III SAB/Kr 75/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2016 r. w sprawie ze skargi M. Z. na bezczynność Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości w przedmiocie nierozpatrzenia wniosku postanawia zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2016 r. sygn. akt III SAB/Kr 75/16 i orzec o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych. M. Z. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na bezczynność Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy objaśniając swoją sytuację rodzinną i majątkową wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Określając swój majątek zadeklarował brak, nieruchomości, zasobów i przedmiotów wartościowych. Jako swoje dochody wpisał ich brak w miesiącach maj i czerwiec 2016 r., a w miesiącu lipcu 2016 r. zadeklarował 528 zł z umowy zlecenia. Wyciągając zaś z tej kwoty średnią arytmetyczną wywiódł, że jego miesięczny dochód to 176 zł. Uzasadniając swoje starania oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i w roku 2015 r. uzyskał dochód 5277 zł. Jednocześnie podniósł, że w okresie od 1 lutego 2016 r. do 21 lipca 2016 r. pozostawał bez źródła dochodów. Oświadczył, że wszystkie dochody przeznacza na bieżące wydatki związane z utrzymaniem koniecznym. Zadeklarował brak zobowiązań. Wskazał, że koszty ponoszone na mieszkanie to ok. 200-300 zł miesięcznie a na środki higieniczne oraz czystości przeznacza ok. 50 zł miesięcznie. Wobec tego, że zwarte we wniosku oświadczenia skarżącego wzbudziły wątpliwości, zarządzeniem z dnia 13 września 2016 r. wezwano skarżącego o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe mające na celu wyjaśnienie w oparciu o jaki tytuł prawny zamieszkuje pod adresem "J, K"? Jeśli dom należy do rodziców skarżącego, to w czym konkretnie wyraża się oświadczona przez skarżącego samodzielność jego gospodarstwa domowego? Oraz o udokumentowanie rachunkami deklarowanej przez skarżącego wysokości kosztów ponoszonych na mieszkanie. Wyjaśnienie z jakich środków przy deklarowanym w miesiącu maju i czerwcu braku dochodów i oświadczonym pozostawaniu bez źródła dochodu od dnia 1 lutego 2016 r. do dnia 21 lipca 2016 r. czerpał na te opłaty? Jeśli występowały problemy z terminowym regulowaniem tych należności przedłożenie kopii stosownych monitów, wezwań o zapłatę, nakazów, wyroków zasądzających etc. Zwrócono się także o wyjaśnienie, czy skarżący korzystał ze wsparcia osób drugich poproszono o przedstawienie na tę okoliczność ich pisemnych oświadczeń z szacunkowym określeniem wysokości przekazanego wsparcia oraz o przedstawienie kopii wykazanej w formularzu umowy zlecenia i wyjaśnienie, czy do skarżącego należą jakieś rachunku bankowe? Jeśli tak to proszę okazać wyciągi obrazujące historię dokonywanych na nich operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy. W piśmie z dnia 26 września 2016 r. zatytułowanym "skarga na działalność administracji sądowej w Wydziale III WSA w Krakowie" skarżący wskazał, że pod adresem "J, K" zamieszkiwał bez tytułu prawnego na zasadzie bezumownego korzystania. Samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego zaś oznacza, że samodzielnie pokrywa koszty i utrzymuje się niezależnie od rodziców i bez ich pomocy finansowej. Skarżący oświadczył, że nie otrzymuje jakiejkolwiek pomocy od osób trzecich. Oświadczył, że przy deklarowanym braku dochodów w miesiącu maju i czerwcu 2016 r. na opłaty ponoszone za mieszkanie czerpał z dochodu uzyskanego w 2015 r. Nie udokumentował rachunkami deklarowanej wysokości kosztów ponoszonych na mieszkanie. Nie przedstawił kopii umowy zlecenia. Nie odniósł się do kwestii posiadanych przez niego rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 28 października 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek M. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na bezczynność Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości. Jako uzasadnienie rozstrzygnięcia podano, że w realiach niniejszej sprawy oświadczenie zawarte we wniosku wzbudzało wątpliwości i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Skarżący nie udzielił na wezwanie dodatkowych wyjaśnień. To powoduje, że przyznanie skarżącemu w takich warunkach prawa pomocy nie znajduje wystarczających podstaw. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia referendarza. W sprzeciwie wskazał, że sytuacja materialna skarżącego jest jedyną podstawą przyznania prawa pomocy, a przyjmowanie innych podstaw jest nieuprawnione. W celu ustalenia kryterium uprawiającego do zwolnienia od kosztów sądowych niezbędnym jest prawidłowe ustalenie wysokości dochodu skarżącego. Zdaniem referendarza sądowego miesięczna wysokość dochodu skarżącego wynosi ok. 440 zł. Referendarz sądowy nie uwzględnił jednak, że skarżący w pkt 5 formularza PPF zaznaczył, że od dnia 1 lutego 2016 r. pozostawał bez źródła dochodów. Faktycznie przeprowadzenie najprostszej operacji arytmetycznej wymaga zwiększenia kwoty około 440 zł. miesięcznie o dochód osiągnięty od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 1 lutego 2016 r. czy o zwrot z podatku PIT za rok 2015 w kwocie 176,95 zł, który z kolei nastąpi w maju 2016 r. Referendarz sądowy zarzucił skarżącemu, że ten nie udzieli jednoznacznych odpowiedzi dotyczących rachunków bankowych. Tymczasem skarżący w pkt 7-2 formularza PPF zaznaczył, że nie posiada oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych. Skoro więc skarżący nie posiada żadnych oszczędności na rachunkach bankowych, a jak zostało wyżej wskazane, wszelkie dochody przeznacza na utrzymanie konieczne, a więc nie są to oszczędności, to pojawia się pytanie o zasadność takiego wezwania. Co do kopii umowy zlecenia, to istotne jest osiągnięte z tego tytułu wynagrodzenie, a nie jej treść. Również kierując się doświadczeniem życiowym trudno oczekiwać od osoby, która bezumownie korzysta z nieruchomości, przedstawienia rachunków na utrzymanie mieszkania. Niemniej jednak nawet jeśli sąd uzna, że skarżący nie udowodnił tego faktu, to bezspornym jest osiągnięty w 2015 r. dochód skarżącego i jego sytuacja materialna na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na zakończenie zauważono, że referendarz sądowy stwierdził, że z zasad doświadczenia życiowego wynika, że przy obecnym poziomie cen oraz usług za kwotę 90-190 zł na miesiąc nie da się przeżyć, podczas gdy według Instytutu Pracy i Polityki Społecznej minimum egzystencji, czyli niezbędne, by przeżyć, wydatki na żywność, to 206 zł miesięcznie (6,60 zł dziennie). Emerytowi musi wystarczyć około 5,70 zł, czyli 177 zł miesięcznie. Oficjalne statystyki mówią jednak, że poniżej tego poziomu żyje 6,7 proc. Polaków (2 miliony ludzi). Wydają na jedzenie ok. 5 zł dziennie - 35 zł tygodniowo. W ocenie skarżącego powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że skarżący wykazał, iż nie jest ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, a tym samym jego zwolnienie z kosztów sądowych jest uzasadnione, a ustalenia referendarza sądowego nie opierają się na faktach i nie odpowiadają prawu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym - art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a. Skarżący w skutecznie wniesionym sprzeciwie zakwestionował nieprzyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych, podnosząc, że spełnia wszelkie kryteria prawa pomocy, pozostając osobą ubogą. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 P.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Prawodawca przesądził też, że przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że wnioskodawca jest osobą ubogą, która nie może ponieść żadnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Trzeba przyznać skarżącemu rację, że podstawą do zwolnienia od kosztów sądowych jest wyłącznie sytuacja majątkowa strony. Z akt wynika, że utrzymuje się on wyłącznie z umowy zlecenia, osiągając bardzo skromne i nieregularne dochody. Prowadzi sam gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, stara się o przyjęcie na aplikację notarialną, jest osobą młodą, która jeszcze nie dorobiła się finansowej stabilności. O złej sytuacji finansowej skarżącego świadczy dodatkowo, w ocenie Sądu, wniosek do Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości o zwolnienie od kosztów egzaminu wstępnego na aplikację notarialną. W tej sytuacji poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych w sprawie przekracza jego możliwości finansowe. Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie przepisu art. 260 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.