III SO/Kr 41/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie dotyczącej zaskarżenia decyzji Dyrektora Izby Celnej mającej za przedmiot określenie kwoty zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiąc luty 2004 r. postanawia: I. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych, II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Wnioskodawca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwiema córkami. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 140 m2 należący do niego i małżonki. Nie mają zasobów pieniężnych. Córka M. M. posiada samochód osobowy Ford Fokus przy czym 49% udziałów w jego własności należy do banku. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego wnioskodawca oszacował łącznie na kwotę 6.333.74 zł brutto. Na kwotę tę składa się 3647,01 zł wynagrodzenia małżonki a także 1436,73 zł wynagrodzenia jednej z córek plus 1250 zł dochodu z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadnia tym, że przewidywany wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 18947 zł a stawka minimalnego wynagrodzenia doradcy podatkowego 7200 zł. Jednocześnie podnosi, że uwzględniając pozostałe sprawy w których złożył skargi do WSA w Krakowie na decyzje w zakresie podatku akcyzowego za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień 2004 r. łączna suma wszystkich przewidywanych wpisów wynosi ok. 77 tyś. zł. Wyjaśnia, że ostatni dochód uzyskał w marcu 2010 r. gdy rozwiązano z nim umowę o pracę. Od stycznia do marca 2010 r. osiągnął łączny dochód brutto w wysokości ok. 4000 zł. W 2009 r. osiągnął dochód brutto w wysokości 44 tyś. zł. Natomiast w 2008 r. wspólnie z żoną osiągnęli ok. 77 tyś. zł brutto. Twierdzi, że dochód ten został w całości wydatkowany na zobowiązania i potrzeby osobiste. Małżonka, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i pozostaje we wspólności majątkowej zarabia na rękę ok. 2600 zł. Podobne wynagrodzenie otrzymywała w 2009 r. Dochód ten został w całości wydatkowane na zobowiązania i potrzeby osobiste. Wraz z żona posiada kredyt hipoteczny na dom, którego rata miesięczna wynosi ok. 1000 zł a pozostały kapitał do spłaty wynosi ok. 130.000 zł. Miesięczne koszty utrzymania szacuje na ok. 1000 zł. Oprócz domu (na którym ustanowiono hipotekę na rzecz banku z tytułu udzielonego kredytu hipotecznego) wnioskodawca i jego małżonka nie posiadają ani wspólnie ani odrębnie, żadnych innych nieruchomości, rzeczy ruchomych o istotnej wartości, oszczędności, papierów wartościowych, czy innego majątku. Wspólnie mają na utrzymaniu jedną z córek, która obecnie studiuje w K. Miesięczne koszty utrzymania jej na studiach określa na ok. 600 zł. Podnosi, że poza zadłużeniem wynikającym z decyzji Dyrektora Izby Celnej posiada inne zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Urzędu Skarbowego na sumę ok. 200 tyś. zł. Toczą się wobec niego postępowania egzekucyjne. Ma zajęty rachunek w banku [...]. W prowadzeniu wspólnego gospodarstwa pomaga druga z córek M., która mieszka z rodzicami. Od września 2010 r. córka pracuje. Została zatrudniona na okres próbny z wynagrodzeniem miesięcznym ok. 1070 zł. Ponadto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga bieżący dochód w wysokości ok. 1000 zł miesięcznie netto (tj. ok. 1250 zł brutto). Córka M. osiągnęła w 2009 r. dochód brutto w wysokości ok. 46 tyś. zł a w roku 2008 r. dochód brutto w wysokości ok. 44 tyś zł. Dochód ten został w całości wydatkowany na jej zobowiązania i bieżące potrzeby osobiste. Córka M. posiada kredyt samochodowy z miesięczną ratą ok. 1200 zł. (pozostały kapitał do spłaty wynosi ok. 60 tyś. zł) oraz kredyt gotówkowy z miesięczną ratą ok. 350 zł. Resztę dochodu przeznacza na własne utrzymanie. Na samochodzie ustanowiono na rzecz banku przewłaszczenie na zabezpieczenie. Córka M. nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, innych ruchomych składników majątkowych o istotnej wartości, jak również nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, czy innego istotnego majątku. Wskazując na to wszystko wnioskodawca wywodzi, że ani on osobiście ani jego rodzina nie posiadają oszczędności czy majątku, który mogliby spieniężyć w sposób, który pozwalałby na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania, czy to wpisu sadowego czy to doradcy podatkowego. Zła sytuacja finansowa nie pozwala im również na zaciągniecie pożyczek na te cele. Wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego jest podyktowany jest natomiast zawiłością i skomplikowanym charakterem sprawy dotyczącej podatku akcyzowego, której wnioskodawca nie jest w stanie samodzielnie poprowadzić. Do wniosku dołączył zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia małżonki i córki oraz zaświadczenia o dochodzie małżonków i córki A. w roku podatkowym 2009 i 2008. Wezwany o wykazanie wszczętych postępowań egzekucyjnych przedłożył odpis zwykły księgi wieczystej nr [...]