III SO/Kr 17/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lutego 2017 r. wniosku Z. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku Z. B. o wymierzenie grzywny Prokuratorowi Okręgowemu postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2017 r. w ten sposób, że oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek z dnia 22 listopada 2016 r., skarżącego Z. B. o zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu PPF skarżący oświadczył, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że na jego majątek składa się 90 metrowy dom, w którym znajduje się 12 metrowe mieszkanie i nieruchomość rolna o powierzchni 0,58 ha obsiana zbożem. Zadeklarował brak innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Podniósł, że nie pracuje zawodowo, nie ma żadnych dochodów, PIT-u nie wypełnia, komornicy umarzają wszczęte postępowania egzekucyjne, gdyż nie znajdują środków. Wydatki na utrzymanie ma jak każdy na średnim poziomie. Szambo, opał i wodę ma swoje. Nie jest ubezpieczony. Twierdzi, że pieniądze pożycza od osób prywatnych w ten sposób, że od jednego pożycza, a drugiemu oddaje. Posiadane 0,58 ha gruntu obsiewa zbożem, ale i tak przynosi to straty, gdyż nie otrzymuje dopłat. Z uwagi na fakt, iż podane przez skarżącego informacje dotyczące jego stanu majątkowego okazały się niewystarczające, referendarz działając na zasadzie art. 255 p.p.s.a., pismem z dnia 12 grudnia 2016 r. wezwał skarżącego do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania dodatkowych informacji. Odpowiadając na to wezwanie skarżący udzielił wybiórczych wyjaśnień podając, że kwestię mediów, w jakie wyposażony jest jego dom, opisał w oświadczeniu majątkowym. Nadmienił, że jeśli pod koniec roku przyjdzie rachunek za energię elektryczną, to może go dołączyć. Twierdzi, że upomnienia wyrzuca. Długów ma na ponad milion złotych (nie licząc długów u osób prywatnych) i na tę okoliczność załącza kilka z kilkudziesięciu postanowień komorników o umorzeniu postępowań egzekucyjnych. Wbrew wezwaniu (zasłaniając się brakiem zrozumienia pytań), skarżący nie wyjaśnił, dlaczego aktualnie wykazuje tylko jeden dom o pow. 90 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 0,58 ha i co się stało z wykazywanym w latach ubiegłych pozostałym majątkiem nieruchomym skarżącego, tj. nieruchomością rolną o pow. 7,27 ha i domem o pow. 110 m2. Twierdzi, że obsiewany zbożem grunt wraz z rozpoczętą budową pływa w wodzie (za którą to szkodę zdaniem skarżącego ma odpowiadać Komendant Miejski Policji), nie wyjaśnił na ile w ujęciu rocznym szacuje przychód z tego gruntu i ile wynoszą roczne koszty uzyskania takiego przychodu. Z uzasadnień okazanych przez skarżącego postanowień komorników o umorzeniu postępowań egzekucyjnych wynika, że skarżący nie posiada żadnych rachunków bankowych, nie posiada ruchomości podlegających zajęciu, które przedstawiałby wartości sprzedażne, nie posiada pojazdów mechanicznych, nie jest znany inny jego majątek, nie figuruje w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń społecznych, nie pobiera żadnych świadczeń, rentowych ani emerytalnych z ZUS, KRUS, MOPS, nie posiada wierzytelności z tytułu nadpłaty z Urzędu Skarbowego. Jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości położonych w miejscowości Ł (KW [...] i KW [...] prowadzone przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego) oraz właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości Ł nr działki [...], [...]. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016 r. oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego, skarżący zarzucił referendarzowi stronniczość. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Okoliczności przedstawione przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają uznać, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wymaga podkreślenia, iż skarżący udzielił wybiórczych wyjaśnień na wezwanie referendarza sadowego . Sąd podziela stanowisko referendarza, że wyjaśnienia skarżącego nie tworzą spójnego obrazu jego rzeczywistej sytuacji życiowej i możliwości płatniczych. Skarżący wykazał bezskuteczność kierowanych do niego postępowań egzekucyjnych. Z drugiej zaś strony z uzasadnienia postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 30.06.2016 r., sygn. akt. Km [...], wynika, że skarżący na ten dzień był współwłaścicielem dwóch nieruchomości w miejscowości Ł, dla których Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego prowadzi księgi wieczyste nr KW [...] i KW [...]. Był także właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości Ł nr działki [...], [...]. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd zmienił postanowienie referendarza, gdyż referendarz oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata, pomimo wyraźnego oświadczenia skarżącego zawartego w piśmie z dnia 22 listopada 2016 r., że przymus adwokacki w niniejszej sprawie nie obowiązuje. Również w formularzu PPF skarżący wyraźnie zaznaczył, iż wnosi jedynie o zwolnienie od kosztów sadowych. Tak więc referendarz sądowy orzekł ponad wniosek skarżącego. Z przedstawionych powodów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a.