak żadnych działań zmierzających do merytorycznego rozpatrzenia odwołania i wydania stosownej decyzji. W dniu 28 marca 2018 r. skarżąca wniosła zatem do SKO na podstawie art. 37 k.p.a "Zażalenie na bezczynność Organów Administracji Państwowej". Skarżąca podkreśliła, że do dnia wniesienia skargi nie otrzymała decyzji będącej odpowiedzią na jej odwołanie. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie miesiąca oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania sądowego. SKO wyjaśniło, że w dniu 28 grudnia 2017 r. wpłynęło odwołanie skarżącej od decyzji Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia 7 grudnia 2017 r., znak: [...], odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego wnioskowanego na K. P., na okres od 2017-10-01 do 2018-09-30 wraz z aktami sprawy. Nadto dnia 29 marca 2018 r. wpłynęło pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, w załączeniu którego znajdowało się pismo skarżącej z dnia 28 marca 2018 r. zacytowane "zażalenie na bezczynność organów administracji państwowej". Kolegium wskazało, że po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 13 maja 2019 r., znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi, organ wskazał, że przedmiotowe odwołanie J. P. zostało rozpatrzone i sprawa odwołania została załatwiona poprzez wydanie ww. decyzji, zatem skarga na bezczynność w tym stanie faktycznym jest bezzasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9). Zgodnie z treścią art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu interpretacji albo do dokonania czynności lub zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa oraz stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszania prawa (art. 149a § 1a p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że o bezczynności organu można mówić wówczas, gdy organ ten, pomimo istniejącego obowiązku, nie załatwia, w określonej prawem formie i w określonym prawem czasie sprawy, co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym i kompetentnym. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy organ nie podjął żadnych czynności, jak i takiej, gdy czynności zostały wprawdzie podjęte, ale organ nie zakończył ich stosownym aktem. Dla zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną, czy też niezawinioną opieszałością organu. Wniesienie skargi jest zatem uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w razie odmowy podjęcia określonego działania, mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w konkretnej sprawie i zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej lub innego aktu czy czynności. W tym zakresie zwrócić należy uwagę, że sąd administracyjny oceniając, czy w sprawie zachodzi bezczynność, bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wydania orzeczenia. Wydanie przez organ decyzji lub innego aktu wyłącza bowiem możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność, nawet wówczas, gdy decyzja podjęta została z naruszeniem terminu przewidzianego do jej wydania (por. np. wyrok NSA z dnia 16 marca 2000 r., sygn. akt I SAB 201/99, LEX nr 54517). W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznało odwołanie skarżącej J. P. z dnia 21 grudnia 2017 r. od decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 7 grudnia 2017 r. znak: [...] odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego i decyzją z dnia 13 maja 2019 r. znak: [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W tej sytuacji skoro decyzja SKO została wydana po wniesieniu skargi do sądu ale przed jej rozpoznaniem przez tut. Sąd, to uznać należy, iż organ załatwił sprawę i nie pozostaje już w bezczynności, a zatem postępowanie przed sądem w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe. Wyjaśnienia wymaga, że postępowanie sądowoadministracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpią zdarzenia, w następstwie których przestanie istnieć sprawa sądowoadministracyjna. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, bowiem organ ostatecznie wydał decyzję, której wydania domagała się strona w skardze wniesionej do sądu administracyjnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Pomimo wydania aktu, Sąd podzielając stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte m.in. w wyroku z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 381/18 (opubl. LEX nr 2517463), uznał, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu sprawy, albowiem odwołanie skarżącej z dnia 21 grudnia 2017 r. zostało rozpatrzone dopiero decyzją Kolegium z dnia 13 maja 2019 r. Z tego względu Sąd na mocy art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzekł - jak w pkt 2 wyroku. Sąd jednocześnie uznał, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stan bezczynności wyczerpuje znamiona rażącego naruszenia prawa wtedy, gdy posiada dodatkowe (szczególne) cechy względem stanu określanego jako typowe naruszenie prawa. Dla dokonania takiej oceny nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie terminu musi być bowiem znaczne i nieznajdujące usprawiedliwienia w okolicznościach sprawy, tak jak ma to miejsce w przedmiotowym stanie faktycznym. Organ nawet nie próbował wyjaśnić, jaki był powód braku jego działania od dnia 28 grudnia 2017 r., kiedy to odnotowano wpływ akt sprawy wraz z odwołaniem skarżącej na dziennik podawczy (k. 3 akt adm.). W ocenie Sądu, SKO w sposób istotny dopuściło się naruszania zasady załatwienia spraw bez zbędnej zwłoki wyrażonej w art. 35 k.p.a., zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wskazanej w art. 8 k.p.a., jak i zasady szybkości postępowania, którą statuuje art. 12 k.p.a. W tej sytuacji Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. – jak w pkt 3 wyroku. W pkt 4 sentencji, Sąd na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. przyznał skarżącej sumę pieniężną w wysokości 500 zł. W cyt. przepisie ustawodawca nie wskazał przesłanek orzeczenia w tym zakresie, pozostawiając sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącemu za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jego sprawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazano, że przy orzekaniu o przyznaniu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej chodzi przede wszystkim o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (krzywdy, straty, itd.) jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności działania organu administracji (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2019 r. sygn. I OSK 2104/17). Przyznanie skarżącej orzeczonej sumy pieniężnej uzasadnia charakter sprawy w której doszło do bezczynności, a mianowicie dotyczącej świadczenia wychowawczego. Przyznana kwota przynajmniej w pewnej mierze stanowi wyrównanie uszczerbku związanego z bezczynnością organu administracji. Końcowo wskazać należy, że Sąd orzekł w nin. sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.