. W Dziale III Rubryce 3.4 przedmiotowej księgi wieczystej wpisano ostrzeżenie o wszczęciu egzekucji przeciwko wnioskodawcy na podstawie tytułu wykonawczego SR z 26 lipca 2007 r. sygn. [...] skierowanej do nieruchomości objętej tą księgą wieczystą. Natomiast w Dziale IV ujawniono dwie hipoteki. Umowną na sumę 294.925,26 zł zabezpieczającą kredyt udzielony małżonkom na sfinansowanie remontu domu jednorodzinnego oraz hipotekę przymusową na 165.356,23 zł za zwłokę z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych. Wnioskodawca przedłożył również zaświadczenie wystawione przez Bank [...] w dniu 28 grudnia 2010 r. w którym podano, że prowadzony w tym banku rachunek wnioskodawcy obciążony jest zajęciami egzekucyjnymi. Z okazanych kopii rachunków wynika, że wnioskodawca ostatnimi czasy za gaz płacił 349,35 zł (miesiąc wcześniej 595,81 zł), za wywóz ścieków 84,76 zł, za dostawę wody 232,35 zł (w rozliczeniu dwumiesięcznym), za wywóz nieczystości stałych 108,51 zł (za kwartał). Wnioskodawca nie okazał co prawda rachunków za prąd jednak orientacyjną wysokość wydatków z tego tytułu daje się odnaleźć w historii rachunku należącego do M. M. Ostatnio było to 202,54 zł (vide: operacja z dnia 28.09.2010 r.) Wnioskodawca oświadczył, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna gdyż posiada wpis do ewidencji działalności gospodarczej, której faktycznie nie prowadzi. Twierdzi, że fikcję tę utrzymuję tylko ze względu na toczące się postępowania podatkowe. Powiada, że swój czas poświęca nieodpłatnie córce M. pomagając jej w rozwijaniu własnej działalności gospodarczej. W zamian córka pomaga rodzicom w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. Studiująca córka M. mieszka w domu rodzinnym. Na zajęcia do K. dojeżdża koleją. Koszt zakupu biletu miesięcznego to wydatek 81,60 zł. Skarżący nadmienił, że do pozostałych kosztów utrzymania córki na studiach zaliczyć jeszcze należy wydatek ok. 90 zł na komunikację miejską, dalszych 100 zł na podręcznik i materiały papiernicze, ok. 200 zł na wyżywienie i 100 zł na "życie studenckie". Wnioskodawca wyjaśnił, że poza biletem miesięcznym nie może okazać innych rachunków czy pokwitowań ze stołówek, księgarni czy sklepów bo córka takich nie zbierała. Wnioskodawca nie okazał kopii umowy o kredyt hipoteczny wraz z harmonogramem spłat. Zaznaczył jednak na kopii jednego z wyciągów bankowych pozycję dotyczącą spłaty raty kredytu hipotecznego. Potwierdza ona, że jest to miesięcznie obciążenie rzędu 1000 zł. Wnioskodawca przedłożył kopie wyciągów z posiadanego przez córkę p. M. M. w banku [...] rachunku za okres od początku września do końca listopada 2010 r. Jej rachunek wykazuje saldo dodatnie. Dwukrotnie dokonano na nim stosunkowo wysokich wpłat własnych bądź pochodzących od członków najbliższej rodziny (vide: operacja z dnia 7 września 2010 r. oraz operacja z dnia 29 listopada 2010 r). Wnioskodawca przedłożył także kopie umowy o kredyt na zakup przez p. M. M. samochodu z harmonogramem spłat oraz kopii stosownych wpisów w dowodzie rejestracyjnym i karcie pojazdu. Na koniec wnioskodawca podał, że z zawodu jest technikiem elektrykiem. Od 1988 r. nie pracował jednak w wyuczonym zawodzie, lecz w charakterze handlowca. Z dalszych wyjaśnień wnioskodawcy wynika, że podawana powierzchnia domu jest powierzchnią mieszkalną. Dom jest wyremontowany. Składa się z parteru i pierwszego piętra. Na parterze znajduje się jadalnia, kuchnia i mała łazienka a na piętrze 3 sypialnie i łazienka. Każdy z domowników ma swoją sypialnie natomiast łazienki, kuchnia i jadalnia są do wspólnego użytku. Wolnostojący garaż traktowany jest przez rodzinę jako pomieszczenie gospodarcze, parkuje w nim swój samochód córka M. M. W ocenie wnioskodawcy sytuacja taka oznacza, że rodzina nie posiada pomieszczeń, które mogłaby wynająć. Zdaniem wnioskodawcy z przyczyn praktycznych i prawnych nie jest także możliwa sprzedaż bądź oddanie w dzierżawę części 10 arowej działki, na której stoi dom. