III SO/Kr 22/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak - Sudyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lutego 2018 r. wniosku Z. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie z wniosku Z. B. o wymierzenie grzywny Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2017 roku. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego Z. B. z dnia 24 sierpnia 2017 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Skarżący wskazał, że na jego majątek składa się [...] metrowy dom w którym znajduje się [...] metrowe mieszkanie i nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha obsiana zbożem. Zadeklarował brak innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Podniósł, że nie stać go na pokrycie kosztów postępowania. Wydatki ma "jak każdy jeden na średnim poziomie". Otrzymuje 760,92 zł emerytury. Na skutek powodzi w 2010 roku grunt i dom skarżącego zostały zalane wodą. Zadłużenie wnioskodawcy jest ogromne, gdyż pożycza pieniądze od osób prywatnych, a pożyczone od jednego oddaje drugiemu. Prowadzone w stosunku do niego postępowania egzekucyjne okazały się bezskuteczne z powodu braku środków finansowych. Rachunki za energię elektryczną wnioskodawca opłaca. Wodę pobiera z własnej studni, ma swoje szambo i opał. Z uwagi na fakt, iż podane przez skarżącego informacje dotyczące jego stanu majątkowego okazały się niewystarczające, referendarz działając na zasadzie art. 255 p.p.s.a., pismem z dnia 3 listopada 2017 r. wezwał skarżącego do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania dodatkowych informacji. Odpowiadając na to wezwanie skarżący udzielił wybiórczych wyjaśnień podając, że grunt jest zalany wodą. Wbrew wezwaniu nie wyjaśnił, dlaczego aktualnie wykazuje tylko jeden dom o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 grudnia 2017 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W sprzeciwie od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł o udzielenie prawa pomocy i zarzucił referendarzowi stronniczość. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Okoliczności przedstawione przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają uznać, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wymaga podkreślenia, iż skarżący udzielił wybiórczych wyjaśnień na wezwanie referendarza sadowego. Zdaniem Sądu wyjaśnienia skarżącego nie tworzą spójnego obrazu jego rzeczywistej sytuacji życiowej i możliwości płatniczych. Sądowi z urzędu wiadomo (Sygn. akt III SO/Kr 17/16), że z uzasadnienia postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 30.06.2016 r., sygn. akt. [...], wynika że skarżący na ten dzień był współwłaścicielem dwóch nieruchomości w miejscowości Ł., dla których Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego prowadzi księgi wieczyste nr [..] i [...]. Był także właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości Ł. nr działki [...], [...]. Skarżący nie wskazał, co stało się z powyższymi nieruchomościami. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Z przedstawionych powodów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a.