III SO/Kr 23/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w sprawie ze skargi S. L. na zarządzenie zastępcze Wojewody z dnia 22 marca 2012r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego Rady Gminy p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od wpisu sądowego należnego od zażalenia, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 22 listopada 2012r. skarżący S. L. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie jego wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w sprawie ze skargi S. L. na zarządzenie zastępcze Wojewody w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. Skarżący wskazuje, iż domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody własne, trudną sytuację materialną i bytową, niskie dochody w przeliczeniu na członka rodziny. Dodaje, iż prowadzi gospodarstwo rolne, z którego osiąga niski dochód, małżonka pracuje na pół etatu z wynagrodzeniem równym 550 zł, mają na utrzymaniu dwójkę uczących się dzieci. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z małżonką i dwójką dzieci. Jak wskazuje, rodzina utrzymuje się z dochodu z działalności rolniczej skarżącego wraz z dopłatami z Unii Europejskiej w kwocie ok. 100 zł, wynagrodzenia małżonki w wymiarze ½ etatu w kwocie 550 zł oraz zryczałtowanego zwrotu kosztów z pełnienia przez stronę funkcji radnego gminy w wysokości 550 zł. Łączne dochody rodziny wynoszą zatem około 1200 zł, natomiast opłacenie niezbędnych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego to wysokość 800 zł. Skarżący wraz z małżonką ma na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom o pow. 74 m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 4,15 ha, ponadto wykazuje współwłasność w 3/32 nieruchomości w B. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Oświadcza natomiast, iż ma zadłużenie w Banku Spółdzielczym ok. 4000 zł w formie kredytu klęskowego zaciągniętego w 2010r. Z dokumentów nadesłanych na wezwanie Sądu wynika, iż zadłużenie skarżącego na dzień 17 stycznia 2013r. wyniosło 3400 zł – pozostała do spłaty jedna rata w tejże wysokości na dzień 14.03.2013r. Skarżący ma rachunek bankowy w Banku Spółdzielczym, na którym stan środków na dzień 31 grudnia 2012r. wynosił 552,53 zł. Skarżący nie przedstawił, mimo wezwania sądowego, dokumentów określających powierzchnię i rodzaj prowadzonej na gruntach produkcji rolnej oraz wysokość dopłat z Unii Europejskiej do tychże gruntów – oświadczenia w tej kwestii zawarte w formularzu wniosku wskazują, iż są to kwoty oscylujące w okolicach 100 zł miesięcznie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość stałych, pewnych dochodów w wysokości ok. 1200 zł w przeliczeniu na cztery osoby, oświadczone zadłużenie, konieczność utrzymania dwójki uczących się dzieci nie posiadających własnego dochodu - w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należnego od złożonego zażalenia, umożliwiając tym samym skarżącemu zagwarantowany konstytucyjnie dostęp do sądu. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną i zdrowotną rodziny skarżącego - uiszczenie wymaganych obecnie kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Nie widzi się natomiast podstaw do pełnego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż skarżący posiada ponad 4 hektarowe gospodarstwo rolne, które jest źródłem dodatkowych dochodów, skarżący – jak oświadcza – pobiera na nie również dopłaty z Unii Europejskiej. Ponadto skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości w B, która stanowi jego majątek, a nie służy do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i mieszkaniowych rodziny. Jest zabezpieczeniem majątkowym. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń, biorąc pod uwagę specyficzną sytuację rodzinną - do takich osób nie należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej, zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości należy uznać za niezasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).