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 ppsa w związku z art. 246 §1 pkt. 1 osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym o ile – poza wnioskiem (art. 243 ppsa) - złoży oświadczenia, że nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym, rzecznikiem patentowym (art. 246 §3 ppsa) i jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze sformułowania przesłanki zawartej w art. 246 §1 pkt. 1 ppsa "nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów" wynika, że możliwości strony przekraczać musi opłacenie nawet minimalnych kosztów, które na gruncie postępowania sądowoadministrcyjnego wynoszą 100 zł (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek; Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministrcyjnych, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2007 r. s. 249). W przypadku wnioskodawcy gdy uwzględni się deklarowaną wysokość stałych miesięcznych dochodów rodziny sięgających kwoty 6.333,74 zł brutto (vide: rubryka 10 PPF) i wykazany majątek (rubryka 7 i 8 PPF) trudno mówić o takiej sytuacji, bo oczywistym pozostaje, że rodzina zamieszkująca w komfortowych warunkach (vide: wyjaśnienia wnioskodawcy oraz zdjęcia satelitarne udostępniane przez powszechnie dostępne lokalizatory zumi.pl, google-earth), której członkowie mogą pozwolić sobie na zakup samochodu o wartości przekraczającej znacznie możliwości finansowe większości rodzin w Polsce nie należy do biednych w potocznym tego słowa znaczeniu. Nie przekreśla to jednak starań wnioskodawcy w całej rozciągłości. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją takiego stanu rzecz jest, więc to, że w sytuacji, gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, można przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika (art. 245 §3 ppsa) po dokonaniu ustaleń, że nie jest w stanie ponieść takich kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy zwrócenia uwagi wymaga, że dochód rodziny wnioskodawcy realnie liczyć należy na ok. 4.600 zł netto (vide: uzasadnienie wniosku rubryka 5 PPF i dołączone zaświadczenia). Obciążają go przy tym wykazane przez wnioskodawcę wydatki na gaz (śr. ok. 500 zł/msc – z wyliczenia 349+595/2), energię elektryczną (202 zł), wywóz ścieków (84,70 zł), dostawę wody (śr. ok. 116 zł – z wyliczenia 232,35/2), wywóz nieczystości (ok. 30 zł miesięcznie), raty kredytu hipotecznego (1000 zl) i wykup biletu miesięcznego dla studiującej córki (81,60 zł). Zgodzić należy się także z tym, że dodatkowo na zakup biletów MPK, podręczników, materiałów piśmienniczych i opłacenie obiadów rodzina musi rezerwować dla młodszej z córek kwotę ok. 400 zł. Sprzeciwić należy się jednak zaliczeniu do wydatków obciążających budżet domowy wnioskodawcy rat zaciągniętego przez p. M. M. kredytu na zakup samochodu. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że umowę kredytu na zakup samochodu Ford Fokus 1.8 TDCi Gold X p. M. M. zaciągnęła pod szyldem "A" M. M. jako NIE-KONSUMENT (vide: str. 1 umowy). Oznacza to, że raty kredytu finansowane są z przychodu jaki przynosi jej działalność gospodarcza wchodząc w koszty jego uzyskania, co pomniejsza wykazywany przez nią dochód. Po odliczeniu wszystkich wskazywanych obciążeń rodzinie pozostaje do rozporządzenia miesięcznie kwota około 2200 zł. Wynika to z prostych operacji arytmetycznych przeprowadzonych w oparciu o przedstawione przez wnioskodawcę rachunki z uwzględnieniem przyjętych przez poszczególnych dostawców okresów rozliczeniowych. Wyliczona kwota pozwala na czynienie pewnych oszczędności. Biorąc jednak pod uwagę wysokość przewidywanych kosztów we wszystkich pięciu sprawach jakie wnioskodawca zamierza poddać pod osąd tutejszego wojewódzkiego sądu administracyjnego nie powinno się w tym względzie przeceniać możliwości wnioskodawcy. Powyższe prowadzi do konkluzji, że wnioskodawcy można udzielić pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tyle że – jak już była o tym mowa – nie w zakresie całkowitym a w zakresie częściowym. Do rozważenia pozostaje jedynie, co będzie dla wnioskodawcy korzystniejsze. Zwolnienie od kosztów sądowych czy ustanowienie doradcy podatkowego opłaconego przez Skarb Państwa. W ocenie orzekającego rozwiązaniem właściwym będzie przyznanie wnioskodawcy zwolnienia z kosztów sądowych. Za racjonalnością takiego rozwiązania przemawiają bowiem następujące względy. Przede wszystkim zwrócenia uwagi wymaga to, co wojewódzkie sądy administracyjne niejednokrotnie akcentują w uzasadnieniach swych orzeczeń. Mianowicie, że w ramach swojej kognicji sądy administracyjne badają czy przy wydaniu skarżonego aktu administracyjnego organy administracji nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc w swej kontroli związane granicami skargi (ppsa art. 3 §1 i art. 134 §1 ppsa). Wskazany determinant siłą faktu posiada, więc znaczenie argumentu, którego nie powinno się bagatelizować. Po wtóre, wbrew obawom wyrażanym przez wnioskodawcę rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielnej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. Nr 212, poz. 2075) określa wynagrodzenie za czynności doradcy podatkowego stanowiące podstawę do zasądzenia przez sąd kosztów zastępstwa prawnego oraz szczegółowe zasady ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu (§1). Pełnomocnika działającego z wyboru łączy natomiast z klientem umowa określająca jego wynagrodzenie, w granicach dopuszczalnej szerokiej autonomii. To oznacza ni mniej nie więcej jak tylko, że wysokość realnej stawki wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru kształtuje wyłącznie wola stron. Z zasad doświadczenia życiowego wynika zaś, że gdy sprawy są identyczne pod względem faktycznym i prawnym klienci (zwłaszcza dotychczasowi) mają możliwość prowadzenia korzystnych negocjacji. W realiach rozstrzyganego przypadku nie można natomiast tracić z pola widzenia dwu okoliczności. Po pierwsze tego, że doradca podatkowy w osobie p. S. C. był pełnomocnikiem wnioskodawcy o szerokim zakresie plenipotencji i możliwości działania także przed sądami (vide: pełnomocnictwo z dnia 9.10.2009 r. dla S. C.– doradcę podatkowego nr [...] do prowadzenia spraw m.in. w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne okresy rozliczeniowe od grudnia 2003 r. do kwietnia 2004 r.), który w postępowaniu przed organami podejmował czynności i zapoznał się z całością materiału dowodowego zebranego w przedmiotowych sprawach (vide: adnotacja urzędowa k. 988 akt admin.). Po drugie, że w dniu 21 października 2010 r. a więc dwa dni po odwołaniu pełnomocnictwa (vide: k. 1236 akt admin.) wnioskodawca korzystając z rachunku swej córki p. M. M. przelał na konto spółki [...] gdzie doradca podatkowy o wyznaczenie którego wnosi jest jednym z jej prokurentów (vide: [...] ) kwotę 3000 zł za usługę. (vide: str. 1 wyciągu 10/2010 z rachunku [...]). Pomijając w tymi miejscu kwestię zastosowanej taktyki procesowej, wskazywany przelew dowodzi, że wbrew obecnym twierdzeniom wnioskodawca przed złożeniem wniosku o prawo pomocy był w stanie wygospodarować odpowiednie środki na taki cel. Ubocznie nadmienić zaś wypada, że także i jego córka dysponowała pod koniec września 2010 r. wolną kwotą 10.000 zł, które jednak przeznaczyła na zakup samochodu (vide: §1 pkt. 1 lit. a – umowy kredytu złotowego nr [...]). O ile więc wnioskodawca podtrzyma swe subiektywne przekonanie o potrzebie skorzystania z pomocy doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym, to przy udzielonym zwolnieniu od kosztów sądowych, wsparciu rodziny, efektywniejszemu wykorzystaniu własnych możliwości zarobkowych oraz racjonalniejszemu zarządzaniu posiadanym majątkiem i środkami będzie w stanie opłacić doradcę podatkowego z wyboru. Jest to tym bardziej możliwe, że jak dotąd wnioskodawca nie podał wystarczających powodów, które obiektywnie uniemożliwiałby mu aktywne poszukiwanie zatrudnienia czy zmuszały do fikcyjnego utrzymywania zgłoszonej działalności gospodarczej. Błędem czynionym przez wnioskodawcę jest wreszcie utożsamianie ewentualnego pogorszenia komfortu życia rodziny (np. poprzez wynajęcie części domu czy garażu, ograniczenie wydatków) z uszczerbkiem w jej koniecznym utrzymaniu (por. postanow. NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04). Wszystko to razem wzięte zdaniem orzekającego powoduje, że rozstrzygnięcie niniejsze pozostaje w rozsądnej relacji proporcjonalności, gdyż z jednej strony zapewnia wnioskodawcy zachowanie gwarantowanego przepisami Konstytucji prawa do sądu a z drugiej przeciwdziała zbędnej roszczeniowości strony i przerzuceniu na Skarb Państwa wszystkich kosztów. Z przytoczonych względów postanowiono więc jak w sentencji działając na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 i art. 255 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).